Zimna wojna



Informacje, które udało nam się zgromadzić na temat Zimna wojna, zostały starannie sprawdzone i uporządkowane, aby były jak najbardziej przydatne. Prawdopodobnie trafiłeś tutaj, aby dowiedzieć się więcej na temat Zimna wojna. W Internecie łatwo zgubić się w gąszczu stron, które mówią o Zimna wojna, a jednocześnie nie podają tego, co chcemy wiedzieć o Zimna wojna. Mamy nadzieję, że dasz nam znać w komentarzach, czy podoba Ci się to, co przeczytałeś o Zimna wojna poniżej. Jeśli informacje o Zimna wojna, które podajemy, nie są tym, czego szukałeś, daj nam znać, abyśmy mogli codziennie ulepszać tę stronę.

.

Zimna wojna
Opis tego obrazu, równie skomentowany poniej
Konfrontacja bloków w 1959 roku:
  • pastwa czonkowskie NATO
  • Inne kraje sojusznicze Stanów Zjednoczonych
  • Pastwa czonkowskie Ukadu Warszawskiego
  • Inne kraje sojusznicze ZSRR
  • Kraje skolonizowane
  • Kraje neutralne/ niezaangaowane
Ogólne informacje
Przestarzay Od 1947 do 1991
Lokalizacja Cay wiat
Wynik Zakoczona dekolonizacja , rozpad bloku wschodniego i dyslokacja ZSRR De facto
zwycistwo obozu zachodniego.
Wojujcy
Sojusznicy Stanów Zjednoczonych
Flaga Stanów Zjednoczonych
Zachodni blok
 
Flaga NATO NATO
ANZUS


Poredni sojusznicy
Sojusznikami
Flaga ZSRRw ZSRR
Blok Wschodni
 
Godo Ukadu WarszawskiegoPakt Warszawski
Inne pastwa komunistyczne

Poredni sojusznicy
Kraj
niezaangaowany
Ruch pastw niezaangaowanych
 

Bitwy

Gówne kryzysy i konflikty midzy wiatem zachodnim a wiatem komunistycznym

Drobne kryzysy i konflikty midzy wiatem zachodnim a wiatem komunistycznym

Kryzysy w komunistycznym wiecie

Kryzysy w wiecie zachodnim

Inne kryzysy regionalne

Cold War (w angielskiej zimnej wojny  ; w rosyjski , Kholodnaya Voina ) to nazwa nadana w okresie silnych napi geopolitycznych w drugiej poowie XX th  wieku , pomidzy z jednej strony Stanów Zjednoczonych i ich sojuszników skadnika Zachodnia bloc , a take Zwizek Radziecki (ZSRR) i jego kraje satelickie formowania bloku wschodniego . Zimna wojna stopniowo osadzaa si od koca II wojny wiatowej w latach 1945 do 1947 i trwaa do upadku reimów komunistycznych w Europie w 1989 roku , po czym szybko nastpi rozpad ZSRR w.

Pisarz UK George Orwell jest pierwszym, w kontekcie okresu powojennego , stosowanie terminu   zimnej wojny   w. Ekspresja rozprzestrzenia si wkiedy Bernard Baruch , doradca prezydenta Trumana , uywa go w przemówieniu, to kiedy jego przyjaciel Walter Lippmann , szeroko czytany dziennikarz , podejmuje go w serii artykuów opublikowanych w New York Herald Tribune .

Korzenie zimnej wojny mona przeledzi wstecz do rewolucji padziernikowej 1917 roku , z którego Zwizek Radziecki by urodzony w 1922 roku . Trudne stosunki midzy Stanami Zjednoczonymi a Zwizkiem Radzieckim wynika z samej natury ich reimów politycznych i ideologii, które le u ich. Podczas okresu midzywojennego, jednak ich nadzieje na rewolucyjna fala w Europie zosta przerywana, Sowieci sprzyja konsolidacji swojego reimu  ; ale pod koniec drugiej wojny wiatowej ZSRR by jednym ze zwycizców nazistowskich Niemiec i okupowa wikszo Europy Wschodniej , któr podporzdkowa swojej kontroli, narzucajc zestaw reimów satelitarnych . Oprócz Europy przecitej na pó   elazn kurtyn   , komunizm szerzy si take w Azji dziki zwycistwu komunistów w Chinach . W Stanach Zjednoczonych Harry S. Truman , który zastpi Franklina Delano Roosevelt w kwietniu 1945 roku , uwaa, e przyszo i bezpieczestwo Stanów Zjednoczonych nie moe by zapewnione przez powrót do izolacjonizmu, lecz musi by oparte na obcej polityka propagowania ich demokratycznego i liberalnego modelu , obrony interesów ekonomicznych i powstrzymywania komunizmu .

Zimna wojna jest wielowymiarowa, napdzana bardziej ideologicznymi i politycznymi rónicami midzy zachodnimi demokracjami a reimami komunistycznymi ni ambicjami terytorialnymi. Ma silne reperkusje we wszystkich obszarach: gospodarczym, kulturalnym, naukowym, sportowym i medialnym.

Charakteryzuje si take nuklearnym wycigiem zbroje, w który zaangaowane s dwa supermocarstwa , Stany Zjednoczone i Zwizek Radziecki , które powicaj mu kolosalne zasoby. Jest okrelany jako zimny na tej podstawie, e amerykascy i radzieccy przywódcy, którzy nim kierowali, byli w stanie unikn bezporedniej konfrontacji ze swoim krajem, przynajmniej czciowo z obawy przed wywoaniem nuklearnej apokalipsy , i e Europa nie wie. kilka powanych kryzysów. Ale na innych kontynentach, zwaszcza w Azji , otwarte konflikty zastrzeenia wiele ofiar cywilnych i wojskowych: The Korean War The Indochiny War The Vietnam War The Afganistan War i Kambody ludobójstwo sumie okoo dziesiciu milionów zmarych..

Konflikt arabsko-izraelski podzieli dwoma blokami. Pastwo Izrael cierpi wrogo ze strony frankistowskiej Hiszpanii , Portugalii , Pakistanu , Arabii Saudyjskiej i Iraku, poniewa inne prozachodnioeuropejskie kraje jednogonie popieraj Izrael, podczas gdy mocarstwa komunistyczne wspieraj Izrael podczas jego niepodlegoci, ale ostatecznie staj si wrogie wobec Izraelczyków.

W tym kontekcie bipolarization w stosunkach midzynarodowych , a take dekolonizacji , kraje trzeciego wiata , takich jak Indie pod Jawaharlal Nehru , Egipcie pod Gamal Abdel Nasser i Jugosawii pod Josip Broz Tito tworz ruch niezaangaowanych , ogaszajc swoj neutralno i odtwarzanie na rywalizacji bloki w celu uzyskania koncesji. Innym wanym wydarzeniem w drugiej poowie XX -go  wieku , dekolonizacji zapewnia Zwizku Radzieckiego i Chin wielokrotnie zwikszy swoje wpywy kosztem dawnych mocarstw kolonialnych.

Ogólne wprowadzenie

Zimna wojna gboko zaznaczone historii drugiej poowy XX -tego  wieku . Uycie utrwalio t nazw, chocia ma ona wiksze zastosowanie do stosunków amerykasko-sowieckich i do Europy ni do reszty wiata. Raymond Aron widzi w tym okresie ograniczon wojn lub wojowniczy pokój w dwubiegunowym wiecie, w którym walczce stronnicy unikaj bezporedniej konfrontacji, syntetyzujc to za pomoc wyraenia: Pokój niemoliwy, wojna nieprawdopodobna . Specyfik zimnej wojny jest to, e jest to globalny, wielowymiarowy konflikt, napdzany bardziej ideologicznymi i politycznymi rónicami midzy zachodnimi demokracjami a reimami komunistycznymi ni ambicjami terytorialnymi. Ma silne reperkusje we wszystkich dziedzinach, zwaszcza gospodarczych i kulturowych. Przyjmuje wszelkie moliwe formy konfrontacji, od szpiegostwa po tajne dziaania propagandowe, od rywalizacji technologicznej po podbój kosmosu poprzez zawody sportowe.

Wczesne uycie terminu zimna wojna

Brytyjski pisarz George Orwell jako pierwszy, w kontekcie powojennym , uy terminu   zimna wojna   w swoim eseju You and the Atomic Bomb opublikowanym wgdzie wyraa obaw, e wiat zmierza do epoki tak straszliwie stabilnej, jak niewolnicze imperia staroytnoci i bdzie w permanentnym stanie zimnej wojny . Wyraenie rozprzestrzenio si w 1947 roku, kiedy Bernard Baruch , wpywowy doradca kilku demokratycznych prezydentów , ogosi w przemówieniu: Nie pomylcie si, jestemy dzisiaj w centrum zimnej wojny , a nastpnie wraz z publikacj dziennikarza Waltera Lippmanna z jego ksiki The Zimna wojna .

Globalna o czasu

Dugo zimnej wojny, liczba wydarze, które tam miay miejsce oraz zmiany przywódców, którzy byli w niej kluczowymi graczami, skoniy historyków do wyrónienia kilku faz, które pozwalaj w sposób syntetyczny opisa powstanie wojna zimna wojna, okresy odprenia lub przeciwnie, napicia, potem jej koniec wraz z dyslokacj bloku sowieckiego:

  • 1945-1955: ukonstytuowanie si dwóch bloków Zachodu i Wschodu , zasymilowanych przez niektórych autorów do imperiów, zdominowanych odpowiednio przez Stany Zjednoczone i Zwizek Radziecki , wokó których skupia si wikszo krajów. Po mierci Stalina ,nastpi okres niestabilnoci wadzy na czele Zwizku Radzieckiego. Koczy si podziaem Niemiec na dwa pastwa, RFN i NRD , co trwale wyznacza granice midzy tymi dwoma blokami w Europie. Jest to równie okres najwikszej strategicznej przewagi nuklearnej Stanów Zjednoczonych, które mimo wszystko nie wykorzystuj tak naprawd swojej przewagi w tej sprawie;
  • 1956-1962: twarz w twarz dwóch bloków , z których kady wyposaony jest w bro nuklearn pozwalajc na zniszczenie drugiego, wraz z kolejnymi kryzysami, najpowaniejszymi z caej zimnej wojny: Berlin , Kuba , ale take Suez , Budapeszt i jeszcze inne mniej wane. Okres ten jest równie czsto nazywane pokojowego wspóistnienia w odniesieniu do przemówienia Chruszczowa na XX th Komunistycznej Partii Kongresu Zwizku Radzieckiego w, który nie dla wszystkich rezygnuje z celu ostatecznego zwycistwa socjalizmu;
  • 1963-1974: rozlunienie i rozpad dwóch bloków zmagajcych si z mniej lub bardziej silnymi skonnociami do niepodlegoci, czego dwoma najbardziej uderzajcymi przykadami s polityka generaa de Gaulle'a wobec Stanów Zjednoczonych oraz zerwanie midzy Chinami a ZSRR. Wojna wietnamska , w której Amerykanie ugrzzli mimo coraz wikszych zasobów militarnych, zwiastuje pewien spadek wpywów Stanów Zjednoczonych, których wizerunek jest nadszarpnity przez ten konflikt;
  • 1975-1984: nowe napicia midzy dwoma blokami wynikajce z wycigu zbroje nuklearnych i jego rozwoju w Europie, z jednej strony kryzysu eurorakietowego , a take z wykorzystywania przez Zwizek Radziecki moliwoci rozwijania swoich wpywów w trzecim wiecie , zwaszcza w byych koloniach zachodnich. W Afganistanie Zwizek Radziecki angauje si w konflikt, który okae si bardzo kosztowny ;
  • 1985-1991: rozpad bloku sowieckiego , oznaczajcy koniec zimnej wojny, po jego upadku gospodarczym i spoecznym, wynikajcym po czci z ogromnych kosztów generowanych przez wycig zbroje . Gorbaczow wzywa do powanych reform w celu ratowania sowieckiej gospodarki i podpisuje porozumienia rozbrojeniowe, w szczególnoci kadce kres kryzysowi zwizanemu z eurorakietami . Ale te reformy nie bd mogy by umieszczone w miejscu i to jest cay system zaamie si, co prowadzi do upadku komunistycznych reimów w Wschodniej Europie, z zdarzenie najbardziej symboliczny bdc upadek muru berliskiego na, potem rozpad Zwizku Radzieckiego .
Globalna o czasu zimnej wojny oraz amerykaskich i sowieckich przywódców w tym okresie

Prace powicone caoci zimnej wojny i przywoane w czci bibliograficznej tego artykuu nie przyjmuj jednakowego podziau na wycinki chronologiczne. Wedug autorów pocztek zimnej wojny przypada albo na koniec II wojny wiatowej , albo nieco póniej, w 1947, a nawet 1948. Lata 1945-1946 s najczciej traktowane jako okres przejciowy. 1947 podpisanie, wedug C. Durandina , zakadanego wejcia do zimnej wojny wczorajszych tymczasowych aliantów . Niektórzy autorzy, jak P. Grosser , Leffler lub Westad powici znacznych zmian do pocztków zimnej wojny, e s one z powrotem do pocztku XX th  wieku, a zwaszcza Revolution padziernika 1917 roku w odniesieniu do zakoczenia zimnej wojny, G. -H. Soutou umieszcza go midzy latem 1989 a jesieni 1990. Vaïsse podkrela rok 1989, rok wszystkich cudów na Wschodzie . Inni przeduaj swoj histori a do rozpadu ZSRR pod koniec 1991 roku, a nawet 1992 roku . Monumentalne dzieo Cambridge History of the Cold War wydane w 2010 roku rozpoczyna si od analizy ideologicznych korzeni zimnej wojny rewolucja padziernik 1917 i zakoczya si zjednoczeniem Niemiec i znikniciem Zwizku Radzieckiego w 1991 roku.

Podzia na pi faz zachowany w tym artykule zosta przyjty przez M. Vaïsse'a , Allana Todda i innych, ale granice i tytuy tych faz nie s cile takie same. Pan Vaïsse podkrela, e wybrane daty s tylko punktami odniesienia, a nie ograniczeniami  : na przykad odprenie nie koczy si nagle w 1973 roku, a swój szczyt osiga w 1975 roku podczas Konferencji Bezpieczestwa i Wspópracy we Francji. Europa w Helsinkach, ale od 1973 roku wiat nie yje ju w czasie relaksu. Inny przykad, dla pana Vaïsse'a lata 1956-1962 to lata   pokojowego wspóistnienia  , podczas gdy G.-H. Soutou widzi to przede wszystkim jako okres kolejnych kryzysów. W Zimnej wojnie 1943-1990 ten ostatni opowiada si za bardziej szczegóowym podziaem na dwadziecia rozdziaów chronologicznych, z których pierwszy szczegóowo opisuje cele wojny w latach 1941-1945, okrelanych jako korzenie zimnej wojny, a ostatni powicony jest lata 1989. -1990.

Dwubiegunowo wokó dwóch Wielkich, Stanów Zjednoczonych i Zwizku Radzieckiego

Te stosunki midzy Stanami Zjednoczonymi a Zwizkiem Radzieckim stanowi wspólny wtek rozkadanie zimnej wojny, której kolejne fazy chodzenia lub ogrzewania s pod silnym wpywem osobowoci swoich liderów. Szczyty tych przywódców s tego najbardziej spektakularnym przejawem. Podczas II wojny wiatowej odbyy si trzy konferencje na szczycie midzy przywódcami amerykaskimi, sowieckimi i brytyjskimi. Praktyka ta ustaa po wojnie, aby ustpi miejsca konferencjom na szczeblu ministerialnym w latach 1945-1955 . W 1955 r. odby si szczyt w Genewie z inicjatywy Churchilla , który wznowi t praktyk, która staa si do regularna a do koca zimnej wojny. W latach 1959-1991 odbyy si 22 szczyty, w wikszoci midzy Amerykanami a Sowietami. Odzwierciedlaj one zasadniczo pragnienie zmniejszenia ryzyka wojny nuklearnej i zmniejszenia ogromnych kosztów wycigu zbroje poprzez ograniczenie arsenaów nuklearnych po obu stronach.

Piciu zwycizców II wojny wiatowej zgodzio si w 1945 r. na utworzenie Organizacji Narodów Zjednoczonych w celu pokojowego rozwizywania konfliktów midzy narodami. Ale przyznajc sobie, pod naciskiem Stalina , pozycj staego czonka Rady Bezpieczestwa i prawo weta wobec jej rezolucji , kraje te stwarzaj równie warunki do blokowania dziaa ONZ, gdy tylko ich interesy waniejsi stawka.

Pocztki zimnej wojny

Od XIX th  century , Alexis de Tocqueville przewidzia, e Stany Zjednoczone i Imperium Rosyjskie byy zarówno si sta imperiów na wiecie, i rywalizowa jak tylko wej w kontakt. Pisze, e kada z nich [Stanów Zjednoczonych i Rosji] wydaje si by wywoana przez tajnego planu Opatrznoci jeden dzie zawieszone w doniach losy poowy wiata .

Korzenie zimnej wojny mona przeledzi wstecz do rewolucji padziernikowej 1917 roku , z którego Zwizek Radziecki by urodzony w 1922 roku . Interwencja Amerykanów i Brytyjczyków w rosyjsk wojn domow wywoaa w Stalinie gbok nieufno do nich do koca ycia. W okresie midzywojennym wszystko stawiao Stany Zjednoczone przeciwko reimowi komunistycznemu zainstalowanemu w Zwizku Radzieckim, nawet jeli ich nadzieje na rewolucyjn fal w Europie zostay rozwiane, Sowieci opowiedzieli si za wewntrzn konsolidacj swojego reimu  ; na trudne stosunki midzy Stanami Zjednoczonymi a Zwizkiem Radzieckim wynika z samego charakteru ich reimów politycznych i ideologii, które le u ich. Jednak najbardziej wyran opozycj w tym okresie bya ta, która rozwina si midzy Zwizkiem Radzieckim a Wielk Brytani  ; przywódcy polityczni, tacy jak Winston Churchill, prezentuj zjadliwy dyskurs antykomunistyczny . Stany Zjednoczone ostatecznie uznay Zwizek Radziecki dyplomatycznie w 1933 r. z powodu realizmu politycznego, poniewa Roosevelt widzia w nim przeciwwag dla osi Rzym-Berlin-Tokio .

Pod koniec II wojny wiatowej opozycja ta zostanie skrystalizowana przez fakt, e Stany Zjednoczone i Zwizek Radziecki stay si jedynymi wielkimi mocarstwami wiatowymi, wraz z upadkiem Europejczyków, oraz e ich interesy bezpieczestwa narodowego, polityki zagranicznej i gospodarczej rozwój szybko znajdzie si w bezporednim konflikcie. Pogorszenie stosunków to take efekt panujcego klimatu nieufnoci: Zwizek Sowiecki jest zamknitym spoeczestwem zwaszcza za Stalina które podsyca wtpliwoci i obawy co do swoich prawdziwych intencji wobec mocarstw Zachodu, których czste zmiany rzdu i polityki po kolejnych wyborach zaintrygowao sowieckich analityków.

Wreszcie, nuklearny wycig zbroje, w który zaangauj si dwaj Wielcy, gboko ustrukturyzuje stosunki midzynarodowe podczas zimnej wojny.

Cztery gówne obszary niezgody midzy Amerykanami a Sowietami pod koniec wojny

Pod koniec II wojny wiatowej zrujnowane wojn i zmagajce si z dekolonizacj pastwa europejskie nie dominuj ju nad wiatem. Dugi zapowiedziami, polaryzacja od stosunków midzynarodowych na caym Amerykanów i Sowietów jest faktem nabyte od 1947 roku, który zostanie konsekrowany w 1949 roku przez przystpieniu ZSRR do broni jdrowej. Jedynym prawdziwym supermocarstwem do koca 1950 roku, Stany Zjednoczone korzystay z silnego strategicznego przewag militarn dziki jego postp w dziedzinie uzbrojenia i wektorów jdrowych, a przede wszystkim mia przytaczajce siy ekonomicznej i finansowej: aby na koniec wojny Stany Zjednoczone miay dwie trzecie wiatowych rezerw zota, dostarczajc ponad poow wiatowej produkcji przemysowej, aw 1950 r. PNB ZSRR stanowi tylko okoo jednej trzeciej PKB Stanów Zjednoczonych. Z kolei Zwizek Radziecki ma zdecydowan si militarn w Europie rodkowo - Wschodniej , a take znaczny presti polityczny.

Wielki Sojusz midzy Stanami Zjednoczonymi, Wielkiej Brytanii i Zwizku Radzieckiego mia celem obnienia nazistowskich Niemiec . W czasie II wojny wiatowej przymi ideologiczn i polityczn niezgodno demokracji liberalnych z reimem sowieckim. Pierwsze pknicia midzy aliantami pojawiy si w 1945 r. podczas konferencji w Jacie i Poczdamie . W cigu nastpnych osiemnastu miesicy pogorszenie stosunków midzy Amerykanami a Sowietami skrystalizowao si wokó czterech gównych obszarów niezgody, które doprowadziyby do nieodwracalnego opanowania stanu zimnej wojny: imperatywów bezpieczestwa narodowego dwóch Wielkich, przyszo Niemiec, los Polski i Europy Wschodniej w ogóle oraz odbudowa gospodarcza wiata.

Nakazy bezpieczestwa narodowego Wielkiej Dwójki

Spotkanie twarz w twarz midzy dwoma Wielkimi wywodzi si przede wszystkim z ich narodowych imperatywów bezpieczestwa. The Allies niemniej uzgodnione w czasie wojny do ustanowienia ogóln organizacj midzynarodow w celu zabezpieczenia pokoju i bezpieczestwa . , Prowadzone przez ruch w opinii publicznej wstrznity nazistowskich exactions i okruciestwa walkach, delegaci z 51 krajów zatwierdzi w San Francisco Karty Narodów Zjednoczonych , zakadajc tekst Narodów Zjednoczonych (ONZ), której najwaniejszym celem jest uratowanie przyszych pokole przed plag wojny, która dwukrotnie w cigu ludzkiego ycia zadaa ludzkoci niewypowiedziane cierpienia . Najwaniejsze uprawnienia posiada Rada Bezpieczestwa, która liczy dziesiciu czonków, w tym piciu staych: Stany Zjednoczone, ZSRR, Chiny, Wielka Brytania i Francja. System gosowania jest taki, e uchwaa nie moe zosta podjta, jeli jeden ze staych czonków gosuje przeciw, dajc w ten sposób prawo weta dla wielkich mocarstw, które czsto bd go uywa do blokowania wszelkich uchwa sprzecznych z ich interesami; postanowienie to, na skutek nalega Stalina w Jacie , od pocztku znacznie ograniczyo wadz ONZ.

Stany Zjednoczone d do wspópracy ze Zwizkiem Radzieckim w powojennym wiecie, jednoczenie kwestionujc siebie. Jeli potga Armii Czerwonej niepokoi ludzi Zachodu, stan dewastacji kraju w stosunku do Stanów Zjednoczonych, który nigdy nie by tak dominujcy gospodarczo, uspokaja. Co wicej, wojskowo Sowieci nie s w stanie zaatakowa terytorium amerykaskiego. Truman uwaa, e finansowa i gospodarcza dominacja Stanów Zjednoczonych w poczeniu z ich strategiczn si lotnicz jest wystarczajcym atutem, aby w krótkim okresie wykluczy jakiekolwiek ryzyko zdobycia przez ZSRR dominujcej pozycji.

Wielkim pytaniem w Waszyngtonie jest to, czy rzeczywiste ambicje Kremla wykraczaj poza te wynikajce z imperatywów bezpieczestwa, a wic defensywnych, czy te stanowi zagroenie dla caego kontynentu europejskiego, którego utrata powanie zaszkodziaby istotnej geopolitycznej i gospodarczej interesy Stanów Zjednoczonych. Ryzyko pojawia si tym wiksza, e aspiracje narodów po latach pozbawienia sprzyja partii lewicowych, przede wszystkim partie komunistyczne , a tym samym zaoferowa Sowieci moliwo przejcia kontroli pastw europejskich w Stanach Zjednoczonych. Zachodnim i tym Bliski Wschód niekoniecznie musi wywoa otwart wojn i podkopa amerykask gospodark poprzez pozbawienie jej obszaru handlu i dostpu do surowców naturalnych , w szczególnoci ropy naftowej . W kadym razie Truman uwaa, e przyszo i bezpieczestwo Stanów Zjednoczonych nie moe by zapewnione przez powrót do izolacjonizmu, ale musi opiera si na zagranicznej polityce propagowania ich demokratycznego i liberalnego modelu , obrony ich interesów gospodarczych i powstrzymywania. komunizmu .

Obawy Stalina s symetryczne do obaw Amerykanów: chroni ZSRR przed konsekwencjami ewentualnej przyszej konfrontacji z byymi sojusznikami wojny poprzez stworzenie odpowiednio duej strefy buforowej. W praktyce Stalin chce najpierw w peni kontrolowa kraje okupowane przez jego armi, nawet za cen zamania porozumie podpisanych w Jacie i Poczdamie.

T zasadniczo defensywn polityk prowadzon przez Stany Zjednoczone i ZSRR, jak pokazuj dostpne dzi archiwa, mona równie interpretowa w tamtym czasie jako denie kadego z obu obozów do hegemonii wiatowej.

Jaka przyszo polityczna i gospodarcza Niemiec

Z na mocy porozumie poczdamskich dyplomaci czterech zwycizców wojny w Europie spotykaj si wielokrotnie, aby udzieli odpowiedzi na pytania dotyczce pokoju, rozwoju gospodarczego i bezpieczestwa w Europie. Gównym tematem jest uregulowanie problemu niemieckiego, które z braku porozumienia prowadzi do powstania dwóch pastw niemieckich, RFN i NRD , zakotwiczonych odpowiednio w obozie zachodnim i obozie komunistycznym. Jednak te midzynarodowe konferencje zaowocoway przez dekad (1945-1955) zawarciem porozumie pokojowych ze wszystkimi wojowniczymi krajami II wojny wiatowej (z gównym wyjtkiem Niemiec) oraz ustanowieniem sojuszy i instytucji midzyrzdowych, które rzdziy kadym z dwóch krajów. bloki w Europie do koca zimnej wojny.

W Niemczech, w ich strefie okupacyjnej, Sowieci pocztkowo energicznie prowadzili denazyfikacj, o której zadecydowano na konferencji poczdamskiej . Ponad 120 000 osób jest internowanych w specjalnych obozach, które istniay do 1950 r. Mówi si, e 42 000 zatrzymanych zmaro z powodu deprywacji i naduy. Ta brutalna polityka czystek stopniowo ustpuje miejsca bardziej elastycznemu podejciu do potrzeb nowego pastwa NRD (NRD), z mianowaniem byych funkcjonariuszy partii nazistowskiej na kluczowe stanowiska w tym kraju. przekwalifikowanie kilku tysicy agentów, którzy pracowali dla III Rzeszy w nowych subach bezpieczestwa NRD oraz zatrzymanie wielu urzdników na starych stanowiskach w Administracji.

Z kolei zachodni sojusznicy stawiaj bardziej na reedukacj ( Umerziehung ) narodu niemieckiego, zwizan z polityk pobaliwoci wobec zwolenników ( Mitläufer ) i sympatyków reimu nazistowskiego.

Losy Europy Wschodniej, a w szczególnoci Polski

Stalin wykorzysta zwycistwo Armii Czerwonej w 1945 roku, aby poszerzy ZSRR przesuwajc jego granice dalej na zachód poprzez aneksj krajów i terytoriów batyckich na wschód od Polski . W tym samym czasie konferencja poczdamska podja decyzj o przyczeniu ziem niemieckich na wschód od Odry i Nysy do Polski .

Przywódca sowiecki chce te uchroni ZSRR przed nowym atakiem, tworzc terytorialn glacis, czyli przestrze ochronn, która oddala potencjalne zagroenia od sowieckich granic. Aby to zrobi, on w duej mierze uwolni si od Jaty i Ukadu Poczdamskiego i midzy 1945 a 1948 naoone pro-sowieckie rzdy w krajach rodkowej i wschodniej Europy zajte przez Armi Czerwon (z wyjtkiem Austrii ), kraje, które staj si   popularne demokracje  . Praga zamach zw Czechosowacji - jednej z niewielu prawdziwych przedwojennych demokracji w Europie Wschodniej - to ostatni akt.

Stawki gospodarczej odbudowy wiata

Rozwój gospodarczy jest kluczowym czynnikiem w rywalizacji amerykasko-sowieckiej. Radziecki system gospodarczy, zrodzony i podsycany przez kryzysy kapitalizmu, opiera si na zasadach cakowicie mu przeciwnych, ale dy do tego samego celu, jakim jest wzrost gospodarczy, aby zapewni w przyszoci dobrobyt materialny wikszoci ludnoci.

Ewolucja PKB w dolarach Geary-Khamis na Zachodzie i na Wschodzie .

Na Zachodzie wzmocnienie pastwa i dostosowanie systemu kapitalistycznego poprzez rozwój edukacji i ochron obywateli zapewni wystarczajc spójno spoeczestwa, aby negatywne konsekwencje kryzysu zostay zaakceptowane Konfrontacja Wschód-Zachód. Na Wschodzie rzdzcy s przekonani, e system kapitalistyczny w kocu upadnie, a system komunistyczny, oparty na centralizacji i pastwowoci gospodarki, jest nad nim wyszy; ponadto, przynajmniej w cigu pierwszych dziesiciu lat zimnej wojny, potrzeba odbudowy przemysu i orodków miejskich ZSRR mobilizowaa ludno, która z odwag i dyscyplin akceptowaa odroczenie zaspokojenia ich osobistych potrzeb.

W okresie zimnej wojny gospodarki zarówno Zachodu, jak i Wschodu odnotoway znaczny wzrost, rzdu czterech w staej walucie w latach 1950-1989, ale ZSRR nie nadrobi zalegoci. a gospodarki Europy Wschodniej to tylko jedna pita gospodarek Europy Zachodniej.

W nastpstwie wojny Stany Zjednoczone zdominoway wiat gospodarczo i finansowo, podczas gdy Europa i ZSRR byy bezkrwawe i musiay si odbudowa. Stany Zjednoczone maj zatem pen swobod w zorganizowaniu gospodarczej i finansowej odbudowy wiata na zasadach zgodnych ze swoim systemem, które s niezgodne z systemem komunistycznym i zagraayby mu z powodu niemonoci udziau ZSRR otwartej gospodarki rynkowej. Stalin odrzuci zatem midzynarodowe porozumienia i struktury wprowadzone przez Amerykanów.

  • Na poziomie monetarnym i finansowym

Zgodnie z umowami z Bretton Woods , podpisanymi dniaNa zakoczenie konferencji, która zgromadzia 44 kraje, wokó dolara amerykaskiego utworzono nowy wiatowy porzdek monetarny i finansowy, aby unikn niestabilnoci gospodarczej, jaka istniaa w okresie midzywojennym i oywi handel midzynarodowy. Umowy te ustanawiaj Midzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) oraz Midzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (IBRD), powszechnie znany jako Bank wiatowy. Jedn z misji MFW i IBRD jest zapewnienie stabilnoci walut narodowych oraz udzielanie poyczek na odbudow i rozwój. Francja bdzie w pierwszy kraj, który otrzyma poyczk z Banku wiatowego w wysokoci 250 mln USD.

Umowy te ustanawiaj system staych parytetów w stosunku do dolara amerykaskiego , jedynej waluty w peni wymienialnej na zoto , z czego Stany Zjednoczone maj trzy czwarte rezerw wiatowych.

Zwizek Radziecki, który bra udzia w negocjacjach, obawia si, e MFW bdzie instrumentem na rzecz krajów kapitalistycznych i utrudnia polityk stanowice bloku wschodniego wokó niego; dlatego nie ratyfikuje tych umów. Z drugiej strony podpisay je Polska, Czechosowacja i Jugosawia, które jeszcze pod koniec 1945 r. korzystay z pewnej swobody w stosunku do ZSRR.

  • Na poziomie komercyjnym

Niezbdne jest uzupenienie tego komponentu finansowego utworzonego w Bretton Woods komponentem promujcym rozwój handlu midzynarodowego poprzez obnianie barier celnych. Prowadzone pod bezporednim patronatem Stanów Zjednoczonych, dyskusje doprowadziy w padzierniku 1947 roku w Ukadu Ogólnego w Sprawie Taryf Celnych i Handlu (GATT lub w jzyku angielskim) podobno tymczasowego, podpisanej przez 23 krajów . ZSRR nie uczestniczy w tych negocjacjach i nie podpisuje tej umowy, któr podpisuje tylko wród czonków bloku wschodniego Czechosowacja. GATT bdzie jedyn organizacj midzynarodow kompetentn w sprawach handlowych w okresie zimnej wojny.

Centralno faktu nuklearnego podczas zimnej wojny

Jednym z charakterystycznych elementów zimnej wojny jest centralne miejsce faktu nuklearnego w relacjach midzy mocarstwami, polityce obronnej i myleniu strategicznym. Posiadanie broni jdrowej , uywanej w 1945 roku przez Stany Zjednoczone w Hiroszimie i Nagasaki i opracowanej w wymuszonym marszu przez ZSRR, który zdetonowa pierwsze urzdzenie w 1949 roku, ustanowio je jako jedyne dwa wielkie mocarstwa na wiecie, ze szkod dla w szczególnoci Wielka Brytania i Francja, zmagajce si z dekolonizacj . Odstraszajcy jdrowa jest stopniowo zyskuje na popularnoci jako gówny rzeczywistoci stosunków midzynarodowych czoowych rodkowych uprawnie, Chin, Francji i Wielkiej Brytanii, aby zdoby si ataku nuklearnego, aby kontynuowa, aby ich gos zosta usyszany w porozumieniu midzynarodowym, a nie zaley strategicznie na duym Dwa. Na teatrze europejskim w ramach dwóch gównych sojuszy, NATO i Ukadu Warszawskiego, gromadzone s znaczne iloci konwencjonalnej i taktycznej broni jdrowej .

Niezrównana zdolno niszczca broni atomowej, która po raz pierwszy czyni Stany Zjednoczone naprawd podatnymi na atak, oraz wycig zbroje strategicznych, który bdzie wynika z obawy, e kady z dwóch Wielkich zostanie wyprzedzony, a tym samym postawiony w sytuacji niszo rywala bdzie symbolizowa zimn wojn, nawet bardziej ni jej wymiar ideologiczny, polityczny czy ekonomiczny.

Do koca lat pidziesitych doktryna uycia tej nowej broni podlegaa wielu wahaniom i licznym ograniczeniom operacyjnym, które znacznie osabiy ich wpyw na konkretny przebieg negocjacji i kryzysy, które przekreliy pocztki zimnej wojny. . Jednak monopol nuklearny Stanów Zjednoczonych do 1949 r. jest w duej mierze ródem proby wikszoci pastw Europy Zachodniej o utworzenie Sojuszu Atlantyckiego w celu skorzystania z   amerykaskiego parasola atomowego . Unia w siach konwencjonalnych.

Czy bro nuklearna przesdzia o tym, e konfrontacja dwóch Wielkich nie doprowadzi do bezporedniej otwartej wojny midzy nimi Niektórzy autorzy uwaaj wic, inni uwaaj, e wiadczy pierwszej wojny wiatowej , a potem na jeszcze wiksz skal przez wojny , zniszczenia wyrzdzone wszystkich walczcych w wojnie na wielk skal prowadzonej ze rodków odpowiednich do XX th  wieku wystarczyy, aby zniechci obie strony do zaangaowania si w militarn eskalacj, e przestaj by matriseraient.

Tworzenie i konsolidacja bloków zachodniego i komunistycznego (1945-1955)

Od Wielkiego Sojuszu do zimnej wojny (1945-1947)

Widzc zwycistwo nad Osi , Wielki Sojusz nadal funkcjonuje w 1945 r  .: sojusznicy okrelaj w Jacie i Poczdamie zasady, zgodnie z którymi bd zarzdza przejciem midzy stanem wojny a pokojem i wprowadzi je w ycie ze Stanami Zjednoczonymi. Narody instrumentem globalnego zarzdzania.

Ostrone zaloty i pierwsze napicia Stalina (sierpie 1945-1946)

Koniec 1945 i 1946 to okres przejciowy, podczas którego Stany Zjednoczone wci szukaj porozumienia ze Zwizkiem Radzieckim, który ze swojej strony ostronie posuwa swoje pionki, nie chcc zrywa z Zachodem, który bdzie naprzemienny ustpstwa i jdrno.

Strefy okupacji Niemiec przez cztery mocarstwa.

Niemcy natychmiast najtrudniejszy przedmiot. Zwizek Radziecki, który poniós znaczne straty ludzkie i materialne podczas wojny, chcia, aby Niemcy nie byy ju w stanie odbudowa przemysu i zdolnoci, które pewnego dnia pozwol mu ponownie sta si potg. Sowieci zamierzaj równie skorzysta z moliwie najwyszych reparacji wojennych. Ta wizja jest wizj planu Morgenthau z 1944 roku, który proponuje powrót Niemiec do stanu zasadniczo rolniczego bez przemysu cikiego, planu, który nigdy nie zosta oficjalnie ratyfikowany, silnie wpyn na uchwalon przez amerykask dyrektyw JCS 1067 dotyczc okupacji Niemiec . 1945. Jednak ekonomiczne koszty uniknicia przeduenia skrajnej ndzy narodu niemieckiego i obawy, e otworzy to drog komunistom, skoniy rzd amerykaski do porzucenia tej perspektywy i ogoszenia w 1946 roku gosem swojego sekretarza Stan James F. Byrnes now polityk przywracania rentownego pastwa niemieckiego Rónice pogldów midzy zaborcami prowadz do zablokowania czterostronnego zarzdzania Niemcami .

W Europie Wschodniej , we wszystkich krajach wyzwolonych przez Armi Czerwon , Partia Komunistyczna jest silnie obecna w rzdach powstaych w jej wyniku. Pod koniec 1945 roku ustanowiono reimy pod kontrol Zwizku Radzieckiego w Albanii , Bugarii , Rumunii i ostateczne ustanowienie wadzy dla Tito w Jugosawii . Ludzie Zachodu zgadzaj si uzna rzdy Bugarii i Rumunii w zamian za obietnic wolnych wyborów, które nigdy si nie odbd. Na Wgrzech iw Czechosowacji wybory prowadz do powstania rzdów koalicyjnych, w których komunici zajmuj kluczowe stanowiska, np. w Ministerstwie Spraw Wewntrznych. W Polsce , Stalin przystpi w 1945 roku na prob Anglików i Amerykanów do utworzenia rzdu koalicyjnego po wstpnym skonfigurowaniu rzdu komunistycznego; czeka na pocztek 1947 roku, dziki sfaszowanym wyborom, aby odzyska definitywn kontrol nad krajem. Posiedzenia Rady Ministrów Spraw Zagranicznych (CFM) czterech sojuszników, ustanowione porozumieniami poczdamskimi, kocz si jedynie porozumieniem w sprawie podpisania traktatów pokojowych z Bugari, Finlandi, Wgrami, Wochami i Rumuni, ale spory pozostaj w sprawie Niemiec i Austria.

We wschodniej czci Morza ródziemnego i na Bliskim Wschodzie próby Stalina, by powikszy obszar jego wpywów, doprowadziy do pierwszych kryzysów o Turcj , Iran i Grecj z Amerykanami i Brytyjczykami; ci si nie poddaj i Stalin si poddaje. Sytuacja w Iranie jest okazj do pierwszego zwoania Rady Bezpieczestwa w ONZ w styczniu 1946 roku . Rada nie moe zrobi nic innego, jak poprosi Iraczyków i Rosjan o bezporednie negocjacje, co ju pokazuje jej bezsilno w rozwizywaniu kryzysów, w których jeden z jej staych czonków ma prawo weta. Mówic bardziej ogólnie, powtarzajce si uycie weta przez Sowietów ju oznacza fiasko optymistycznej wizji Roosevelta ustanowienia formy zarzdzania wiatem.

Genera Douglas MacArthur i cesarz Hirohito we wrzeniu 1945 r.

W Azji , Japonia jest pod kontrol Stanów Zjednoczonych, który odmawia e Sowieci maj tam rol, ku wielkiej wciekoci Stalina. Amerykanie zajte go militarnie do podpisania traktatu z San Francisco w roku 1951. Ale w Chinach The nacjonalistyczny reim z Tchang Kaj-szek by w defensywie przeciwko komunistycznym ruchu z Mao Zedonga . Stalin gra to w obie strony, wspópracujc z reimem, jednoczenie zabezpieczajc kontrol nad Manduri w pónocno-wschodniej czci kraju i zapewniajc pomoc powstacom komunistycznym . Genera Marshall wysyany do Chin w 1946 roku nie znajduje porozumienia midzy nacjonalistami a komunistami, co kadzie kres nadziejom na utrzymanie Chin w strefie wpywów Zachodu.

Te kwestie nuklearne s równie przedmiotem sporu midzy USA i ZSRR. Amerykanie myl, e przez dugi czas mog pozosta jedynymi z broni jdrow, ale odkrywaj, e Sowieci szpiegowali ich program na Manhattanie od samego pocztku i s bliej ni si spodziewano, aby go rozwin. Stany Zjednoczone proponuj w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych utworzenie midzynarodowego organu, który miaby monopol na bro jdrow; plan ten, nazwany planem Barucha , zosta przez ZSRR odrzucony.

W Wielkiej Brytanii The rzd Pracy z Attlee jest szczególnie zainteresowana, aby utrzyma globaln rol kraju i poprawi swoj trudn sytuacj ekonomiczn i finansow. Ale znalaz si na linii frontu na Morzu ródziemnym i na Bliskim Wschodzie, aby oprze si zalotom Stalina. Rosnce zaniepokojenie prawdziwymi intencjami Stalina skonio go do wzmocnienia swoich   specjalnych stosunków   ze Stanami Zjednoczonymi zarówno w celu przyjcia wspólnej polityki w sprawie niemieckiej, jak i otrzymywania konkretnej pomocy w obszarach kryzysowych, na których bya ona ujawniona. W, Churchill , w opozycji, wykonuje si w Stanach Zjednoczonych w obecnoci Trumana mowy, który sta si sawny w której potpia   elaznej kurtyny  , który odtd dzieli Europ na dwie czci.

e Francja pozostaje w 1946 roku dotyczyy gównie w celu uniknicia nawrotu niemieckiego zagroenia i ma by polityka neutralnoci midzy USA a Zwizkiem Radzieckim, który bdzie korzysta dominowa w Europie Zachodniej. PCF jest mocny i prestiowy ZSRR, który popycha po francusku, czy to GPRF z de Gaulle lub pierwsze rzdy IV th Republiki szuka jego wsparcia. W obliczu niepowodzenia tej polityki zaczyna przewaa konieczno zblienia si do anglo-amerykaskich tez o odbudowie Niemiec.

Zaostrzenie polityki amerykaskiej i reakcja sowiecka (1947)

W 1947 roku Stany Zjednoczone zobowizay si zdecydowanie przeciwko ZSRR, goszc doktryn Trumana powstrzymywania komunizmu i day pierwszestwo ratowaniu Europy Zachodniej poprzez uruchomienie Planu Marshalla . Sowieci reaguj tworzc Kominform i formuujc doktryn danowa . Jednoczenie partie komunistyczne Europy Zachodniej i Pónocnej, które w wielu krajach uczestniczyy w koalicjach powstaych w wyniku wojny, zostay odsunite od wadzy i zdegradowane do opozycji. Podzia Niemiec zaczyna si wraz z utworzeniem anglo-amerykaskiej bizone, a trzy mocarstwa zachodnie wkraczaj na drog sojuszu zachodniego.

Doktryna Trumana powstrzymywania komunizmu
Europa w czasach elaznej kurtyny.
( Albania ostatecznie zerwie z ZSRR, aby sprzymierzy si z Chinami Ludowymi.)

Truman wymawia przemówienie, które wyranie wskazuje na zaangaowanie Stanów Zjednoczonych w Grecji i Turcji, daleko wykraczajce poza ich tradycyjn sfer ywotnych interesów w Ameryce, a nawet poza Europ Zachodni, z ich angielskimi sojusznikami i tradycyjnym francuskim, szybko znane jako Doktryna Trumana .

Po dwóch latach waha Stany Zjednoczone  z inicjatywy George'a Kennana , jednego z najlepszych koneserów sowieckiego wiata, przyjy polityk powstrzymywania (po angielsku   containment ), która bdzie ich przez dziesiciolecia . Podczas wykadów wygoszonych w 1946 i 1947 r., a zwaszcza poprzez publikacj wartykuu, który spotka si z ogromnym odzewem, kadzie podwaliny pod amerykask polityk powstrzymywania komunizmu .

Aby pokona niechtnych, zwaszcza w szeregach republikaskich , Truman duo gra na ideologicznej dwigni, czynic Stany Zjednoczone ordownikiem wolnoci, demokracji i praw czowieka, zapewniajc tym samym silne poparcie ludnoci i wywoujc silne nastroje antykomunistyczne w spoeczestwie. kraj. Udao mu si zdoby poparcie Vandenberga, przywódcy republikanów w Senacie , i przekaza 400  mln dolarów pomocy dla tych dwóch krajów na.

Aby zapewni realizacj tej polityki, Waszyngton reorganizuje swoje narzdzie wojskowe i tworzy poprzez ustaw o bezpieczestwie narodowym, dwa istotne organy do prowadzenia polityki w czasie zimnej wojny, NSC i CIA .

Stany Zjednoczone zdecydowanie odwracaj si od izolacjonizmu i uwaaj, e jakikolwiek komunistyczny postp musi zosta udaremniony, gdziekolwiek si pojawi. Niektórzy, jak felietonista Walter Lippmann , który publikuje zbiór artykuów zebranych w pracy z 1947 roku pod tytuem Zimna wojna , twierdz, e ywotne interesy Stanów Zjednoczonych nie s wszdzie zagroone i dlatego naley doceni ich zaangaowanie w sprawie. na zasadzie indywidualnej.

Plan Marshalla

W , Truman powouje Marshall Sekretarz Stanu . Czwarty CFM odbya si w Moskwie w marcunie godzi pogldów na przyszo Niemiec. Poraka tej konferencji jest istotnym krokiem w kierunku rozamu Wschód-Zachód. Marshall, przekonany, e sytuacja w Europie wymaga pilnych i masowych dziaa, opracowa program naprawy Europy, znany jako Plan Marshalla , który ogosi. Pocztek, nowa dyrektywa okupacyjna JCS 1779 majca zastosowanie do amerykaskiej strefy okupacyjnej Niemiec zajmuje odwrotne stanowisko wobec poprzedniej dyrektywy wynikajcej z planu Morgenthau , stwierdzajc, e dobrobyt Europy zaley od oywienia gospodarczego Niemiec.

Plan Marshalla oferuje Europie bratersk pomoc w przezwycieniu godu, rozpaczy i chaosu, które tam panuj. Wypeniajc   luk dolara  , plan Marshalla powinien umoliwi Europejczykom kupowanie od Stanów Zjednoczonych pilnie potrzebnych im dostaw i sprztu, zapewniajc jednoczenie zbyt amerykaskim produktom: w 1946 r. 42% amerykaskiego eksportu kierowao si do Europy Zachodniej. upadek Europy przeniósby si na sam gospodark USA. Cel Planu Marshalla jest nie tylko ekonomiczny. Waszyngton zrozumia, e trudna sytuacja ludnoci europejskiej gra na korzy partii marksistowskich sprzymierzonych z Moskw . W Francji i Woszech , w szczególnoci wicej ni jedna czwarta wyborców gosuje komunist . Priorytetem Stanów Zjednoczonych staje si poprawa warunków ycia w Europie Zachodniej poprzez oywienie gospodarki, aby gód i zimno nie odday wadzy w sposób demokratyczny partiom komunistycznym, torujc drog do cakowitej dominacji Europy przez Sowietów. W konsekwencji zastrzyk amerykaskiego kapitau jest take polityczno-ekonomicznym uzupenieniem doktryny Trumana poprzez stworzenie przestrzeni dobrobytu w Europie.

Plan Marshalla jest oferowany caej Europie, w tym krajom Wschodu , a nawet Zwizkowi Radzieckiemu . Wie si to jednak z dwoma warunkami: z jednej strony amerykask pomoc bd zarzdza wspólne instytucje europejskie, az drugiej amerykaski rzd federalny bdzie mia prawo nadzorowa jej dystrybucj. Stalin waha si, a pod koniec czerwca ogasza odmow. Polska i Czechosowacja , który pocztkowo wyda pozytywn odpowied na wniosek Stanów Zjednoczonych, s zmuszeni do odmowy obraca. Ostatecznie szesnacie krajów, do których w 1949 roku doczyy Niemcy Zachodnie (RFN), akceptuje plan Marshalla, którego gównymi beneficjentami s Francja i Wielka Brytania . W, te szesnacie krajów zaoyo Organizacj Europejskiej Wspópracy Gospodarczej (OEEC), ponadnarodowe ciao, którego podstawow funkcj jest zarzdzanie i dystrybucja pomocy amerykaskiej wród krajów czonkowskich. Od 1948 do 1952 rozdano ponad trzynacie miliardów dolarów 5/6 w formie dotacji, 1/6 w formie poyczek.

Reakcje sowieckie: Kominform i doktryna danowa

W odpowiedzi na doktryn Trumana i Plan Marshalla który potpia jako zmierzajce do gospodarczego i politycznego zniewolenia Europy Stalin wzywa europejskie partie komunistyczne do Szklarskiej Porby na konferencj zaoycielsk Kominformu , podczas której Andre danow przedstawiajej raport o sytuacji midzynarodowej, który przedstawia wizj wiata w dwóch nieredukowalnie przeciwstawnych obozach: obozie imperialistycznym i antydemokratycznym kierowanym przez Stany Zjednoczone oraz obozie antyimperialistycznym i demokratycznym kierowanym przez ZSRR. Potpia   amerykaski imperializm  , który podporzdkowuje europejskie gospodarki przez oddanie ich pod kuratel Waszyngtonu. Oficjalnym celem Kominformu jest wymiana dowiadcze i koordynacja dziaa partii komunistycznych. Chodzi w istocie o umocnienie autorytetu KPZR i ukierunkowanie linii politycznej PCF i PCI w podanym przez Moskw kierunku.

Powrót do opozycji partii komunistycznych Europy Zachodniej

Partie komunistyczne i ideologia komunistyczna, któr one nios, osigaj apogeum w okresie bezporednio powojennym w zachodniej czci Europy. Ich rola w ruchu oporu, stratach i cierpieniach Armii Czerwonej i sowieckiej ludnoci cywilnej przyniosa im du popularno. We Francji podczas wyborów parlamentarnych 10 listopada 1946 r. PCF uzyskaa 28,3% gosów. We Woszech PCI , sprzymierzona wówczas z socjalistami , przekroczya 30% gosów w wyborach w 1948 roku . Stany Zjednoczone i Wielka Brytania obawiaj si, e te wyborcze sukcesy doprowadz do radykalnych zmian politycznych i gospodarczych, które mog zdestabilizowa sfer zachodni i pokojowo otworzy Sowietom drzwi do Europy Zachodniej.

The Przewodniczcy Rady , Paul Ramadier , postanawia wykluczy ministrów komunistycznych od rzdu francuskiego. Podobnie komunici zostali wykluczeni z rzdów w Rzymie i Brukseli wiosn 1947 roku. Wykluczenia te oznaczaj koniec sojuszy wynikajcych z ruchu oporu i wyrany podzia polityczny midzy partiami komunistycznymi i innymi partiami, torujc drog do tworzenia Europa Zachodnia i sojusz atlantycki.

W i za namow komunistów we Francji i we Woszech rozpoczto zakrojone na szerok skal strajki, gdzie kolejna mrona zima i cige racjonowanie ywnoci doprowadziy do rozdranienia ludnoci, która nie widziaa adnej znaczcej poprawy warunków ycia. dwa lata po wyzwoleniu . Podstawowym celem jest pokonanie Planu Marshalla i, jeli to konieczne, wykorzystanie rewolucyjnej sytuacji. Ostatecznie ówczesne rzdy trzymaj si mocno.

Stopniowe wejcie Francji do zimnej wojny (1944-1947)

Projekt geopolityczny generaa de Gaulle'a , na czele GPRF a, jest kontrolowanie i dzielenie Niemiec, aby zapobiec odrodzeniu si ich potgi, w polityce równowagi midzy dwoma bardzo wielkimi mocarstwami i zrzeszajcej je zbiorowej gwarancji bezpieczestwa. Pocztkowo nacisk kadziony jest na zblienie z Moskw poprzez zawarcie traktatu sojuszniczego midzy Francj a ZSRR o.

Rozczarowany postaw Sowietów, którzy nie poparli francuskich stanowisk w kwestii niemieckiej, de Gaulle przedstawi jesieni 1945 r. ide Europy Zachodniej czcej Francj, Beneluks, Wochy, Nadreni i Zagbie Ruhry i by moe Wielk Brytani, w podwójnym celu, jakim jest uniknicie odrodzenia si zjednoczonych Niemiec i przeciwdziaanie polityce sowieckiej coraz bardziej postrzeganej jako hegemonicznej i wrogiej interesom Francji.

Pozostajc w ogólnej linii politycznej de Gaulle'a, Léon Blum i Georges Bidault skonkretyzowali si wpierwsze zblienie polityki zagranicznej Francji ze Stanami Zjednoczonymi poprzez podpisanie porozumie Blum-Byrnes o pomocy finansowej Francji.

Francja nie uzyskuje satysfakcji podczas sesji Rady Ministrów Spraw Zagranicznych (CMAE) w 1946 r. czterech byych sojuszników wojny i Sojuszniczej Rady Kontroli . Deklaracje dotyczce, podczas drugiej CMAE, G. Bidault przedstawiajcy stanowisko Francji w sprawie warunków okupacji Niemiec oraz Mootow w sprawie niemieckiej polityki Zwizku Radzieckiego ilustruj gbokie rozbienoci midzy byymi sojusznikami, które doprowadziy do niepowodzenia tej konferencji.

Stany Zjednoczone i Wielka Brytania cz swoje strefy okupacyjne w Niemczech , tworzc bizone . Francja nie przystpuje do niej ze wzgldów politycznych: PCF jest w rzdzie , ZSRR cieszy si prestiem zwycizcy wojny, a ideologia komunistyczna cieszy si szerokim poparciem. Nie da si ustawi zbyt szybko linii, która jest zbyt wyranie atlantycka .

Na pocztku 1947 r. pierwszy rzd IV RP na czele z Paulem Ramadierem przeduy trójstronno GPRF iw konsekwencji w zakresie polityki zagranicznej prowadzi polityk neutralnoci i równowagi midzy wielkimi mocarstwami, zawierania sojuszy dwustronnych i utrzymanie Imperium Kolonialnego . Traktat z Dunkierki wzajemnej pomocy midzy Francji i Wielkiej Brytanii zostaa podpisana w dniu ; Niemcy s tam nadal oznaczone jako wróg.

W kontekcie pierwszych strajków 1947 , wyczenie komunistycznych ministrów z rzdu Ramadier nakadzie kres trójstronnoci i stwarza warunki do zmiany polityki zagranicznej. Pod koniec konferencji paryskiej latem 1947 r. Sowieci potwierdzili odrzucenie Planu Marshalla , który skoni Francj do ostatecznego zrewidowania swojej polityki wobec Niemiec, zaakceptowania podziau Europy i penego przyczenia si do obozu zachodniego. Pite spotkanie AMCEN w Londynie koczy sina nowym stwierdzeniu niepowodzenia. W tym procesie Francja zgadza si na zbadanie poczenia francuskiej strefy okupacyjnej ze stref anglo-amerykask  ; TECHNOLOGII TRIZONE tak utworzony byby decydujcy krok w kierunku tworzenia pastwa niemieckiego Zachód . Francja podtrzymuje jednak swoj prob o porozumienie w sprawie Saary, a zwaszcza Zagbia Ruhry . Francja zgadza si równie na otwarcie tajnych dyskusji dotyczcych ustanowienia zbiorowego sojuszu bezpieczestwa w Europie Zachodniej ze Stanami Zjednoczonymi; negocjacje te le u podstaw Traktatu Pónocnoatlantyckiego .

Pierwsze kryzysy we wschodniej czci Morza ródziemnego i na Bliskim Wschodzie (1945-1949)

Wielka Brytania od dziesicioleci jest dominujc potg w tym regionie i aspiruje do tego, by ni pozosta. Majc nadziej na wykorzystanie saboci Brytyjczyków w 1945 r., Stalin zobowiza si do wysunicia swoich pionków, aby rozszerzy swoj stref wpywów w Europie i przeama to, co uwaa za okrenie ZSRR od poudnia. Stany Zjednoczone udzieliy wsparcia Brytyjczykom w 1946 r., odzwierciedlajc stopniowe zaostrzanie polityki amerykaskiej i skaniajc Stalina do odwrotu.

Kryzys w cieninach turecko-sowieckich (1945-1946)

Turcja jest przedmiotem w 1945 i 1946 z ywym cinienia Radzieckiego dla korekt granicznych w Anatolii, a zwaszcza do zmienionych jako konwencji z Montreux w 1936 roku, która rzdzi eglowania Morza Czarnego i przeprawy przez Cienin na Bosfor i Dardanele , w zamian za sojusz. Kryzys Straits popycha Turcy, aby zbliy si do Anglo-Amerykanów. Truman postanawia wysa stae siy morskie na Morze ródziemne, skd powstaa Szósta Flota . Stalin odrzuca wypracowane wspólnie przez Londyn i Waszyngton propozycje zorganizowania midzynarodowej konferencji z udziaem Ankary i wszystkich stron oraz rezygnuje z dalszego pchania sprawy.

Kryzys irasko-sowiecki (1946)

Kryzys irasko-sowiecki jest pierwszym starciem nadchodzcej zimnej wojny. Latem 1941 roku ZSRR i Wielka Brytania , w poszukiwaniu drogi sprowadzenia broni i zaopatrzenia na front rosyjski , zgodziy si na zajcie przez kade z nich poowy Iranu i obalenie szacha Rezy Pahlavi , winnego zbyt wielkiej sympatii dla Osi . . Jego syn, Mohammed Reza , który zastpi go, zawar traktat z tymi uprawnieniami, przewidujc wycofanie ich wojsk nie póniej ni. Jednak bardzo szybko ZSRR popar dwa ruchy niepodlegociowe na pónocy kraju, aby stworzy lodowiec ochronny, tak jak to miao miejsce w Europie. Negocjacje dotyczce przyznania Sowietom nowych koncesji naftowych oraz naciski Zachodu doprowadziy ostatecznie Armi Czerwon do wycofania si.

Wojna domowa w Grecji (1946-1949)

Wraz z wycofaniem si okupantów z Osi wThe Komunistycznej Partii Grecji (KKE) znajduje si w pozycji siy wród zwyciskich ruchów oporu federacyjnych w EAM-ELAS . Ale Brytyjczycy nie chc, aby kraj w jakikolwiek sposób wpad w rce komunistów; Churchill zawar porozumienie w tej sprawie ze Stalinem na konferencji w Moskwie w padzierniku 1944 r. i wysa wojska do sanktuarium Aten i Salonik. Brytyjscy i greccy komunici cieraj si militarnie midzy i . Szanujc swoj umow z Churchillem potwierdzon na konferencji w Jacie , Stalin prosi greckich komunistów o znalezienie rozwizania politycznego. An umowa zostanie podpisana w Várkiza , przewidujcy zoenie broni i regencji sprawowanej przez Metropolitan Damaskinos Aten a do powrotu króla Jerzego II .

Ale Sojusz Wielkiej Wojny stopniowo ustpuje miejsca zimnej wojnie. Od tego czasu KKE, ponownie wspierana przez ssiednie kraje komunistyczne, a zwaszcza Jugosawi, ponownie chwycia za bro wiosn 1946 r. w odpowiedzi na bardzo represyjn polityk prowadzon przez rzd, który w duej mierze opiera si na prawicowych milicjach. Wojna domowa trwa od trzech lat. Równowaga si zostaje odwrócona wraz ze wzrostem siy pomocy udzielanej przez Stany Zjednoczone w ramach doktryny Trumana oraz zerwaniem midzy ZSRR a Tito, które przerywa pomoc wojskow dla KKE. Rzdowe siy zbrojne zyskuj przewag; wojna zakoczya si cik klsk wojsk komunistycznych pod Mount Grammos w po którym nastpio podpisanie zawieszenia broni w dniu . Wojna zabia ponad 150 000 ludzi i pozostawia kraj zdewastowany i gboko podzielony.

Ekspansja komunistyczna w Azji (1945-1954)

Pod koniec II wojny wiatowej , Stany Zjednoczone ustanowiy swe panowanie nad Japoni , którego brutalnie przyspieszona poddanie przez bomby atomowe Hiroszimy i Nagasaki przedawnieniu Sowietów z udziau w wystarczajcym stopniu w upadku imperium. Japoski udawa, odgrywa rol w kontynuacja. Postp wojsk sowieckich w Mandurii i na maym pówyspie koreaskim stworzy jednak warunki do powstania komunistycznego pastwa Korei Pónocnej .

W przeciwiestwie do Europy rozszerzenie zimnej wojny na Azj nie byo wynikiem proaktywnej polityki obu Wielkich, ale wydarze zapocztkowanych w Chinach, Indochinach i Korei. Powoduje to otwarte wojny, które pochaniaj wiele ofiar cywilnych i wojskowych. W czasie zimnej wojny, wojny koreaskiej, wojny w Indochinach, wojny w Wietnamie, wojny w Afganistanie i ludobójstwa w Kambody zgino okoo dziesiciu milionów osób.

Zwycistwo komunistów w Chinach (1945-1949)

Wojna domowa midzy nacjonalistami a komunistami zostaa wznowiona w Chinach po kapitulacji Japonii. Stalin pocztkowo uzna, e bardziej korzystne jest pogodzenie si z nacjonalistycznym reimem Czang Kaj-szeka ni w peni popieranie rewolucji komunistycznej kierowanej przez Mao Zedonga . 15 sierpnia rzd chiski podpisuje traktat o przyjani ze Zwizkiem Radzieckim , przewidujcy powrót Mandurii do Chin i uznajcy sowieck suwerenno w Port-Arthur  : chiscy komunici wydaj si politycznie odizolowani przez to strategiczne zwycistwo nacjonalistów. Stany Zjednoczone próbowa mediacji, aw listopadzie 1945 roku mianowany General Marshall Ambasador Stanów Zjednoczonych do Chin. W Yan'an zostaje zainstalowana amerykaska misja, której celem jest doprowadzenie do utworzenia komunistyczno-nacjonalistycznego rzdu koalicyjnego. W obliczu coraz bardziej oczywistej poraki tej polityki Marshall wróci do Waszyngtonu w latachdo objcia stanowiska sekretarza stanu .

W trakcie rozmów operacje wojskowe rozpoczy si ju w  : Wojska nacjonalistyczne zbliaj si do komunistycznej twierdzy Shanxi , aby przej kontrol. Wojska komunistyczne bray odwet i walczyy z nacjonalistami a do padziernika, ostatecznie rozbijajc trzynacie dywizji armii Kuomintangu . Kolejne klski militarne nacjonalistów prowadzi do proklamowania Chiskiej Republiki Ludowej przez Mao Zedonga. Zastpujc ten z 1945 r., ze Zwizkiem Radzieckim zawarto traktat o przyjani, sojuszu i wzajemnej pomocy.

Wojna indochiska (1946-1954)

Po klsce Japonii pod koniec 1945 roku Francji uda si przywróci wadz nad wikszoci Indochin. Jednoczenie, Ho Chi Minh proklamuje niepodlego Demokratycznej Republiki Wietnamu . Po okresie negocjacji konflikt wybuch wraz z zbombardowaniem portu Hajfong przez francusk marynark wojenn. Dlatego Ho Chi Minh odrzuca opcj Federacji Indochiskiej, której pragnie Francja. The powstanie Hanoi to pocztek wojny: rzd Demokratycznej Republiki Wietnamu uwalnia wojennych na caym pónocnym Wietnamie i idzie pod ziemi.

Wojna trwa do . Upadek w maju francuskiego okopanego obozu Diên Biên Phu , nastpnie podpisanie Porozumie Genewskich , oznaczao koniec Indochin Francuskich i podzia Wietnamu na dwa pastwa: komunistyczny Wietnam Pónocny i Wietnam Poudniowy wspierany przez Stany Zjednoczone która przejmie wadz od Francji i stopniowo zaangauje si w to, co stanie si wojn w Wietnamie .

Wojna koreaska (1950-1953)

Morskich w Seulu we wrzeniu 1950 roku.

Po japoskiej klsce w Korea jest city w dwóch na 38 th równolegle  : poudnie, Republiki Korei , pro-amerykaski, prowadzony przez Li Syng Man , na pónocy, Demokratycznej Republiki Ludowej Korei , pro-sowiecki, prowadzony przez Kim IL-Sung . W 1948 i 1949 roku , amerykaskie wojska radzieckie i zostawi ich odpowiednich strefach okupacyjnych na obu stronach 38 th  równolegle.

Pónocnokoreaczycy, wkrótce wspierani przez Chiczyków, wywarli presj na Stalina, aby zgodzi si rozpocz ofensyw militarn na podbój Korei Poudniowej. Armia Korei Pónocnej przekracza 38 th  równolegle. Reakcja Stanów Zjednoczonych jest natychmiastowa. 25 i, e ONZ potpi agresji Korei Pónocnej i decyduj si przyj z pomoc Korei Poudniowej. Siy ONZ, dowodzone przez MacArthura i utworzone gównie z kontyngentów amerykaskich, odpieraj siy pónocnokoreaskie i zbliaj si do chiskiej granicy pod koniec. Ale w padzierniku interwencji 850.000 wolontariuszy Chiczyków wymuszonych si ONZ do wycofania si do 38 th  równolegle, gdzie przednie koce do stabilizacji w.

Aby osign zwycistwo, MacArthur zaproponowa nastpnie plan eskalacji konfliktu w Truman  : bombardowanie Mandurii , morska blokada wybrzea Chin, ldowanie si generaa Tchang Kaï-sheka w poudniowych Chinach i, jeli to konieczne, uycie broni atomowej. Truman, który jest przekonany, e taka inicjatywa sprowokuje sowieck interwencj, odmawia i zastpuje go generaem Matthew Ridgwayem .

, po mierci Stalina i po dwóch latach rozmów rozejm podpisany w Panmunjeom przywróci status quo ante bellum , ale nie nastpi po nim aden traktat pokojowy.

Pierwszy kryzys berliski i konsolidacja obu bloków (1948-1955)

Blokada Berlina i rozbiór Niemiec

Rok 1948 rozpoczyna si przejciem wadzy przez Parti Komunistyczn w Czechosowacji , co kadzie kres panujcemu od koca wojny reimowi demokratycznemu. To wydarzenie, zwane przewrotem praskim , koczy upadek pod sowieck kontrol wszystkich krajów na wschód od elaznej kurtyny. W odpowiedzi Zachód zdecydowa si na krótkoterminowe przeksztacenie swojej trójstrefy w suwerenne pastwo zachodnioniemieckie podczas konferencji, która odbya si w Londynie od kwietnia do. Pierwszym etapem procesu jest utworzenie marki niemieckiej , która staje siwaluta wspólna dla trzech stref zachodnich. Stalin protestowa przeciwko temu faktycznemu podziaowi Niemiec, awykorzystuje izolacj geograficzn Berlina, aby zablokowa dostp ldowy i rzeczny do sektorów zachodnich, w których mieszka ponad dwa miliony mieszkaców.

Aby ocali miasto przed uduszeniem, Brytyjczycy i Amerykanie w kocu zdecydowali si zbudowa transport powietrzny, aby zapewni mu ywno, paliwo i wgiel. W cigu jedenastu miesicy blokady w ramach 275 tys. zrealizowanych lotów przetransportowano ponad 2 mln ton adunków. wiadomy swojej poraki, Stalin postanawia znie blokad.

, podzia Niemiec staje si oficjalny, przez promulgacj ustawy zasadniczej ( Grundgesetz ), akt urodzenia Republiki Federalnej Niemiec (FRG, Bundesrepublik Deutschland ), której stolic jest Bonn. strefa sowiecka ukonstytuowaa si z kolei w suwerenne pastwo, Niemieck Republik Demokratyczn (NRD, Deutsche Demokratische Republik ), której stolic jest Berlin Wschodni. Oba podmioty odmawiaj wzajemnego uznania si prawnie.

Kryzys ten obnia presti ZSRR w wiecie z powodu obrazów godujcych berliczyków, stawiajcych opór jego polityce siy i upokorzenie niepowodzenia blokady. W oczach Niemców Zachodnich wzrasta on proporcjonalnie do statusu Stanów Zjednoczonych, których status zmienia si z okupanta na protektora. De facto podzia Europy na dwie strefy oddzielone elazn kurtyn staje si rzeczywistoci akceptowan przez obie strony.

Sowietyzacja Europy Wschodniej

Utrzymanie krajów Europy Wschodniej pod jego cakowit kontrol stanowi gówn trosk Stalina, która za kilka lat zaowocuje ich cakowit sowietyzacj na poziomie politycznym i gospodarczym. Tylko Jugosawia pod wodz Tito zdoaa wyrwa si z ucisku sowieckiego, ale dla Kominformu by to wróg do pokonania.

Na poziomie politycznym przywódcy, którzy chc, aby ich gos by syszalny, s odwoywani albo przez dyskredytacj lub zastraszanie, albo przez procesy polityczne, w których oskara si ich o   titoizm  , dewiacj, tj. odejcie od polityki Moskwy,   kosmopolityzm   ,   syjonizm   czy praca na rzecz Zachodu. Bardzo wielu ludzi zostaje uwizionych lub straconych, zdecydowana wikszo po prostu dlatego, e wprawia w zakopotanie panujce wówczas reimy, podczas gdy czsto s to prawdziwi komunici, jak wgierski László Rajk stracony w 1949 roku. Organizuje go czeski przywódca komunistyczny Klement Gottwald nawet procesy w Pradze w 1952, aby zarówno odstraszy rywali, jak i usprawiedliwi trudnoci. Przywódcy komunistyczni równie nie toleruj adnych jawnych manifestacji opozycji: pierwsze tego rodzaju, robotnicze powstania z czerwca 1953 r. przeciwko prosowieckiemu reimowi komunistycznemu, który wybuch w NRD, zostay surowo stumione.

Gospodarczo pastwa satelickie Europy Wschodniej zmuszone s do stosowania modelu sowieckiego: kolektywizacji rolnictwa, nacjonalizacji niemal wszystkich dziaa gospodarczych oraz scentralizowanego planowania picioletniego wzorowanego na kalendarzu i modelu planów picioletnich ZSRR.

Rozmieszczanie sieci sojuszy politycznych, gospodarczych lub wojskowych

Konsolidacja bloku zachodniego trwaa w tych latach wraz z ustanowieniem przez Stany Zjednoczone i ich sojuszników wanej sieci sojuszy obronnych w Europie i na wiecie: po podpisaniu traktatu brukselskiego ( 1948 ) midzy Europejczykami Traktat Pónocnoatlantycki przypiecztowa w kwietniu 1949 r. silny sojusz midzy Stanami Zjednoczonymi a ich sojusznikami w Europie. Ze wzgldu na obawy zwizane z wybuchem wojny w Korei, sygnatariusze tego traktatu pod koniec 1950 r. podjli decyzj o utworzeniu zintegrowanej struktury wojskowej NATO , której pierwszym Naczelnym Dowódc zosta genera Dwight D. Eisenhower .

Luniejsze wielostronne sojusze zawierane s take w innych obszarach geograficznych: Organizacji Pastw Amerykaskich w 1948 r., ANZUS ( 1951 ), Organizacji Traktatu Azji Poudniowo-Wschodniej (SEAO) ( 1954 ) oraz Paktu Bagdadzkiego ( 1955 ). Ogóln zasad lec u podstaw wszystkich tych sojuszy jest to, e ich pastwa sygnatariusze zobowizuj si do wzajemnej pomocy w przypadku agresji. W Azji Waszyngton opiera si natomiast na silnych dwustronnych sojuszach z Japoni ( traktat o bezpieczestwie 1951), Filipinami ( traktat o wzajemnej obronie z 1951) i Kore Poudniow ( traktat o wzajemnej obronie z 1953 roku), a take na prawie do stacjonowania si amerykaskich.

Po stronie sowieckiej, w odpowiedzi na Plan Marshalla i utworzenie OEEC , ZSRR powoa w latachRada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (CAEM w jzyku angielskim RWPG ), który jest odpowiedzialny za koordynacj gospodarek popularnych demokracjach i planowania dla handlu midzy nimi, których dziaalno bdzie jednak do ograniczony.

W zamian za wzmocnion obecno wojskow na ziemi europejskiej Stany Zjednoczone zaday w 1950 r. remilitaryzacji Niemiec Zachodnich (RFN), pomimo silnej niechci w Europie i nie tylko we Francji. Zachodni sojusznicy ostatecznie zgadzaj si na projekt z inicjatywy francuskiej utworzenia armii europejskiej, skonkretyzowany przez traktat ustanawiajcy Europejsk Wspólnot Obronn podpisany w. Jednoczenie porozumienia boskie przywracaj RFN wikszo jej suwerennych praw. Po odmowie francuskiego parlamentu ratyfikacji EDC, ludzie Zachodu na zakoczenie konferencji Dziewiciu Mocarstw zgadzaj si na utworzenie Unii Zachodnioeuropejskiej , wejcie RFN do NATO i zakoczenie okupacyjnego reimu w RFN. Do wynikajce umowy Pary jeste zalogowany i wejd w ycie .

W po przyjciu RFN do NATO ZSRR stworzy Ukad Warszawski , który sformalizowa sowieck wadz nad armiami demokracji ludowych. W tym samym roku doktryna Hallsteina , opracowana przez RFN, stwierdza, e kady, kto uzna NRD, w rzeczywistoci zerwaby stosunki dyplomatyczne z Bonn, które twierdzi, e jest jedynym legalnym przedstawicielem Niemiec. Dwa bloki zostay utworzone w Europie i zorganizowane tak, aby trwa.

cisa kontrola Zachodu nad obszarami ich wpywów na Bliskim Wschodzie i w Ameryce aciskiej

Bliski Wschód pozostawa podczas dekady 1945-1955 zdominowanym przez zachodnie wpywy. Bogaty w rop region jest miejscem walk o wpywy midzy Amerykanami i Brytyjczykami oraz prdami nacjonalistycznymi, które powoduj wielk niestabilno, nie otwierajc jednak drzwi komunizmowi. Stany Zjednoczone zawary w 1955 r. poprzez pakt bagdadzki sojusz z czterema gównymi pastwami arabskimi w regionie. W Egipcie jednak Brytyjczycy stracili swoj uprzywilejowan pozycj i kontrol nad Kanaem Sueskim wraz z dojciem do wadzy Nassera w 1954 roku, co a do jego mierci w 1970 roku miao symbolizowa panarabski nacjonalizm.

Stany Zjednoczone zawsze postrzegay Ameryk acisk jako swój wyczny obszar wpywów. W 1947 r. stany amerykaskie podpisay Pakt z Rio , który jest traktatem o wzajemnej pomocy. Nastpnie wspópraca zostaa wzmocniona w 1948 r. przez utworzenie Organizacji Pastw Amerykaskich (OPA), która zrzeszaa dwadziecia stanów amerykaskich. Ale jak wszdzie, kontynent nie jest wolny od niepokojów zwizanych z aspiracjami nacjonalistycznymi, daniami gospodarczymi i spoecznymi oraz amerykask wszechmoc. Amerykanie obserwuj rozwój ruchów komunistycznego posuszestwa i chc za wszelk cen unikn ich dojcia do wadzy. Zgodnie z t logik brali udzia w zamachu stanu w 1954 r. w Gwatemali, który zastpi demokratycznie wybrany rzd, bliski lokalnym komunistom, dyktatur wojskow. W Paragwaju genera Stroessner wykorzysta bardzo niestabiln sytuacj polityczn, by w 1954 roku przej wadz i ustanowi dyktatorski reim wspierany przez Stany Zjednoczone, w którym w imi walki z komunizmem ograniczano wolnoci jednostki i eliminowano przeciwników .

Walka antykomunistyczna i makkartyzm w Stanach Zjednoczonych

W Europie partie komunistyczne zostay usunite z rzdu w 1947 r. we Francji i we Woszech. W Stanach Zjednoczonych walka ze szpiegostwem sowieckim i sympatykami komunizmu staa si gównym tematem politycznym zaraz po zakoczeniu wojny. Dziki projektowi Venona, który mia na celu odszyfrowanie sowieckich komunikatów, Amerykanie w 1946 roku byli pewni, e tajny projekt Manhattanu, dotyczcy produkcji bomby atomowej, by szpiegowany przez Sowietów. Od 1946 r.   Komisja Parlamentarna ds.  Dziaa Antyamerykaskich (HUAC) skoncentrowaa swoj dziaalno na dziaalnoci komunistycznej. Midzy innymi uniemoliwia si prac artystom podejrzanym o sympatie komunistyczne; Bertolt Brecht , Charlie Chaplin , Jules Dassin czy Orson Welles musz opuci Stany Zjednoczone. Grajc na nowej   czerwonej strachu  , Truman ustanowi w 1947 roku do programu lojalnoci amerykaskich pracowników federalnych , aby zidentyfikowa i usun urzdników federalnych winnych sympatie komunistyczne. ledztwa dotycz ponad trzech milionów pracowników federalnych, z których kilka tysicy zmuszonych jest do rezygnacji.

W latach 1950 i 1954 , republikaski senator Joseph McCarthy prowadzi prawdziwe polowanie na czerwonych historycznie znanych jako maccartyzmu . Oskary wszystkich, których podejrzewa, e s czonkami lub zwykymi sympatykami Komunistycznej Partii Stanów Zjednoczonych  ; Celem ataku s urzdnicy, artyci, intelektualici, naukowcy i politycy. Wreszcie, w 1954 , McCarthy zakwestionowa lojalno wojska. Jest wówczas przedmiotem nagany ze strony kolegów w Senacie. Jego osobista dyskredytacja pooya kres okresowi makkartyzmu.

W kierunku równowagi terroru nuklearnego (1949-1953)

Latem 1949 r. w Waszyngtonie zapanowa pewien optymizm z powodu niepowodzenia blokady Berlina , klski komunistów w Grecji i rozamu midzy Jugosawi a ZSRR . Jednak pod koniec 1949 roku sytuacja ulega gwatownemu pogorszeniu z zachodniego punktu widzenia wraz z wybuchem pierwszej sowieckiej bomby atomowej , zwycistwem Mao Zedonga w Chinach i zawarciem paktu chisko-sowieckiego .

Eksplozja Ivy Mike'a , pierwsza przetestowana bomba wodorowa.

W tym kontekcie w Stanach Zjednoczonych komisja pod przewodnictwem Paula Nitze opracowuje dokument zatytuowany Cele i programy Stanów Zjednoczonych dla bezpieczestwa narodowego Stanów Zjednoczonych, który zostanie przedstawiony Trumanowi wktórych tre bdzie miaa duy wpyw na amerykask polityk w nadchodzcych dekadach. Znany jako NSC-68 , zdecydowanie ponownie ocenia sowieckie zagroenie i opowiada si za masowym wzmocnieniem zasobów wojskowych, wierzc, e dziaania dyplomatyczne i gospodarcze w centrum amerykaskiej polityki w poprzednich latach nie s wystarczajce. W tym samym czasie Truman postanowi rozpocz produkcj broni termojdrowej (bomby H), której pierwszy test odby si w dniu. Jednoczenie bardzo szybko rozwija si sowiecki program nuklearny , któremu udao si przeprowadzi pierwszy test bomby wodorowej w.

Kopoty poniesione przez Amerykanów po przystpieniu Chin do wojny koreaskiej skoniy ich do rozwaenia uycia broni atomowej. Truman ostatecznie decyduje si na ich nieuywanie, stawiajc je w istocie w roli odstraszania, poniewa ich uycie grozi niekontrolowan eskalacj, pogorszeniem stosunków midzynarodowych, w tym z krajami sojuszniczymi, i dezaprobat opinii wiatowej.

Pierwsza fala dekolonizacji i narodziny ruchu niezaangaowanego (1945-1957)

Koniec II wojny wiatowej by dzwonem mierci dla imperiów kolonialnych . Mocarstwa kolonialne, najpierw Francja i Wielka Brytania, s osabione, podczas gdy USA i ZSRR s antykolonialne i maj nadziej na zebranie korzyci. Pierwsza fala dekolonizacji wpywa gównie od 1945 do 1957 roku Bliskiego i rodkowego Wschodu i Azji Poudniowo-Wschodniej . Francja jest temu przeciwna, jak tylko moe, poniewa polega na swoim imperium, aby odzyska przedwojenn wietno.

Na Bliskim Wschodzie Francja jest izolowana i zmuszona do porzucenia swoich mandatów w Syrii i Libanie , podczas gdy Brytyjczycy wycofuj si z Palestyny i Transjordanii, urodzonego w Izraelu i Jordanii . Proklamowanie Pastwa Izrael zostao odrzucone przez pastwa arabskie i wywoao wojn izraelsko-arabsk w latach 1948-1949 . Wochy zostay równie zmuszone do opuszczenia swoich kolonii: Libia uzyskaa niepodlego w 1951 roku, Erytrea zostaa sfederowana z Etiopi, Somalia w 1960 roku.

Dekolonizacja w Azji wynika z bardzo silnego poczucia nacjonalizmu zrodzonego z okupacji europejskiej i japoskiej. W latach 1945-1957 kilkanacie pastw uzyskao niepodlego, najczciej przez wojn lub przemoc, jak to miao miejsce w przypadku byych francuskich kolonii Indochin w 1954 r., lub podczas podziau rzdzonego w celu ustanowienia Indii i Pakistanu w 1947 r., a nawet w Indonezji , Holandia musiaa pogodzi si z zaniechania w roku 1949. z wyjtkiem Wietnamu , komunistycznych powsta jak te w Malezji czy Indonezji nie udao, partie nacjonalistyczne wygran. wszdzie indziej.

Wiele z tych nowych pastw chce poprze akcesj do niepodlegoci krajów wci skolonizowanych i zapewni swoj neutralno wobec obu bloków. Dwudziestu dziewiciu z nich, w tym przede wszystkim Indie, Indonezja i Egipt, uczestniczy w duej konferencji w Bandung wktóra kadzie podwaliny pod ruch pastw niezaangaowanych . Zauwaalne s jednak rónice midzy osobami bliskimi Zachodowi a tymi, którzy rozwijaj relacje z Moskw czy Pekinem.

Znaczne zasoby przeznaczone na wywiad i tajn wojn

Te usugi z informacji odgrywaj wan rol w czasie zimnej wojny. W Stanach Zjednoczonych, CIA ( Centralna Agencja Wywiadowcza), gówny dzia z informacji zewntrz, zosta stworzony w 1947 roku przez ustawy Bezpieczestwa Narodowego . Dyrektywa NSC z 1948 r. upowania CIA do prowadzenia tajnych operacji oprócz podstawowej misji zbierania danych wywiadowczych. NSA ( National Security Agency), zaoona w 1952 roku w cigu amerykaskiego Departamentu Obrony , jest odpowiedzialne za sygnay inteligencji . FBI ( Federal Bureau of Investigation) jest od 1908 roku w USA Federalna Agencja odpowiedzialna za inteligencji krajowej i szpiegostwo przeciw.

W Zwizku Radzieckim Ministerstwo Bezpieczestwa Rzdowego (MGB) zostao zastpione w 1954 przez KGB (Komitet Bezpieczestwa Pastwowego), który do czasu jego rozwizania peni podwójn rol: bezpieczestwa wewntrznego i wywiadu zagranicznego. wikszo swoich dziaa do swojej wewntrznej roli jako pastwowej policji politycznej i kontrwywiadu, KGB jest równie najwiksz sub wywiadowcz na wiecie. W szczytowym okresie zatrudniaa 480 000 osób, w tym 200 000 na granicach, oraz miliony informatorów. Armia Czerwona ma równie pod swoj bezporedni wadz GRU (Dyrekcja Generalna Wywiadu).

Samolot JC-119G odzyska kapsu Corona w locie w 1960 roku.

W dziedzinie inteligencji coraz wikszego znaczenia nabieraj rodki techniczne. Ju w 1945 roku NSA przechwycia telegramy wjedajce i opuszczajce Stany Zjednoczone w ramach operacji Shamrock . Te samoloty U-2 przygotowanej zdjcia zrobione przez ZSRR w 1956 roku, przede wszystkim w celu okrelenia miejsc sowieckich uruchomienie midzykontynentalnych pocisków . Amerykaski satelita rozpoznawczy z tej Corona serii udao si po raz pierwszy w 1960 roku w przywróceniu do zdj ziemnych podejmowanych w przestrzeni. Inteligencja elektromagnetyczna rozwijaa si od koca lat 60. XX wieku dziki satelitom, z których pierwszy z tej kategorii, Canyon 1 , zosta wystrzelony w 1968 r. przez Stany Zjednoczone. W 1947 roku suby wywiadowcze Stanów Zjednoczonych, Kanady, Australii i Nowej Zelandii podpisay umow z UKUSA , na mocy której w Stanach Zjednoczonych miaby powsta system wywiadu sygnaów Echelon .

W obszarze operacji tajnych celem CIA jest najczciej wspieranie dojcia do wadzy rzdu przychylnego polityce USA. W latach pidziesitych CIA udao si w 1953 w Iranie obali Mossadegh i zainstalowa Rez Pahlavi ( Operacja Ajax ); W 1954 roku jego praca PBSUCCESS udao si obali prezydenta Gwatemali , Jacobo Arbenz Guzmán  ; z drugiej strony nie powioda si próba zamachu stanu w Indonezji w 1958 roku . W latach 60. CIA zintensyfikowaa swoje dziaania przeciwko pastwom, których rzdy byy w oczach Stanów Zjednoczonych zbyt blisko komunistów, w szczególnoci w Kongo, Kubie, Republice Dominikany, Wietnamie Poudniowym, Boliwii, Brazylii i Ghanie. W Kongo CIA spiskuje w 1960 i 1961 roku w celu obalenia Patrice'a Lumumby , szefa rzdu Demokratycznej Republiki Konga , który ginie zamordowany.

W dziedzinie dziaa propagandowych rozpoczyna si stacja radiowa Voice of America ,, aby nadawa regularne audycje do Rosji z Monachium, Manili i Honolulu, które Sowieci próbuj zaguszy.

Pokojowe wspóistnienie i nowe kryzysy na tle równowagi terroru (1956-1962)

Pokojowe wspóistnienie dwóch Wielkich

Lata Chruszczowa i Eisenhowera (1953-1960)

Eisenhower zastpi Trumana wdo Prezydencji Stanów Zjednoczonych. Stalin s mier wprowokuje nadziej na zmian, któr walka o wadz i brak wikszej inicjatywy zewntrznej ze strony Sowietów zatroskanych swoimi problemami wewntrznymi utrzymaj si przez ponad dwa lata. Nikita Chruszczow , znany jako Pan K, stopniowo przejmuje przewag nad przywództwem kolegialnym od mierci Stalina, aby sta si nowym numerem jeden w Zwizku Radzieckim. Podpisanie traktatu pokojowego odnoszcego si do Austrii wjest interpretowany pozytywnie na Zachodzie. Nastpnie w 1956 potpi zbrodnie stalinowskie , rozpocz proces destalinizacji i ogosi pokojowe wspóistnienie . W tym samym czasie, ju pod koniec lat 50. ZSRR zacz dysponowa broni jdrow stanowic realne zagroenie dla Stanów Zjednoczonych, której posiadanie zachcao Chruszczowa do prowadzenia ofensywnej polityki zagranicznej w Europie, a zwaszcza na Kubie. oraz przyj strategiczn postaw wojskow opart na wojnie nuklearnej.

Po stronie amerykaskiej w styczniu 1957 r. Eisenhower obieca pastwom Bliskiego Wschodu pomoc gospodarcz i wojskow w walce z wpywami sowieckimi i potwierdzi, e Stany Zjednoczone zareaguj militarnie na kad agresj. Ta polityka, znana jako Doktryna Eisenhowera , zostaa zastosowana podczas kryzysu w Libanie w 1958 r. , podczas którego Amerykanie interweniowali za pomoc znaczcych rodków wojskowych.

Do szczytów przywódców amerykaskich i radzieckich wznowione po dziesicioletniej przerwie. Chruszczow pozna Eisenhowera w 1955 w Genewie, w 1959 w Stanach Zjednoczonych i w 1960 we Francji. Ostatni szczyt zatrzyma si po incydencie ze strconym amerykaskim samolotem szpiegowskim U-2 nad ziemi sowieck.

Lata Chruszczowa i Kennedy'ego (1961-1963)

John F. Kennedy wygrywa wybory prezydenckie w USA w 1960 roku . Promuje pokojowe wspóistnienie z ZSRR, ale jednoczenie chce zapobiec rozprzestrzenianiu si komunizmu na trzeci wiat . Ogólne zarysy doktryny polityki zagranicznej Kennedy'ego zostay przedstawione w jego przemówieniu inauguracyjnym przez:. Kontynuuje polityk powstrzymywania swoich poprzedników, zapewniajc e bdziemy walczy z kadym wrogiem, aby zapewni przetrwanie i zwycistwo wolnoci . Ale chce te, by obydwa obozy po raz pierwszy sformuoway powane i precyzyjne propozycje dotyczce inspekcji i kontroli zbroje nuklearnych i ogasza Sojusz na rzecz Postpu  , program pomocy gospodarczej dla Ameryki aciskiej i przeciwdziaa wpywom Kuby .

Kennedy i Chruszczow spotkali si w 1961 roku w Wiedniu bez rezultatu. Sowiecki przywódca realizowa ofensywne podejcie do pokojowego wspóistnienia, którego kulminacj by kryzys kubaski w 1962 roku . Po stronie amerykaskiej doktryna stopniowej reakcji MacNamary zastpuje doktryn Dullesa o masowym odwecie. Kennedy angauje Stany Zjednoczone na wszystkich frontach, zwikszajc amerykask pomoc dla Kongo-Kinszasy i wysyajc doradców wojskowych do Laosu i Wietnamu .

Podbój przestrzeni staje si nowym polem rywalizacji midzy dwoma wielkimi, którego supki wykraczaj daleko poza jej wymiarze naukowym. Po sukcesach Sowietów, którzy wystrzelili pierwszego satelit Sputnika 1 w 1957 roku , a nastpnie wysali w kosmos pierwszego czowieka, Jurija Gagarina w kwietniu 1961 roku , Amerykanie musieli potwierdzi swoj dominacj naukow w oczach wiata i porednio swoj zdolno do wygra wycig o midzykontynentalne rakiety balistyczne, które szybko staj si gównym wektorem broni jdrowej . Przekonany, e aden inny projekt kosmiczny nie bdzie bardziej imponujcy dla ludzkoci, Kennedy ogasza:celem wysania Amerykanina na Ksiyc przed kocem dekady. Wyposaony w znaczne rodki program Apollo umoliwia osignicie tego celu poprzez:. Radzieckie programy kosmiczne dowiadczyy wielu niepowodze od 1965 roku: katastrofa na Ksiycu Luna 15 , wystrzelona w tym samym czasie co Apollo 11 , symbolizowaa zwycistwo Amerykanów, które nie omieszkao wykorzysta do zilustrowania wyszoci ich modelu spoeczestwa na tej z Rosjanami.

Powstanie w Budapeszcie (1956)

Na Wgrzech , obaleniu reformatorski lidera Imre Nagya wprzez kogo bliskiego stalinistowi Mátyásowi Rakosi jest ródem fali niepokojów w krgach studenckich i intelektualnych. W nastpnym roku potpienie zbrodni stalinowskich i rozpoczcie destalinizacji doprowadziy do wstrzsów w bloku wschodnim . W Polsce , wykorzystujc ruch ludowy protest doprowadzi do powrotu do wadzy Wadysawa Gomuki , lider nastpnie za bardziej umiarkowany. Sytuacja w Polsce odbija si na sytuacji Wgier, która przybiera o wiele bardziej dramatyczny obrót:w Budapeszcie ponie spontaniczne powstanie , prawdziwy ruch masowy, sprowokowany odrzuceniem stalinowskiego reimu i chci poprawy sytuacji spoecznej. Cz wojska stana po stronie powstaców. ledztwo Komisji Specjalnej ONZ w sprawie Wgier w 1957 zakoczyo jego raport stwierdzeniem, e wgierskie powstanie byo nie tylko narodowe, ale i spontaniczne. Niepokój pisarzy, studentów i dziennikarzy odzwierciedla postpujc emancypacj wobec jednej partii Wgierskiej Partii Robotniczej , a take rozpad systemu totalitarnego . Ale wgierskie powstanie zostao szybko zmiadone przez sowieckie czogi w, bez rzeczywistej reakcji ze strony bloku zachodniego.

Rywalizacja na Bliskim Wschodzie i kryzys sueski (1953-1956)

Bliski Wschód jest kwestia rywalizacji pomidzy dwoma blokami zwizanych z jego pooenia geostrategiczne i jego ogromnych rezerw ropy naftowej , karmi konfliktu izraelsko-arabskiego i spucizny Brytyjczyków i francuskiego kolonializmu .

Kryzys Suez ma swoje pocztki w odrodzenia arabskiego nacjonalizmu, ucielenionego przez Nassera , który przejmie wadz w Egipcie w 1954 roku wywietla pozycjach bardzo wrogich Izraelowi i nacjonalizuje z Kanau Sueskiego w. Zwizek Radziecki popar go, zgodzi si sfinansowa budow Tamy Asuaskiej i zacz dostarcza bro do Egiptu.

Jednak Eisenhower pragnie realizowa polityk rozwoju stosunków z pastwami arabskimi , po podpisaniu Paktu Bagdadzie i jest zintensyfikowanie dziaa w zakresie dyplomatycznej ze wszystkimi stronami. Ale Anglicy i Francuzi angauj si na polu odzyskania si kanau i zawieraj tajne porozumienie z Izraelczykami w sprawie. Izraelczycy najedaj Egipt w dniu, a nastpnie w jzyku angielskim i francuskim , bez wczeniejszego powiadomienia Stanów Zjednoczonych. Zwizek Radziecki oskara Francj i Wielk Brytani o prowadzenie wojny kolonialnej iw sabo zawoalowanych sowach podnosi grob uycia broni jdrowej. Bez wsparcia Stanów Zjednoczonych te trzy kraje nie maj wyboru i musz zgodzi si na zawieszenie broni w dniu 7 listopada i pokojowe porozumienie pod auspicjami Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Zwizek Sowiecki czerpie z tego kryzysu podwójn korzy: daje mu jednoczenie woln rk w uregulowaniu kryzysu wgierskiego we wasnym obozie i potwierdza swój status jako jedynego wielkiego mocarstwa przeciwko Amerykanom. Po stronie amerykaskiej Eisenhower zosta triumfalnie ponownie wybrany w dniui wyszed z kryzysu z silnym osobistym wizerunkiem, który wykorzysta na pocztku 1957 roku, aby przekaza Kongresowi amerykaskiemu swoj wizj polityczn dla Bliskiego Wschodu, znan jako doktryna Eisenhowera , dziki której Stany Zjednoczone pozwoliy sobie na wprowadzenie oraz pomoc wojskow, jeli jest to konieczne dla ochrony ich interesów.

Zerwanie chisko-sowieckie (1958-1962)

Chiski sdzia polityka sowiecka pokojowego wspóistnienia zbyt ugodowy wobec Zachodu i nie chce przyczy si do krytyki Stalina Chruszczow wzoru publicznie. W 1958 roku Mao Zedong opowiada si za permanentn rewolucj i wykona   wielki krok naprzód  , który Sowieci uwaali za niebezpieczny. W 1959 roku ZSRR zaprzesta udzielania Chinom pomocy w produkcji bomby atomowej i stan po stronie Indii w sporze midzy nim a Chinami o Tybet . Rosnca przepa midzy realizmem Radzieckiego i chiskiego dogmatyzmu jest naraona na wiato podczas XXII XX Zjedzie KPZR w padzierniku 1961 r . Kryzys nasili si jeszcze w 1962 r., kiedy midzy Chinami a ZSRR wybuchy sporadyczne incydenty graniczne.

Drugi kryzys berliski (1958-1963)

W latach 1948-1949 pierwszy kryzys wywoany przez sowieck blokad dostpu ldowego do Berlina Zachodniego , na który Zachód odpowiedzia transportem lotniczym, zakoczy si utrzymaniem wynikajcego z konferencji czterostronnego statusu okupacyjnego Berlina . Dziesi lat póniej kontekst geopolityczny bardzo si zmieni. Utrwalenie RFN i NRD , mocno zakotwiczonych odpowiednio na Zachodzie i Wschodzie , ustanawia de facto rozbiór Niemiec. NATO i Ukad Warszawski twarz z si konwencjonalnych i jdrowych znaczna .

Kwestia niemiecka niepokoi Chruszczowa z co najmniej trzech powodów: ekonomicznego wzrostu RFN (  niemiecki cud  ) i jej ambicji nuklearnych, trudnoci gospodarczych NRD pomimo realnego rozwoju, a zwaszcza mas imigracyjnych NRD w kierunku RFN. Ponad 2,7 miliona Niemców, w tym wielu inynierów, lekarzy i wyspecjalizowanych pracowników, ucieko z NRD przez Berlin w latach 1949-1961. Sowieccy przywódcy, którzy udzielili NRD znacznej pomocy, obawiali si, e reim ostatecznie upad, zagraajc blokowi wschodniemu jako cay.

Kryzys zaczyna si dnia wraz z wysaniem przez Chruszczowa noty na Zachód, w której proponuje zniesienie czterostronnego statutu starej stolicy Rzeszy i przeksztacenie Berlina w zdemilitaryzowane wolne miasto, obdarzone wasnym rzdem. Ludzie Zachodu odpowiadaj na t notatk, cakowicie odrzucajc jej argument prawny i potwierdzajc swoje prawo do przebywania w Berlinie. Rozpoczy si wówczas dugie wymiany dyplomatyczne , których kulminacj byy spotkania na szczycie czterech mocarstw w Paryu w 1960 r. i Wiedniu w 1961 r., które nie doprowadziy do adnego porozumienia. Chruszczow zapowiada, e podpisze traktat pokojowy z NRD, która nie czuje si w aden sposób zwizana umowami poczdamskimi. Kennedy podnosi gos i ogasza: znaczny wzrost amerykaskich zasobów wojskowych i zasady, które stanowi czerwon lini, której Sowieci nie przekraczaj: prawo obecnoci i prawo dostpu dla Zachodu do Berlina Zachodniego, gwarancja bezpieczestwa i praw mieszkaców Berlina Gdzie jest .

Mur berliski jest jednym z gównych symboli zimnej wojny.

Czas gra przeciwko Chruszczowowi, który przez dwa i pó roku negocjacji nic nie uzyska. Na pocztku sierpnia podjto wówczas decyzj o zamkniciu granicy midzy dwiema czciami Berlina oraz midzy Berlinem Zachodnim a NRD. W nocy z 12 na, siy zbrojne NRD odciy drogi dojazdowe i linie kolejowe i rozpoczy wznoszenie muru berliskiego , jednego z gównych symboli zimnej wojny. Reakcje Zachodu ograniczaj si do werbalnych protestów. Kennedy zwierza si niedugo potem jednemu ze swoich doradców, e mur to niezbyt dobre rozwizanie, ale diabelnie lepsze ni wojna.

Mur stopniowo staje si coraz bardziej znaczcym dzieem, co skania ludzi Zachodu do mylenia, e jest to rozwizanie trwae w oczach NRD i Zwizku Radzieckiego. Jednak sporadyczne wystpowanie ogranicze swobody przemieszczania si ludzi Zachodu midzy RFN a Berlinem Zachodnim utrzymuje pewne napicie. I nie osignito formalnego porozumienia z Sowietami. Nagle osignito nowy poziom napicia wwraz z wybuchem kryzysu kubaskiego, o którym Kennedy powiedzia: Kryzys kubaski Nie, kryzys berliski! .

Odwiedzajc Niemcy, Kennedy uda si do Berlina w dniu , gdzie wygasza przemówienie, które zasyno zwrotem   Wszyscy wolni ludzie, gdziekolwiek mieszkaj, s obywatelami (...) Berlina Zachodniego i dlatego jako wolny czowiek mówi : Ich bin ein Berliner [Jestem berliczykiem]   .

Kryzys kubaski (1962)

Stosunki Wschód-Zachód ju uszkodzone przez poprzednich kryzysów nawet gorzej z kryzysu rakietowego na Kubie zpodczas których ryzyko wojny nuklearnej nigdy nie byo wiksze.

Przerwa midzy Kub a Waszyngtonem

W , partyzanci Fidela Castro obalaj popieranego przez Stany Zjednoczone dyktatora Fulgencio Batist . Nowy reim podj szereg rodków, które przysporzyy mu rosncej wrogoci Waszyngtonu: podzia ziem latyfundiów i wasnoci amerykaskiej United Fruit Company w, podpisanie umowy handlowej ze Zwizkiem Radzieckim w po ograniczeniu zakupów cukru kubaskiego przez Stany Zjednoczone konfiskata z Amerykaskie firmy, które kontroluj wikszo kubaskiej gospodarki. Kuba przywraca stosunki dyplomatyczne z ZSRR i Che Guevara ogasza, e Kuba jest teraz czci obozu socjalistycznego.

W odwecie rzd USA wprowadza na wysp embargo gospodarcze wi zerwa stosunki dyplomatyczne z Hawan na. W tym samym czasie CIA rekrutuje siy przeciw Castro wród kubaskich uchodców. Na pocztku kwietnia Kennedy zgodzi si na plan inwazji na wysp, jednoczenie odmawiajc zaangaowania wojsk amerykaskich. Ldowanie naw Zatoce wi zamienia si w katastrof. , kraj zawiera umow o pomocy wojskowej ze Zwizkiem Radzieckim , a tydzie póniej Moskwa deklaruje, e kady atak na Kub wywoaby reakcj nuklearn. Kongres USA ze swojej strony gosuje nadrezolucja ostrzegajca przed wszelkimi dziaaniami wywrotowymi na pókuli zachodniej  .

Przebieg kryzysu

Zdjcie lotnicze pocisk jdrowy radzieckiego zainstalowany Kub , do 1 st listopada 1962 r.

, amerykaski samolot Lockheed U-2 fotografuje na Kubie wyrzutnie rakiet nuklearnych redniego zasigu ( IRBM i MRBM ) zdolne do dotarcia do terytorium USA. W tym samym czasie Biay Dom dowiaduje si, e 24 sowieckie statki towarowe przewoce rakiety i bombowce s w drodze na Kub ( Operacja Anadyr ).

W dzie Kennedy, po wahaniu midzy bezczynnoci a bombardowaniem wyrzutni, decyduje si na morsk blokad wyspy, któr umoliwia przewaga Marynarki Wojennej USA na Morzu Karaibskim . Zalet tej wywaonej reakcji jest to, e pozostawia Chruszczowowi moliwo wyboru midzy eskalacj a negocjacjami. , pierwsze radzieckie statki towarowe w kocu si zawróciy. Bez konsultacji Castro pierwszy ,Kreml proponuje wycofanie broni ofensywnych; w zamian Amerykanie musz zobowiza si, e nie obal reimu kubaskiego i wycofaj swoje rakiety nuklearne zainstalowane w Turcji, które mog dotrze do terytorium sowieckiego. 28 padziernika Kennedy akceptuje ten kompromis, ale prosi za porednictwem swojego brata Roberta Kennedy'ego o ukrycie faktu, e Stany Zjednoczone wycofuj swoje rakiety z Turcji , o czym Chruszczow nie wie, e o ich demontau podjto decyzj przed kryzysem. Ksika Roberta Kennedy'ego Trzynacie dni , opublikowana w 1968 roku, pokae rynek. W 1977 roku, w Robert Kennedy i jego czasy , Arthur Schlesinger bdzie downgrade wszystkie dokumenty odnoszce si do Dobrynine- Robert Kennedy negocjacji .

Konsekwencje kryzysu

Odwrót Chruszczowa upokarza go w oczach Castro , Mao Zedonga i innych przywódców komunistycznych. Wrcz przeciwnie, Kennedy widzi, jak jego popularno i wiatowy presti gwatownie rosn. Skutkiem kryzysu jest polityczny sukces Stanów Zjednoczonych, cho musz one pogodzi si z odwiecznym istnieniem komunistycznego pastwa w zasigu ich obronnoci. Trwa konsekwencj tego kryzysu jest to, e przywódcy amerykascy i radzieccy porzucaj dyplomacj na krawdzi przepaci i nuklearny blef i daj pierwszestwo nawizaniu midzy nimi racjonalnego dialogu strategicznego.

Relaks i rozpad bloku amerykaskiego i sowieckiego (1963-1974)

Zblienie midzy Stanami Zjednoczonymi a Zwizkiem Radzieckim

W nastpstwie kryzysu kubaskiego Kennedy i Chruszczow najpierw chcieli uchroni si przed ryzykiem, e le zarzdzany kryzys przerodzi si w wojn nuklearn; w tym celu  w 1963 r. zainstalowano   czerwony telefon midzy Biaym Domem a Kremlem . Poza tym ich priorytetowym celem jest kontrolowanie i ograniczanie rozwoju broni jdrowej oraz tworzenie stabilnych relacji Wschód-Zachód. Rozam chisko-sowiecki jest po czci konsekwencj tej reorientacji polityki Kremla, która na otarzu pokojowego wspóistnienia skada rewolucj wiatow, o któr opowiada si Pekin . Pierwszy wynik osignito wraz z podpisaniem Traktatu o czciowym zakazie prób jdrowych w. Nie mogli i dalej: Kennedy zosta zamordowany w Dallas dniawywoujc planetarne emocje, a Chruszczow , bardzo osabiony kryzysem na Kubie, zostaje zwolniony w.

Lata Johnsona i Breniewa (1964-1968)

W latach 1964-1968 stosunki amerykasko-sowieckie pozostaway naznaczone pragnieniem normalizacji i odprenia. Jednoczenie powane wydarzenia, w szczególnoci wojna w Wietnamie , wojna arabsko-izraelska trwajca sze dni czy inwazja wojsk sowieckich na Czechosowacj , pokazuj granice i rozpoczyna si wycig zbroje, który bdzie trwa przez cae lata 60. .

Johnson i Nguyn Vn Thiu , prezydent Republiki Wietnamu , podczas spotkania w lipcu 1968 r.

Nowy prezydent Stanów Zjednoczonych , Lyndon B. Johnson , chce kontynuowa spust; jednak na pewno zaangauje swój kraj w wojn w Wietnamie, która zajmuje centralne miejsce w amerykaskiej dyplomacji, która nie ma wielkiego projektu, jak mógby mie Kennedy. Zobowizanie to byo przedmiotem dwupartyjnego konsensusu w klasie politycznej i cieszyo si szerokim poparciem opinii publicznej do 1967 roku wcznie. W Wietnamie rozmieszczono znaczne amerykaskie zasoby wojskowe, ale Wietnam Pónocny nie jest najedany. Dialog z Moskw nie zosta przeamany, a próg, poza którym Moskwa czy Pekin mogy podj ryzyko bezporedniej interwencji w konflikt, nie zosta przekroczony. Stosunki z ZSRR koncentruj si na kontynuowaniu negocjacji w sprawie kontroli broni jdrowej.

Leonid Breniew , który przez osiemnacie lat bdzie dominowa w Zwizku Radzieckim , równie chce odprenia, jednoczenie wzmacniajc potg swojego kraju, aby móc prowadzi dialog na równych prawach ze Stanami Zjednoczonymi. W latach szedziesitych ZSRR znacznie zwikszy swoje siy konwencjonalne i nuklearne i osign, kosztem wysiku, który ciy jego gospodarce i poziomowi ycia ludnoci, realny strategiczny parytet z Amerykanami. Sowieci nie rezygnuj z rewolucyjnej roli ZSRR, ale przedkadaj interesy ZSRR nad interesy rewolucji wiatowej, powracajc w ten sposób do polityki stalinowskiej. Przywódcy komunistyczni s nadal przekonani, e kapitalizm jest historycznie skazany na zagad i e zwycistwo komunizmu jest nieuniknione na dusz met. Potwierdzone w 1964 r. zerwanie z Chinami i ch zdominowania wiata komunistycznego zmusiy ZSRR do pokazania si jako lider w propagowaniu komunizmu na wiecie. Jednoczenie Moskwa chce unikn niebezpiecznej konfrontacji z Waszyngtonem i zblienia chisko-amerykaskiego.

Lata Nixona i Breniewa (1969-1974)

Przyjazd do Prezydencja Richarda Nixona w Stanach Zjednoczonych , wspierana przez jego wpywowego doradc ds. bezpieczestwa narodowego Henry'ego Kissingera , zapocztkowaa er gbokich midzynarodowych wstrzsów. W Europie poowiczne odprenie na pocztku dekady jest mocno przyspieszane przez Ostpolitik kierowan przez Niemcy Zachodnie (RFN), która odpowiada po stronie sowieckiej i jej pastw satelickich na potrzeb wzmocnienia wymiany midzy Wschodem a Zachodem w celu poprawy ich sytuacja gospodarcza i spoeczna. W Azji Nixon postanawia zakoczy wojn w Wietnamie i nawizuje dialog z Chinami . Wykorzystujc zbiene interesy, dwaj przeciwnicy-partnerzy, ZSRR i Stany Zjednoczone, intensyfikuj wymian dyplomatyczn i strategiczn, a midzy dwoma przywódcami Breniewem i Nixonem nawizuje si bliski zwizek, bezprecedensowy od pocztku wojny. .

Nixon i Kissinger prowadz par excellence Realpolitik, który chce odoy na bok ideologiczny wymiar zimnej wojny i ustanowi stabilne pastwo geopolityczne wiata, ju nie dwubiegunowe, ale piciobiegunowe (Stany Zjednoczone, ZSRR, Chiny, Japonia i Europa). Nixon musi te poradzi sobie z pogorszeniem sytuacji finansowej kraju, wynikajcym z bardzo wysokich kosztów polityki zagranicznej prowadzonej przez jego poprzedników. To wstrzymuje wymienialno na dolara i kadzie kres systemu staych kursów wymiany umów z Bretton Woods . Zewntrznie prosi swoich sojuszników w Azji, aby od teraz zapewnili sobie znacznie waniejsz cz swojej obrony; znane jako   doktryna Nixona  , to ogoszenie niepokoi w Europie, gdzie mona si zastanawia nad moliwym wycofaniem si Stanów Zjednoczonych w obronie kontynentu.

Kontrola zbroje jdrowych (1963-1972)

Stany Zjednoczone i Zwizek Radziecki chc zmniejszy ryzyko odstraszania nuklearnego przez pierwsze ograniczenie w posiadanie broni jdrowej do piciu uprawnienia czonków Rady Bezpieczestwa z ONZ oraz przez ograniczenie liczby broni broni jdrowej po znacznie wzrosa ich liczba w latach 60. XX wieku.

Traktat o zakazie prób z broni jdrow w atmosferze, w przestrzeni kosmicznej i pod wod, znany jako Traktat o czciowym zakazie prób jdrowych , zosta podpisany dniaprzez Stany Zjednoczone, Zwizek Radziecki i Wielk Brytani. Porozumienie, które pojawio si niecay rok po kryzysie kubaskim , jest uwaane przez Kennedy'ego za wielki sukces w jego polityce kontrolowania ryzyka nuklearnego. Wchodzi w ycie w dniu, po ratyfikacji przez trzy pierwotne partie i inne pastwa. W, przystpio do niej 106 pastw. Jego zakres jest jednak mocno nakrelony przez fakt, e te trzy mocarstwa jdrowe s w stanie przeprowadza podziemne testy i e ani Francja, ani Chiny go nie ratyfikuj.

Urzeczywistniajcym rozdzielczoci n o  2222 z Zgromadzenie Ogólne ONZ jednogonie na, Traktat przestrze wchodzi w ycie z dniem, po ratyfikacji przez Stany Zjednoczone, Zwizek Radziecki, Wielk Brytani i inne pastwa. Francja ratyfikuje go w i Chiny w . Ten traktat narzuca cakowit demilitaryzacj przestrzeni.

Opracowany pod egid Komisji Rozbrojeniowej ONZ w Genewie i podpisanyprzez Stany Zjednoczone, Zwizek Radziecki i Wielk Brytani Traktat o nierozprzestrzenianiu broni jdrowej (NPT) wszed w ycie, po ratyfikacji przez trzy pastwa sygnatariuszy i ponad czterdzieci pastw. Na mocy tego traktatu pastwa posiadajce bro jdrow zobowizuj si nie przekazywa broni lub technologii jdrowych pastwom nieposiadajcym broni jdrowej. Francja i Chiny przystpiy do tego traktatu w 1992 roku, dwadziecia dwa lata po jego podpisaniu.

Podpisane przez Nixona i Breniewa wtraktat o ograniczeniu zbroje strategicznych SALT I zamraa na okres piciu lat liczb ofensywnej broni jdrowej, definiowanej jako liczba silosów wystrzeliwania rakiet midzykontynentalnych (ICBM) na ldzie oraz strategicznych rakiet balistycznych morze-ziemia (SLBM) wystrzelony z okrtów podwodnych. Podpisany tego samego dnia traktat ABM ogranicza liczb obiektów obrony przeciwrakietowej do dwóch dla kadego z dwóch krajów. Wysoce symbolizujce odprenie , traktaty te jako pierwsze w czasie zimnej wojny ograniczay rozmieszczenie jednej kategorii uzbrojenia. Na poziomie politycznym potwierdzaj strategiczny parytet Zwizku Radzieckiego ze Stanami Zjednoczonymi. Ich militarny zasig jest saby, poniewa liczba i moc adunków jdrowych nie s ograniczane, a programy modernizacji arsenaów jdrowych nie s zamraane.

SALT I jest umow przejciow, która zobowizuje obie strony do kontynuowania negocjacji w celu zmniejszenia ich broni strategicznej. Nowa runda negocjacji, znana jako SALT II , rozpoczyna si w.

Relaks w Europie (1962-1975)

W kadym z dwóch bloków, prosowieckim i proamerykaskim, sporne s dwa supermocarstwa. Model sowiecki jest kontestowany w Europie Wschodniej . WCzechosowacja zostaa zaatakowana przez wojska Ukadu Warszawskiego  : the Praska Wiosna koczy Nagle Doktryna Breniewa z 1968 roku, która okrela ograniczonej suwerennoci dla krajów bloku wschodniego zatem uzasadniajcych interwencj Moskwy.

Willy Brandt (z lewej) i Willi Stoph w Erfurcie w 1970 roku, pierwsze spotkanie szefów rzdów RFN i NRD.

Na Zachodzie De Gaulle zdj dystanse ze Stanami Zjednoczonymi i wycofa si z zintegrowanego dowództwa NATO w 1966 roku  ; Francja pozostaje czonkiem Sojuszu Atlantyckiego, ale siedziba organizacji wojskowej opuszcza kraj. Kolejny spektakularny gest ilustrujcy polityk niepodlegociow prowadzon przez de Gaulle'a , Francj i Chisk Republik Ludow ogaszajnawizywanie stosunków dyplomatycznych . Jednak podczas wielkich kryzysów, takich jak Kuba czy Berlin, Francja nadal jednoczy si ze swoimi zachodnimi sojusznikami.

W 1969 roku , Willy Brandt zosta kanclerzem RFN i zainicjowa   polityki wschodniej   , polityk zblienia i otwartoci na Wschód . Standaryzacja midzy RFN a RDA odbywa si w dwóch etapach:wraz z podpisaniem czterostronnego porozumienia w sprawie Berlina , a nastpnie podpisaniemod fundamentalnego traktatu wzajemnego uznawania.

W 1975 roku Akt Kocowy z Helsinek zosta podpisany przez trzydzieci trzy pastwa europejskie, w tym Zwizek Radziecki, a take przez Kanad i Stany Zjednoczone. Akt Kocowy zawiera wieloletnie dyskusje wokó trzech gównych tematów: bezpieczestwa w Europie, wspópracy midzy pastwami, zwaszcza w dziedzinie gospodarczej, swobody przepywu idei i osób oraz poszanowania praw czowieka. Ten Akt Kocowy jest przede wszystkim wielkim sukcesem ZSRR, który uzyskuje uznanie istniejcych pastw w Europie, w tym NRD, oraz nienaruszalno granic wynikajcych z II wojny wiatowej. Ale ustpstwa poczynione przez Kreml w dziedzinie praw czowieka i prawa narodów do samostanowienia bd sprzyja buntom w Europie Wschodniej i sprowokowa pierwsze pknicia imperium sowieckiego.

Pojawienie si Chin na arenie wiatowej

W latach 60. i 70. Chiny stopniowo pojawiay si na arenie wiatowej jako samodzielna potga. Jego zerwanie z ZSRR zachca go do rozwijania swoich powiza z Zachodem i nabywania broni jdrowej. De Gaulle nawiza w 1964 roku normalne stosunki dyplomatyczne midzy Francj a Chinami dziki temu, e w Azji nie ma pokoju i nie ma wyobraalnej wojny bez jej zaangaowania . Bez pomocy Rosji Pekin zdoa sta si potg nuklearn, detonujc bomb atomow w 1964 r. i bomb wodorow w 1967 r .

Mao Zedong i Richard Nixon w Pekinie w 1972 roku.

Kryzys rozwija si z Moskw, co Pekin oskara o zdrad rewolucji wiatowej i praktykowanie pseudo komunizm , prosty wariant buruazyjnego socjalizmu . Jest take Chiny, aby nie by podporzdkowane ZSRR, a przez przyjcie   anty-rewizjonistycznych   postawy , stwarza jako lider komunizmu na wiecie. Z wyjtkiem Indonezyjskiej Partii Komunistycznej która zostaa zniszczona w 1965 i Komunistycznej Partii Indii (marksistowskiej) , jednak Chinom nie udao si uzyska posuszestwa gównych partii komunistycznych; jeli chodzi o pastwa komunistyczne, tylko Albania zdecydowaa si sprzymierzy z Pekinem, aby uwolni si od sowieckiej kurateli. Chisko-sowiecki konflikt graniczny eskalowa wraz z chiskimi roszczeniami terytorialnymi i osign szczyt podczas incydentów z 1969 roku . Jednak zarówno Pekin, jak i Moskwa zapewniaj znaczce wsparcie dla pónocnowietnamskich i innych komunistycznych ruchów rewolucyjnych w Azji Poudniowo-Wschodniej. Do koca lat szedziesitych wojna wietnamska uniemoliwiaa jakiekolwiek otwarcie z Waszyngtonu do Pekinu.

Historia nabraa tempa na pocztku lat 70.: Stany Zjednoczone ugrzzy na Pówyspie Indochiskim i szukay dwigni nacisku na ZSRR, Chiny byy odizolowane, a ich stosunki z ZSRR byy najnisze, ZSRR nie dogoni Stanów Zjednoczonych. Realizm przywódców amerykaskich i chiskich doprowadzi do spektakularnego zblienia, którego kulminacj bya podró Nixona do Chin w lutym 1972 roku . Powstay w ten sposób trójkt dyplomatyczny midzy Moskw, Pekinem i Waszyngtonem umoliwia postp w kierunku ogólnego rozlunienia stosunków midzynarodowych i zaprzestania dziaa wojennych w Azji Poudniowo-Wschodniej.

Jednoczenie ONZ przyznaje, eprzez Republiki Ludowej, który obecnie zasiada w Radzie Bezpieczestwa , gdzie chiska siedziba zostaa uprzednio zajmowanych przez Tajwanie .

Konflikty w Azji, Afryce i Ameryce aciskiej

Relaks pomidzy dwoma Wielkimi iw Europie nie rozciga si na ca planet. Wojny w Azji Poudniowo-Wschodniej skupiaj wikszo zasobów obu bloków i przycigaj najwiksz uwag mediów. Jednak wikszo regionów wiata jest teatrem konfliktów peryferyjnych w stosunku do zimnej wojny lub o charakterze etnicznym, a nawet wynikajcych z problemów regionalnych, te trzy typy konfliktów mog si przeplata.

W Azji Poudniowo-Wschodniej

W UH-1D odzyskiwanie piechoty z 25 th amerykaskiej dywizji piechoty w Wietnamie Poudniowym w 1966 roku.

Wojny wietnamskiej opozycji od 1955 do 1975 Wietnamu Pónocnego i Viet Cong w Wietnamie Poudniowym . Te pierwsze s wspierane przez ZSRR i Chiny , podczas gdy Stany Zjednoczone i niektórzy z ich sojuszników na Pacyfiku zapewniaj wsparcie rzdowi Wietnamu Poudniowego. Armia Stanów Zjednoczonych interweniowaa bezporednio w konflikcie od 1964 roku po incydentach w Zatoce Tonkiskiej . Ponad 500 000 amerykaskich onierzy byo zaangaowanych w Wietnamie w szczytowym momencie wojny pod koniec lat 60. i na pocztku lat 70. XX wieku . Jednak rosnca niepopularno konfliktu, jego koszty ludzkie i finansowe oraz stagnacja w terenie skoniy Nixona i Kissingera do rozpoczcia negocjacji z Wietnamem Pónocnym, które w 1973 roku doprowadziy do podpisania porozumienia pokojowego w Paryu i cakowitego wycofania si amerykaskich. Bez tego wsparcia reim poudniowowietnamski nie jest w stanie oprze si ofensywie pónocnowietnamskiej pod koniec 1974 roku .

Wszystkie bye francuskie Indochiny staj si komunistyczne: by upadek Sajgonu , przemianowany w Ho Chi Minh City , znaki ostatecznego zwycistwa reimu komunistycznego Hanoi i zjednoczenia Wietnamu pod jego kontrol. W tym samym czasie Czerwoni Khmerzy odnieli zwycistwo w wojnie domowej w Kambody . WThe komunistyczny Pathet-Lao przejmuje wadz w Laosie .

Indonezja , gówne kraje Azji Poudniowo-Wschodniej jest wyjtkiem komunistycznej fali. Przez kilka lat bardzo potna Indonezyjska Partia Komunistyczna (PKI) korzystaa z sojuszu z nacjonalistycznym rzdem prezydenta Soekarno , co powodowao, e indonezyjska prawica obawiaa si przejcia wadzy. W 1965 r., po próbie zamachu stanu dokonanej przez lewicowych onierzy , genera Soeharto usun Soekarno i poprowadzi, za aprobat Amerykanów, krwaw rozpraw z PKI. W cigu zaledwie kilku miesicy kampania terroru pochona okoo 500 tysicy istnie ludzkich, a wiele wicej zostao uwizionych w obozach.

W innych regionach

Na Bliskim Wschodzie , konflikt izraelsko-arabskiego, który rozpocz si w 1948 roku, by napdzany przez zimnej wojny: Stanach Zjednoczonych i wikszoci krajów zachodnich obsugiwane Izraela , natomiast ZSRR obsugiwane kraje arabskie. Po obu stronach zgromadzono znaczne iloci broni. Izrael wyszed zwycisko z wojny szeciodniowej w 1967 roku i wojny Jom Kippur w 1973 roku. W obu przypadkach presja wywierana przez dwóch Wielkich na ich sojuszników doprowadzia do szybkiego zakoczenia walk i negocjacji pokojowych, które si nie powiody , jednak. Ponadto, w latach 1962-1970 wojna domowa w Pónocnym Jemenie sprzeciwia si zniesieniu monarchii szyickiej, ale nadal wspieranej przez Arabi Saudyjsk na rzecz nowego reimu zdominowanego przez sunnitów i wspieranego przez Egipt.

W Afryce portugalskie kolonie chc niepodlegoci. Te ostatnie wojny kolonialne wybuchy w Angoli (1961-1975), Gwinei Bissau (1963-1974) i Mozambiku (1964-1975). Separatystów marksistowskiego posuszestwa wspiera wysyajca tam wojska Kuba , ZSRR i Chiny. Etiopia jest nkane od 1961 roku w wojnie o niepodlego Erytrei . Wojna Biafry w Nigerii, w latach 1967-1970, wojna domowa pochodzenia etnicznego, powstaa z secesji regionu na poudniowym wschodzie kraju, który ogosi si Republik Biafry . Wielkie mocarstwa, z wyjtkiem Francji, mniej lub bardziej aktywnie wspieraj rzd nigeryjski i nie robi nic, aby szybko zakoczy konflikt, który przeradza si w ogromn katastrof humanitarn . Pomimo bezprecedensowego impetu humanitarnego, który podkrela rol organizacji pozarzdowych, takich jak Lekarze bez granic , okoo miliona Biafrais umiera z godu i wojny.

W Ameryce aciskiej Stany Zjednoczone chc za wszelk cen zapobiec wpadniciu krajów w rce ruchów komunistycznych. W 1965 r. interweniowali militarnie na Dominikanie, aby unikn przejcia wadzy przez partie lewicowe i pozostali w kraju przez 18 miesicy, a do zakoczenia wojny domowej i wyboru nowego rzdu. Stany Zjednoczone popieraj wprowadzenie dyktatur wojskowych, takich jak w 1973 r. dyktatury Pinocheta w Chile, która obala legalnie wybrany lewicowy rzd Salvadora Allende . W Nikaragui Stany Zjednoczone wspieraj dyktatur Somozy przeciwko Sandinistowskiemu Frontowi Wyzwolenia Narodowego . Reim Castro bezskutecznie wspiera rewolucyjnych partyzantów, czego najbardziej nagonionym przykadem jest nieudana próba rewolucji kierowana przez Che Guevary w Boliwii, gdzie zosta zabity w 1967 roku.

W Azji Poudniowej cige napicia midzy Indiami a Pakistanem oraz kwestie dominacji regionalnej przeradzaj si okresowo w otwart wojn. Po pierwszej wojnie w latach 1947-1948 podczas niepodlegoci, w 1965 wybucha druga wojna indyjsko-pakistaska . Chocia adne z tych dwóch pastw nie naley do jednego z dwóch bloków, Indie w konflikcie z Chinami znajduj wsparcie ze strony ZSRR, podczas gdy Pakistan cieszy si poparciem Stanów Zjednoczonych. Wojna trwa niecay miesic, poniewa mocarstwa uzgodniy w Radzie Bezpieczestwa ONZ rezolucj domagajc si zakoczenia walk i powrotu ex ante do granic. Trzeci etnicznej indyjsko-pakistaska wojna miaa miejsce w 1971 roku , kiedy najecha Indie Pakistan Wschodni , aby zapewni powodzenie separatystów bengalskich , którzy zaoyli Bangladeszu . Po raz kolejny akcja dyplomatyczna dwóch Wielkich i Chin pomaga zapobiec przeksztaceniu si konfliktu w wojn totaln midzy Pakistanem a Indiami.

Druga zimna wojna lub wiea wojna (1975-1984)

Amerykaska poraka w Wietnamie i kryzys gospodarczy bdcy skutkiem szoku naftowego z 1973 r. mocno wpyny na wiat zachodni. Watergate skandal zmusi Nixona do rezygnacji w 1974 roku: jego nastpca, Gerald Ford , gra tylko rol przejciowego podczas Kongresu przyja wyranie oderwaniu lini. Wydarzenia te powoduj osabienie Stanów Zjednoczonych i utrat wpywów na wiecie.

W ZSRR Breniew , u wadzy od 1964 r., porzuci polityk odprenia w tym samym czasie, gdy jego uprzywilejowani rozmówcy, Nixon, Brandt , Pompidou , zniknli ze sceny politycznej i wycofali si z tradycyjnej sowieckiej linii politycznej, która dawaa pierwszestwo Armi Czerwon i nie waha si angaowa na zewntrz, aby zachowa lub powikszy blok komunistyczny, bez ustpstw wobec da poprawy standardu ycia i zwikszenia wolnoci indywidualnych.

To podwójne wycofanie si w siebie dwóch wielkich otwiera okres czsto nazywany drug zimn wojn lub wie wojn.

Ochodzenie stosunków amerykasko-sowieckich

Koniec relaksu

W latach 70. polityka zagraniczna na Zachodzie bya zdominowana przez debat na temat prawdziwych intencji Sowietów: czy w sposób zrównowaony przyjli realistyczn polityk opart na ich narodowych interesach, czy te wykorzystywali odprenie na swoj korzy i nadal ich komunistycznej ideologii na wiecie i stanowi zagroenie Debata ta znajduje si w centrum prezydentury Jimmy'ego Cartera, podczas której, zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak iw Europie, przywódcy stopniowo skaniaj si ku drugiej opcji i przyjmuj zdecydowan polityk wobec Moskwy.

W ZSRR Breniew jest bardzo osabiony chorob; Od 1975 r . przewag przeja armia i konserwatyci, tacy jak Andropow czy Oustinow . Mniej wiadomi trudnoci gospodarczych ni Kosygin porzucili polityk odprenia i rozwoju wymiany gospodarczej z Zachodem na rzecz wzmocnienia sowieckiego potencjau militarnego i zwikszenia poparcia dla ruchów komunistycznych na wiecie, zwaszcza w Afryce. Podjta w 1977 r. decyzja o rozmieszczeniu pocisków SS-20 zdolnych do uderzenia w dowolne miejsce Europy jest zgodna z t logik. Niemiecki kanclerz Helmut Schmidt bezskutecznie próbowa nakoni Sowietów do ograniczenia liczby tych pocisków. Zapewnienia, które uzyska od Breniewa, nie zostay uwzgldnione. Pod koniec lat 70. radzieccy przywódcy czuli, e maj siln pozycj do prowadzenia ofensywnej polityki. W Europie, gdzie ich pozycja wojskowa jest silniejsza ni kiedykolwiek, spodziewaj si, e spory midzy czonkami NATO sparaliuj ich. W Trzecim wiecie oczekuj, e Stany Zjednoczone, wci straumatyzowane i osabione wojn w Wietnamie , nie bd chciay podejmowa nowych interwencji.

Na jego inwestytur w , Jimmy Carter zamierza realizowa ambitn polityk zagraniczn, wytyczon od czysto realistycznym podejciu Nixona i Kissingera , który opiera si na rzecz wspierania demokracji i praw czowieka oraz na deniu do odprenia z ZSRR w celu w szczególnoci osignicie porozumienia rozbrojeniowe pomimo napi w Trzecim wiecie. Opierajc si na porozumieniach helsiskich KBWE zStany Zjednoczone wskazuj na amanie praw czowieka w Zwizku Radzieckim, wykorzystujc moliwoci, jakie stwarzaj aresztowania dysydentów Andrieja Sacharowa i Natana Szaranskiego oraz hamulce na emigracji sowieckich obywateli wyznania ydowskiego . Sowieci protestuj przeciwko temu, co postrzegaj jako ingerencj w ich sprawy wewntrzne i gro zerwaniem negocjacji rozbrojeniowych. Po raz pierwszy od pocztku zimnej wojny, w istocie konfliktu ideologicznego, ZSRR zosta skonfrontowany z bezporednimi atakami na zasadno swojego modelu.

Carter dystansuje si od polityki powiza Kissingera, odmawiajc powizania postpu w negocjacjach SALT II z sowieckimi odpowiednikami w dziedzinie praw czowieka lub ekspansji komunistycznej w Afryce. Kiedy Sharansky zostaje skazany wCarter nakazuje ograniczone sankcje przeciwko Zwizkowi Radzieckiemu, ale odmawia zerwania stosunków handlowych midzy obydwoma krajami ani zaprzestania negocjacji SALT, do których przywizuje du wag. Ten priorytet skoni go do anulowania rozmieszczenia bombowca strategicznego B-1 lub bomby neutronowej, jednoczenie zwikszajc budety obronne, które gwatownie spady po zakoczeniu wojny w Wietnamie . Carter zapewni take zobowizania pastw czonkowskich NATO do zwikszenia wydatków na obronno. Niejednoznaczna polityka Cartera toruje drog do oskare jego republikaskich przeciwników o sabo i brak zdecydowania .

Negocjacje SALT II rozcignite w czasie, ale nie zatrzyma si mimo wyranego sprzeciwu znacznej czci Kongresu z ustalonymi ambicji Cartera gwatownie zmniejszy liczb strategicznych broni jdrowej i pomimo nuklearnego kryzysu. Euromissiles wywoa w 1977 roku decyzj ZSRR zainstalowa pociski SS-20 w Europie Wschodniej. Ogoszenie nawizania oficjalnych stosunków dyplomatycznych na szczeblu ambasadorów midzy Chinami a Stanami Zjednoczonymi w dniuopónia ich zawarcie o kilka miesicy. Ostatecznie porozumienie zostaje znalezione; podpisano w Wiedniu dniaThe traktat SALT II zakazuje rozwój nowych rodzajów broni strategicznych, ogranicza liczb pojedyncz gowic i wielokrotnego gowica wyrzutnie ( MIRVs ) i przewiduje wzajemn kontrol broni jdrowej. Traktat zosta zoony w dniuw Senacie w kontekcie narastajcego antysowietyzmu, dodatkowo zaostrzonego przez zamt amerykaskiej polityki wewntrznej w odniesieniu do wojsk sowieckich stacjonujcych na Kubie. Carter rezygnuje z prób ratyfikacji traktatu. Mimo to przetrwa kryzys w stosunkach amerykasko-sowieckich, o ile obaj Wielcy generalnie przestrzegali jej warunków w latach 80., a do podpisania traktatu START I w 1991 r.

Stosunki midzy dwoma Wielkimi gwatownie pogorszyy si wraz z inwazj na Afganistan przez wojska sowieckie.co zaskakuje amerykask administracj, która równie zmaga si kilka tygodni wczeniej z kryzysem zakadników w swojej ambasadzie w Teheranie . Dziki tej interwencji, która ju dawno waha si premiery, Moskwa zostaa stara si uratowa reimu komunistycznego u wadzy w Kabulu odktórego reformy poczyy przeciwko niemu tradycjonalistyczne siy w kraju i stawiy czoa licznym zbrojnym grupom posusznych mudahedinów sunnickich lub szyickich . Stany Zjednoczone udostpniaj niektóre z tych ruchów dla ograniczona pomoc z wyczeniem dostaw broni.

Carter decyduje si wtedy na tward lini polityczn w stosunku do ZSRR, któr broni Brzeziski , zbyt póno w oczach wikszoci opinii publicznej, która zarzuca mu naiwno i nieumiejtno przewidzenia sowieckiej interwencji. W nastpnych dniach Carter ostrzega Moskw przed jakkolwiek interwencj w Zatoce Perskiej, która mogaby zosta uznana za zagraajc ywotnym interesom Stanów Zjednoczonych i wzmacniajc amerykaskie rodki wojskowe w tym regionie. Administracja amerykaska decyduje si take na embargo na dostawy zboa do Zwizku Radzieckiego i bojkot Igrzysk Olimpijskich w Moskwie w 1980 roku . Te rodki i inni uroczycie przedstawiony przez prezydenta w jego przemówieniu o stanie Unii w. Ponadto Carter znacznie zwiksza wsparcie USA dla mudahedinów poprzez Pakistan; Ta tajna akcja, nazwana Operacj Cyklon , jest wspófinansowana przez Arabi Saudyjsk . Spust jest pochowany na kilka lat.

Ameryka powraca

Zdyskredytowany przez sowieck interwencj w Afganistanie i osabiony przez amerykaski kryzys zakadników w Iranie , Carter zosta pokonany w wyborach przez Ronalda Reagana . Podczas dwóch kadencji prezydenckich Reagana (1981-1989) odyy konserwatywne wartoci, takie jak moralno purytaska . W ekonomii Program Reagan nastpuje liberaa inspirowane przede wszystkim przez szkoy chicagowskiej ( monetaryzmu z Milton Friedman ), hartowanego o znacznych deficytów publicznych.

W polityce zagranicznej Reagan wywouje ZSRR   imperium za   na dorocznym zjedzie National Association of ewangelików ,i chce da Stanom Zjednoczonym rodki militarne do obrony wolnoci i demokracji . Zacienienie stosunków amerykasko-sowieckich przybrao dramatyczny obrót w 1983 r., kiedySowieci zestrzeliwuj lot Korean Air Lines 007 . Waszyngton oskara Moskw o brutalne zestrzelenie bez ostrzeenia zabkanego samolotu pasaerskiego, podczas gdy Moskwa odpowiada, e wiadomie uy cywilnego samolotu do bezpiecznego przetestowania sowieckiej obrony. Pocztekzachodni sojusznicy musz przerwa manewry Able Archer 83 , które postawiy radzieckie siy nuklearne w stan gotowoci. Na wiecie wzrasta liczba bezporednich i porednich interwencji: przejcie operacji Charly prowadzonej w caej Ameryce aciskiej przez junt argentysk, pomoc dla Contras przeciwko Nikaragui w latach 1981-1986 (prowadzca do Irangate ) i inwazja na Grenad w 1983 roku.

Inicjatywa Obrony Strategicznej

1972 traktat ABM powanie ograniczone rozmieszczenie systemów obrony przeciwrakietowej . Ale postp naukowy lat 80. umoliwi rozwaenie zastosowania nowych technik obrony przed pociskami wroga, które miay by znacznie skuteczniejsze. Ronald Reagan ogaszaStrategic Defense Initiative (SDI), który natychmiast zosta nazwany "Star Wars" przez media. Jego celem jest rozmieszczenie tarczy antyrakietowej zdolnej do przechwytywania sowieckich rakiet midzykontynentalnych (ICBM). Zapowied ta wywouje w ZSRR oywion kontrowersj dotyczc jego zgodnoci z traktatami ABM. Wykonalno i koszt tego programu s przedmiotem debaty w Stanach Zjednoczonych, ale stanowi dwigni polityczn pierwszorzdnej wagi w strategicznych negocjacji Start z ZSRR, których celem jest zmniejszenie arsenaów jdrowych, jednake nie eliminuje pojcie odstraszania nuklearnego , poniewa w kadym razie nie do pomylenia jest pena ochrona terytoriów amerykaskich i sowieckich przed broni jdrow. Od 1986 r. IDS dowiadczya powanych trudnoci technicznych i finansowych. By to jednak jeden z elementów lecych u podstaw negocjacji midzy Reaganem i Gorbaczowem podczas szczytów, które zgromadziy ich od 1986 r. Trudno jednak z ca pewnoci oceni odgrywa rol w osabieniu wadzy sowieckiej, co doprowadzi do zakoczenia zimnej wojny.

Osabienie amerykasko-sowieckiego duopolu na tle kryzysu gospodarczego

Amerykaskie trudnoci

Lata siedemdziesite w Ameryce aciskiej charakteryzoway si siln niestabilnoci polityczn, licznymi zamachami stanu i siln aktywnoci partyzantów komunistycznych wspieranych przez Kub. Amerykaskie wsparcie dla dyktatur wojskowych, takich jak te w Chile, Urugwaju i Argentynie, sabnie z powodu pragnienia Cartera promowania poszanowania praw czowieka. W lipcu 1979 roku popularna rewolucja sandinistów , kierowana przez FSLN , obala dyktatur Somozy w Nikaragui . Wybór Ronalda Reagana na prezydenta Stanów Zjednoczonych skutkuje wyranym powrotem do polityki pomocy wojskowej i gospodarczej dla antykomunistycznych reimów i ruchów, niezalenie od tego, czy s represyjne, czy nie. Ale lata siedemdziesite oznaczay koniec pax americana na pókuli zachodniej .

sowieckie trudnoci

Zwizek Radziecki równie boryka si z trudnociami we wasnym bloku. Podpis dniaAktu Kocowego z Helsinek na zakoczenie Konferencji Bezpieczestwa i Wspópracy w Europie (KBWE) pocztkowo wydaje si sukcesem sowieckiej dyplomacji. Ale tekst ponownie mobilizuje ludno i intelektualistów w ich daniach poszanowania wolnoci jednostki i rozwizywania problemów ekonomicznych.

W Polsce The KOR (Komitet Obrony Robotników) zosta utworzony w przez intelektualistów, a nastpnie w przez powoanie ROPCiO (Komisji Obrony Praw Czowieka i Obywatela), ruchów nacjonalistycznych, antysowieckich i prozachodnich. polski kardyna Karol Wojtya zostaje wybrany na papiea pod imieniem Jana Pawa II . Angaujc si na arenie midzynarodowej, bdzie aktywnie walczy z komunizmem. , stoczniowiec Lech Wasa , wspózaoyciel Solidarnoci , pierwszego niezalenego wolnego zwizku zawodowego Partii Komunistycznej w krajach demokracji ludowej . W obliczu pogorszenia sytuacji polski reim komunistyczny zareagowa postawieniem na czele rzdu generaa Wojciecha Jaruzelskiego , który ustanowi stan wyjtkowy w.

W Czechosowacji grupa intelektualistów, wród których Václav Havel publikuje m.inKarta 77 , który potpi amanie praw czowieka przez rzd.

ZSRR ekspansjonizm US

Wykorzystujc wzgldny upadek Stanów Zjednoczonych i do pacyfistyczn polityk prezydenta Cartera na pocztku jego kadencji, Zwizek Radziecki bardziej zaangaowa si w Azji i Afryce, powodujc rosnce napicia midzy dwoma wielkimi mocarstwami.

Wojny w Afryce

W Afryce partyzanci komunistyczni przejmuj wadz po 1975 r. w nowo niepodlegych krajach byego portugalskiego imperium kolonialnego ( Angola , Mozambik ...) i rozpoczynaj dziaania wojenne w kierunku RPA przy wsparciu wojska kubaskie , co prowadzi do prawdziwe bitwy, zwaszcza w Namibii . W Etiopii armia sowiecka i siy kubaskie interwenioway przeciwko ruchom walczcym z dyktatur Mengistu Haile Mariam od 1976 roku. Akcje destabilizacyjne byy czasem udaremniane, takie jak ratowanie Kolwezi przez armi francusk.

Inwazja na Afganistan

W 1978 roku komunici przejli wadz w Afganistanie po zabójstwie prezydenta Daouda Khana , który sam usun króla Zahera Shaha w 1973 roku. Nowy reim wkrótce stan w obliczu powszechnego buntu. Carter podpisuje upowanienie do ustanowienia afgaskiego programu pomocy wojskowej i finansowej dla afgaskich mudahedinów , oczekujc tym samym, za rad Brzeziskiego , spowodowania inwazji ZSRR na Afganistan. Moskwa wysya swoj armi, inaugurujc pierwsz wojn w Afganistanie . Stany Zjednoczone s zaangaowane w ten konflikt, podsycajc na miejscu antysowiecki ruch oporu z pomoc Chiskiej Republiki Ludowej , Egiptu , Arabii Saudyjskiej i sub wywiadowczych kilku krajów Europy Zachodniej, finansujc i oferujc szkolenia wojskowe grupom. od mudahedinów walczcych z okupantem sowieckim, w tym przyszych islamskich terrorystów . Armie ZSRR wycofuj si z Afganistanu w.

Wycig zbroje

Kryzys zwizany z Eurorakietami

Pociski SS-20 i Pershing II (wystawione w Narodowym Muzeum Lotnictwa i Kosmosu).

Po rozpoczciu przez Zwizek Radziecki rozmieszczania pocisków balistycznych redniego zasigu (IRBM) SS-20 w Europie Wschodniej na pocztku 1977 roku , NATO odpowiedziaoprzez swoj podwójn decyzj. Ten przewiduje stopniowe instalacji BGM-109G wycieczkowych pocisków i Pershing II pocisków balistycznych redniego zasigu do zrównowaenia Radziecki SS-20 pocisków na terenie piciu NATO czonkowskich krajach , a przystpienie do negocjacji z ZSRR do wyeliminowania tej broni . W Genewie rozpoczy si negocjacje midzy dwoma Wielkimi.

W zainteresowanych krajach, w szczególnoci w Niemczech, odbywaj si due pokojowe demonstracje , wspierane przez partie komunistyczne. Przemawianie w Bundestagu do niemieckich parlamentarzystów w dniuZ okazji XX-lecia Traktatu Elizejskim , François Mitterrand potwierdza pene poparcie Francji dla podwójnej decyzji z 1979 roku pod hasem raczej czerwony ni martwy ( (de) Lieber rot als tot ) inspiruje w Mitterranda, podczas wizyta w Belgii, formua pacyfizm jest na zachodzie, a eurorakiety na wschodzie, to jest nierówny zwizek .

Pomimo nacisków rozmieszczenie rakiet NATO rozpoczyna si w . W odpowiedzi ZSRR zerwa negocjacje w Genewie i dialog ze Stanami Zjednoczonymi, a do dojcia do wadzy Gorbaczowa w 1985 roku. Negocjacje midzy dwoma mocarstwami wznowiono wi doprowadzi do podpisania w Waszyngtonie w dniuTraktat o redniego zasigu si jdrowych, które eliminuje ze swojego arsenau redniego zasigu (1000 do 5500 km ) i krótsze odlegoci (od 500 do 1000  km na poudniowy ) pocisków nuklearnych  wystrzelony z ziemi.

Wznowienie zwikszonych wydatków wojskowych

Od 1973 roku, co oznaczao koniec ich intensywnego zaangaowania wojskowego w Wietnamie , Amerykanie zmniejszy udzia ich bogactwa narodowego powiconej wydatków obronnych do historycznego minimum na poziomie 4,9% PKB. W 1979 roku ju zainicjowanego przez Cartera , odwrócenie trendu zostao przyspieszone za prezydentury Reagana  : wydatki osigny szczyt w 1985 r., osigajc 6,6% PKB i utrzymyway si na wysokim poziomie do 1989 r., pomimo wznowienia dialogu w 1985 r., kiedy Gorbaczow doszed do wadzy w ZSRR.

Przez ca zimn wojn Zwizek Radziecki nadawa wydatkom wojskowym najwyszy priorytet. Bez moliwoci uzyskania pewnoci co do wiarygodnoci dostpnych statystyk, ogólnie przyjmuje si, e stanowi one od 12% do 14% PNB.

W wartoci bezwzgldnej, w kontekcie 29% wzrostu PKB w latach 1979-1989, budet obronny Stanów Zjednoczonych, który w 1979 r. wynosi 197 mld USD, w 1989 r. osign 304 mld USD (wartoci w staych z 1989 r. ). Dla porównania, przy wzrocie PNB w tym samym okresie wynoszcym zaledwie 19%, budet wojskowy ZSRR wzrasta z 284 do 311 miliardów USD.

Ten wycig zbroje jest powszechnie uwaany za jeden z czynników, które spowodoway upadek systemu sowieckiego pod koniec lat 80., niezdolnego do nadania za nowinkami technologicznymi na Zachodzie i oferowania swoim mieszkacom zadowalajcego poziomu ycia.

Przy takich poziomach wydatków wojskowych zachowany jest strategiczny parytet midzy dwoma duymi, z których kady zachowuje rodki wzajemnie gwarantowanego zniszczenia , to znaczy zdolno do zniszczenia przeciwnika nawet po pierwszym uderzeniu.

Rozwój handlu broni

W latach 70. Zwizek Radziecki eksportowa swoj bro na masow skal na wszystkie kontynenty, aby wspiera swój polityczny ekspansjonizm, szczególnie na Bliskim Wschodzie iw Afryce. W latach 1976-1980 eksport uzbrojenia Zwizku Radzieckiego (32,9 miliarda dolarów 1979) stanowi czterokrotno pomocy gospodarczej udzielanej krajom trzecim (7,7 miliarda dolarów 1979). Gówne kraje docelowe to Irak, Syria i Jemen na Bliskim Wschodzie, Libia, Etiopia i Algieria w Afryce, Kuba i Peru w Ameryce aciskiej.

Eksport broni ze Stanów Zjednoczonych zosta w duej mierze wyprzedzony przez ten ze Zwizku Radzieckiego od poowy lat 70. Jednak handel broni krajów NATO pozosta wikszy ni krajów Ukadu Warszawskiego, ale w mniejszych proporcjach ni w latach 1971- 1975. Czterema gównymi klientami Stanów Zjednoczonych, poza krajami NATO, by Iran a do upadku szacha in, Izrael, Arabia Saudyjska i Korea Poudniowa.

Igrzyska Olimpijskie, areny rywalizacji Wschód-Zachód

W czasie zimnej wojny rywalizacja Wschód-Zachód wyraa si take w zawodach sportowych, a zwaszcza podczas igrzysk olimpijskich, Waszyngton i Moskwa, chcc udowodni wyszo swojego systemu spoecznego dziki znakomitym wynikom swoich sportowców. Pomimo apolitycznych ideaów przedstawionych w Karcie Olimpijskiej , igrzyska olimpijskie byy narzdziem propagandowym przez ca zimn wojn. Ich polityczne wykorzystanie miao kulminacj w 1980 roku, kiedy pastwa zachodnie zbojkotoway moskiewsk olimpiad w protecie przeciwko inwazji na Afganistan . Cztery lata póniej Sowieci zbojkotowali Igrzyska Olimpijskie w Los Angeles , mimo ogromnej wagi, jak przywizywali od powrotu w 1952 roku na olimpijskie zawody, aby zdoby rekordow liczb medali i nagoni swoich sportowych bohaterów. Za swój drugi udzia w Igrzyskach w Melbourne w 1956 r. ZSRR zaj pierwsze miejsce z trzydziestoma siedmioma zotymi medalami przeciwko trzydziestu dwóm w Stanach Zjednoczonych. Ranking ten pozosta taki sam przez nastpne igrzyska olimpijskie. Od 1968 r. midzy dwoma pastwami niemieckimi toczya si rywalizacja na korzy NRD , a spektakularne wyniki równie odnotoway wszystkie pastwa Europy Wschodniej; sport jest na Wschodzie systemem pastwowym, w który inwestuje si znaczne rodki i który w znacznym stopniu przyczynia si do zewntrznego wizerunku reimów komunistycznych. Stany Zjednoczone równie wykorzystuj Igrzyska do celów propagandowych . Komitet Olimpijski Ameryki znajduje si na licie organizacji, które maj by wykorzystane do celów propagandowych zarzdzanych przez Agencj Informacyjn Stanów Zjednoczonych, którego celem jest stworzenie korzystnego zbiorow wyobrani, opierajc si czciowo na temat sportu i olimpizmu.

Z nowego odprenia zainicjowanego przez Gorbaczowa pod koniec bloku sowieckiego (1985-1991)

12 czerwca 1989, Ronald Reagan daje jego synne przemówienie w Berlinie , w którym apostrof Gorbaczowa tymi sowami: Panie Gorbaczow, otwórz drzwi. Panie Gorbaczow, zburz ten mur  ! .

ZSRR ze swej strony boryka si ze starzeniem si kadry kierowniczej. Leonid Breniew umiera w, a nastpnie jego nastpcy Jurij Andropow () i Konstantin Czernienko (). Dojcie do wadzy 54-letniego Michaia Gorbaczowa oznacza zmian pokoleniow. Wkrótce potem nowy lider wprowadzi polityk gasnosti (przejrzysto) i pierestrojki (restrukturyzacja).

  Nowe odprenie   poszukiwane przez Gorbaczowa ma swoje ródo w potrzebie powoania nowego reformatorskiego zespou kierowniczego, który powsta w Moskwie w 1985 r., aby pooy kres wycigowi o dominacj nad wiatem ze Stanami Zjednoczonymi i skorzysta z zachodniej pomocy dla przeprowadzi odbudow sowieckiej gospodarki. Przybiera form wznowienia dialogu z Zachodem i zwielokrotnienia spotka Gorbaczowa z zachodnimi przywódcami. Realizuje si poprzez podpisanie porozumie rozbrojeniowych, zakoczenie kilku konfliktów na terytoriach peryferyjnych bloku zachodniego i wschodniego , a przede wszystkim przez zniesienie elaznej kurtyny i upadek muru berliskiego, które toruj drog do ostatecznego rozwizania. kwestii niemieckiej, która pozostaje nierozwizana od zakoczenia II wojny wiatowej oraz konferencji w Jacie i Poczdamie . Ta era pokojowych stosunków midzy Zachodem a Wschodem, symbolicznie okrzyknity przez Pokojowej Nagrody Nobla przyznanej Gorbaczowa w 1990 roku, znajdzie nieoczekiwany koniec w rozpadzie Zwizku Radzieckiego w 1991 roku, co oznacza koniec wiata. Dwubiegunowe dominacji geopolitycznej wiata od 1945 roku oraz pojawieniem si jednobiegunowego wiata zdominowanego przez Stany Zjednoczone w cigu ostatniej dekady XX th  wieku i pocztku XXI -go  wieku.

Nowe porozumienia w sprawie odprenia, nuklearnego i konwencjonalnego rozbrojenia

Gorbaczow chce wycign swój kraj z rujnujcej zimnej wojny dla Zwizku Radzieckiego, który przeznacza mu okoo 16% swojego PNB wobec 6,5% dla Stanów Zjednoczonych . Gdy tylko doszed do wadzy, Gorbaczow zintensyfikowa kontakty i szczyty z gównymi przywódcami Zachodu, majc nadziej na nowe odprenie, które pozwolioby mu zredukowa wydatki wojskowe i uzyska pomoc finansow na odbudow gospodarcz Zwizku Radzieckiego. W latach 1985-1991 Michai Gorbaczow spotka si pi razy z Ronaldem Reaganem, a siedem razy z Georgem HW Bushem . Pocztkowo sceptycznie nastawiony do realiów denia Gorbaczowa do zmian, ludzie Zachodu nie popierali go a do 1989 r., czciowo take z obawy, e konserwatywne elementy odzyskaj wadz i powróc na tward lini konfrontacji z Zachodem.

Gorbaczow coraz czciej wzywa do rozbrojenia, aby do koca stulecia uwolni planet od broni nuklearnej i nowej broni. W latach 1987-1991 podpisano trzy traktaty o redukcji zbroje, dotyczce odpowiednio broni jdrowej redniego zasigu ( INF ), uzbrojenia konwencjonalnego ( CFE ) i strategicznej broni jdrowej ( START ).

Michai Gorbaczow i Ronald Reagan na szczycie w Genewie w 1985 roku.

Pierwsze oficjalne spotkanie Gorbaczowa z Ronaldem Reaganem odbywa si podczas szczytu w Genewie ; chocia nie osignito adnego konkretnego porozumienia, ten szczyt oznacza wznowienie dialogu midzy dwoma Wielkimi i pocztek nowego odprenia . Obaj przywódcy postanawiaj zacieni kontakty na wszystkich szczeblach i przyspieszy negocjacje w sprawie broni jdrowej i kosmicznej, podkrelajc jednoczenie, e dziel ich powane rónice. Drugi szczyt odbywa si w Reykjaviku, gdzie Reagan i Gorbaczow spotykaj si 11 i. Nie udaje si osign porozumienia w sprawie drastycznej redukcji strategicznej i taktycznej broni nuklearnej, czemu zapobiega jedynie odmowa Reagana, by zrezygnowa z kontynuacji programu IDS . Szczyt zakóca take nowa determinacja Gorbaczowa odpowiednika wanych ustpstw wojskowych naoonych na trudy KPZR od czasu jego objcia wadzy (natychmiastowa reakcja na wydalenia brytyjskich dyplomatów sowieckich w, francuski i woski w ), aby nie pozostawia ju odmów i oskare o szpiegostwo bez odpowiedzi. W ten sposób FBI wczenie aresztowao w Stanach Zjednoczonychsowiecki uczony Zacharow, zapany na gorcym uczynku, KGB apie i nastpnego dnia aresztuje amerykaskiego dziennikarza Daniowa za szpiegostwo, przedstawiajc go jako antysowieckiego emigranta. Ronald Reagan bdzie musia negocjowa jego uwolnienie. Wydalenia krzyowe dyplomatów nastpi po szczycie w Reykjaviku, a Gorbaczow wycofa personel z amerykaskich ambasad i konsulatów. Gorbaczow przywouje wspólny europejski dom, zdenuklearyzowany i zneutralizowany.

Gorbaczow i Reagan podpisuj traktat INF w Waszyngtonie w 1987 roku.

Jednak wymiany te zmaterializoway si na w Waszyngtonie wraz z podpisaniem przez Reagana i Gorbaczowa traktatu o siach jdrowych redniego zasigu (INF), który przewiduje eliminacj z terytorium Europy pocisków nuklearnych krótkiego i redniego zasigu w cigu trzech lat. Umowa ta kadzie kres kryzysowi zwizanemu z eurorakietami .

W tym samym czasie Zwizek Radziecki i inne pastwa Ukadu Warszawskiego rozpoczywezwanie do przyjcia programu redukcji si konwencjonalnych w Europie, na który NATO pozytywnie reaguje w brukselskiej deklaracji. Wstpne konsultacje midzy pastwami czonkowskimi obu sojuszy wojskowych prowadz do:definicja mandatu negocjacyjnego. , na marginesie paryskiego szczytu Konferencji Bezpieczestwa i Wspópracy w Europie (KBWE), pastwa czonkowskie NATO i Ukadu Warszawskiego podpisuj Traktat o Konwencjonalnych Siach Zbrojnych w Europie (CFE), którego wdroenie bdzie skutkowao w znacznej redukcji sprztu wojskowego i personelu. Nie czekajc na wyniki tych negocjacji, Gorbaczow zapowiada w jednostronne redukcje w radzieckich siach zbrojnych.

Z Georgem HW Bushem , który zastpi Reagana w, czstotliwo szczytów amerykasko-sowieckich dalej ronie. Malta Summit , 2 ima miejsce kilka tygodni po upadku muru berliskiego . Jeli niektórzy obserwatorzy chc oznaczy ten szczyt jako ten pod koniec zimnej wojny, Bush pozostaje ostrony mówic, e bardzo pozytywna wymiana, której pozwoli na dobre wzajemne zrozumienie poszczególnych stanowisk i jest wanym krokiem w próbach zburzy wszystkie bariery, które wci istniej z powodu zimnej wojny , ale nie posuwa si tak daleko, by ogosi zimn wojn lub powiedzie, e oba kraje s teraz sojusznikami. W latach 1990 i 1991 kontynuowano dyskusje na tematy polityczne, w szczególnoci dotyczce zjednoczenia Niemiec, militarne i gospodarcze. Gorbaczow zosta zaproszony na G7, które odbyo si w Londynie w lipcu 1991 roku .

Traktat strategiczne Uzbrojenia Reduction (START) zostaa podpisana w dniuw Londynie na szósty i przedostatni szczyt. Przewiduje redukcj o 30% lub wicej strategicznych wektorów nuklearnych oraz o 40% lub wicej liczby gowic jdrowych, tak aby kade z dwóch pastw przestrzegao ustalonych puapów, identycznych dla Stanów Zjednoczonych i ZSRR, co ilustruje polityczna wola ustanowienia parytetu strategicznego midzy nimi i zatrzymania wycigu zbroje.

Koniec reimów komunistycznych w Europie Wschodniej i upadek muru berliskiego

, Z ONZ platformy , Gorbaczow ogasza redukcj radzieckich si zbrojnych w NRD , Wgier i Czechosowacji i potwierdza, e siy i groby jej uycia nie moe duej i nie mog by instrumenty polityki zagranicznej oraz e wolno wybór [ludów] jest uniwersaln zasad [bez] adnego wyjtku . Otworzya drog do emancypacji krajów Europy Wschodniej spod wadzy sowieckiej pod presj ludowych demonstracji, które w 1989 roku doprowadziy do upadku reimów komunistycznych we wszystkich krajach Europy Wschodniej. W Socjalistycznej Republice Rumunii autokratyczny reim Nicolae Ceauescu upada jako ostatni,. Po kocu demokracji ludowych nastpuje przeprowadzenie wolnych wyborów oraz utworzenie nowych instytucji i reform gospodarczych na wzór zachodni.

Wznowienie masowej ucieczki mieszkaców NRD odgrywa kluczow rol w destabilizacji reimu w Berlinie Wschodnim. Latem 1989 r. mieszkacy NRD zaczli migrowa do RFN przez Wgry, które otworzyy jej granic z Austri. Ruch nabiera rozpdu, rzd NRD jest przytoczony i decyduje w dniuzezwoli swoim obywatelom na swobodne podróowanie do RFN. Rozprzestrzenianie si lotem byskawicy wie porednictwem mediów w Berlinie Zachodnim , powodujc spontanicznej mobilizacji mieszkaców Berlina Wschodniego , którzy si wymusi otwarcie supków granicznych muru berliskiego i rozprzestrzeniania przez tysice w Berlinie. Zachód w nocy. Upadek muru berliskiego rozpocz si proces polityczny, co doprowadzio niecay rok póniej,, do zjednoczenia Niemiec .

, ministrowie spraw zagranicznych i obrony pastw czonkowskich Ukadu Warszawskiego , utworzonego w 1955 roku Wschodnioeuropejskiego Sojuszu Obronnego, ogaszaj zaprzestanie dziaalnoci wojskowej. Nastpnie na 1 st lipca 1991 The Ukad Warszawski formalnie rozwizany.

The Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG), Europejski Sojusz Eastern Economic utworzony w 1949 roku, jest oficjalnie rozwizana.

Rozstrzyganie konfliktów na peryferiach zimnej wojny

Wznowienie konstruktywnego dialogu midzy Moskw a Waszyngtonem sprzyja rozwizywaniu konfliktów powstaych lub przynajmniej podtrzymywanych przez napicia z lat 1975-1985.

Jednym z priorytetów Gorbaczowa jest zakoczenie militarnego zaangaowania ZSRR w Afganistanie , o czym publicznie zapowiada. Opierajc si na dynamice stworzonej przez jej polityk odprenia, uzyskuje podpisanie porozumienia genewskiego zw sprawie wycofania wojsk sowieckich z Afganistanu, które zakoczyo si.

Wojna midzy Irakiem a Iranem trwa ju od 1980 roku, bez jednej strony pojawiaj si, aby móc wygra. Wczesnym konfliktu Rada Bezpieczestwa z ONZ jednogonie uchway wzywajcej do zawieszenia broni, bez wpywu na ziemi. Nowy klimat odprenia midzy Wschodem a Zachodem umoliwi uzyskanie w 1987 r. rzeczywistego porozumienia midzy staymi czonkami Rady w sprawie skutecznego wsparcia wznowienia wysików mediacyjnych ONZ. Znaczne koszty ludzkie i finansowe konfliktu dla dwóch walczcych stron równie skaniaj ich do ostatecznego zaakceptowania,, zawieszenie broni pod egid ONZ. Pokazuje to take u Gorbaczowa zakres jego nowego mylenia. Jego rola jest taka, e jedyny na wiecie sowiecki minister spraw zagranicznych Edward Szewardnadze uda si do Kom wspotka ajatollaha Chomeiniego . Ten ostatni opisuje ministra jako posaca Gorbaczowa. Prawd jest, e zniszczenie iraskiego Airbusa,, przez amerykaski lotniskowiec, zabijajc 290 osób, spotgowa antyamerykaskie nastroje w Iranie.

Kuba jest od 1975 r. zbrojnym skrzydem poparcia Zwizku Radzieckiego dla MPLA , przeciwstawiajcym si ruchom wspieranym przez RPA i Stany Zjednoczone w dugiej wojnie domowej w Angoli . , Angola , Kuba i RPA podpisuj w Nowym Jorku pod egid Sowietów i Amerykanów porozumienie prowadzce do wycofania wojsk kubaskich z Angoli. W zamian mieszkacy RPA wycofali si z poudniowo-zachodniej Afryki, która uzyskaa niepodlego pod nazw Namibia . W Republice Poudniowej Afryki , Nelson Mandela zosta wydanya apartheid zosta zniesiony w 1991 roku .

W Ameryce aciskiej , wspieranej do tej pory przez Stany Zjednoczone w ramach polityki powstrzymywania komunizmu, dyktatury upady w Paragwaju i Chile w 1989 roku . W Nikaragui wojna domowa midzy wspieranymi przez Kub sandinistami a contras wspieranymi przez Stany Zjednoczone zakoczya si w 1990 r. przeprowadzeniem wolnych wyborów.

Implozja Zwizku Radzieckiego

Michai Gorbaczow i jego sojusznicy reformatorzy walcz o narzucenie konserwatystom i biurokracji partyjnej nowej polityki gasnosti (przejrzystoci) i pierestrojki (restrukturyzacja). Podjte reformy demokratyczne nie doprowadziy do oywienia gospodarki kraju i doprowadziy w latach 1985-1990 do stopniowego osabienia sowieckiej wadzy centralnej i zakwestionowania wiodcej roli jedynej partii, Komunistycznej Partii Zwizku Radzieckiego (PCUS). Pitnacie Socjalistycznych Republik Radzieckich, które tworz ZSRR, rozpoczo w 1989 roku drog do niepodlegoci, skazujc j na zniknicie.

Inicjatywy Niepodlegociowe Pastw Batyckich

Przymusowo wczone do ZSRR w 1940 r. w wyniku paktu niemiecko-sowieckiego , trzy batyckie SRR jako pierwsze potwierdziy swoj suwerenno, a nastpnie swoj niezaleno wobec centralnej wadzy sowieckiej. Rada Najwysza SRR Estonii publikuje deklaracj suwerennoci, a nastpnie podobne owiadczenia Litwy w sprawiei otwa na. Deklaracje te potwierdzaj nadrzdno praw tych republik nad prawami radzieckimi i inicjuj proces prowadzcy do ich niepodlegoci. rzd litewski podejmuje inicjatyw ogoszenia ustawy o przywróceniu niepodlegego pastwa litewskiego . Moskwa uznaje to za nielegalne. Pozostae dwa kraje batyckie , Estonia i otwa, z kolei ogaszaj niepodlego w marcu i, równie w obliczu odmowy wadz centralnych. Moskwa w kocu wysya Armi Czerwon, aby naprawia sytuacj. Po gwatownych starciach w, Gorbaczow wycofuje si i wycofuje swoje wojska.

Rosyjskie inicjatywy SSR

The nowo wybrany Kongres Deputowanych Ludowych Rosyjskiej Radzieckiej Socjalistycznej Federalnej Republiki (RFSRR) przyjmuje pod kierownictwem Borysa Jelcyna , deklaracji w sprawie suwerennoci pastwowej Republiki Rosyjskiej.

Sowiecka wadza centralna ostatecznie stracia kontrol nad sytuacj w wyniku wyborów w powszechnych wyborach Borysa Jelcyna ,, do prezydencji RSFSR . Mia tekst przyjty przez Rad Najwysz Rosji goszcy wyszo prawa rosyjskiego nad prawem sowieckim i zrezygnowa z KPZR , która bya zakazana w wojsku i organach pastwowych. RFSRR, filar ZSRR, jest znacznie oderwany od wadzy Kremla.

Nieodebrany pucz z sierpnia 1991 r. i ostateczna dyslokacja

Moc Gorbaczowa ponownie osabiony przez moskiewskiego puczu zpodegany przez konserwatystów, którym zawioda zwaszcza akcja Jelcyna, którego presti zosta znacznie wzmocniony. Dziki niepowodzeniu puczu Zjazd Deputowanych Ludowych Zwizku Radzieckiego przyzna republikom, centrum jedynie nadzór nad polityk zagraniczn i wojskow, szerokie uprawnienia. Ale republikami s coraz bardziej niechtnie akceptuj ograniczenia ich suwerennoci i pozostawi jedn Zwizku Radzieckim po drugiej, midzy sierpnia i. Dlatego dyslokacja ZSRR jest nieunikniona.

, prezydenci Biaorusi , Ukrainy i RSFSR , zauwaajc, e ZSRR ju nie istnieje, podpisuj porozumienie z Miska o utworzeniu Wspólnoty Niepodlegych Pastw (WNP), otwartej dla wszystkich pastw czonkowskich ZSRR. , podczas spotkania w Ama-Acie z tymi samymi trzema prezydentami, prezydenci omiu innych byych republik radzieckich, Armenii, Azerbejdanu, Modawii i piciu republik Azji rodkowej, doczaj do nowej Wspólnoty i podpisuj z nimi zestaw polityczno-wojskowy deklaracje i umowy . Do WNP nie przystpuj republiki batyckie i Gruzja . Federacji Rosyjskiej , kierowany przez Borysa Jelcyna, jest nastpc prawnym ZSRR, a zwaszcza dziedziczy swoj siedzib jako staego czonka z tym Rad Bezpieczestwa ONZ . , gowa nieistniejcego ju pastwa, Gorbaczow rezygnuje z prezydentury ZSRR.

Koniec zimnej wojny

Zimna wojna zakoczya si etapami w latach 1989-1991 w wyniku wybuchu bloku wschodniego i rozpadu Zwizku Radzieckiego . Ten epilog odbija do koca dwubiegunowego wiata, zdominowanego stosunków midzynarodowych od 1945 roku i jej wymian, na ostatniej dekadzie XX th  wieku , dla jednobiegunowego wiata w duej mierze zdominowany przez USA , tylko super moc.

Wynik zimnej wojny zaburza geopolityczny krajobraz Europy, ustanawia zachodni model polityczny i gospodarczy jako niekwestionowany punkt odniesienia na prawie caym wiecie i daje Zachodowi kontrol nad architektur bezpieczestwa i obrony w Europie. NATO , rozszerzone stare popularne demokracje, sta si gównym midzynarodowym sojuszem wojskowym. W tym samym czasie Rosja zastpia Zwizek Radziecki pod wzgldem prawa midzynarodowego i posiadania broni jdrowej i dowiadczya dekady wzgldnego unicestwienia.

W latach 2000 Rosja powrócia jednak do ambitnej i interwencjonistycznej polityki zagranicznej, jak w Gruzji w 2008 roku i na Ukrainie w 2014 roku , czsto okrelanej jako nowa zimna wojna , cho sia napdowa miaa przede wszystkim charakter geostrategiczny , czyli wymiar ideologiczny. nie jest tam obecny, a intensywno napi nie jest porównywalna do wielkich kryzysów zimnej wojny, takich jak Berlin czy Kuba .

Paradoksalnie ten spadek napi nie zmniejsza ryzyka wojny nuklearnej wedug Komitetu Zegara Koca wiata , który wskazuje w e wiat jest bliej wojny nuklearnej ni w najgorszych czasach zimnej wojny.

Zakócenie geopolitycznego krajobrazu Europy

Zjednoczenie Niemiec

Flaga RFN , obecnie zjednoczonych Niemiec, powiewa przed Reichstagiem od 3 padziernika 1990 roku.

Gówn kwesti polityczn do rozwizania jest kwestia zjednoczenia Niemiec , któr kanclerz Kohl chce bardzo szybko poprowadzi, ale która budzi niech w Wielkiej Brytanii i Francji i która zakada zgod Sowietów, zwaszcza w tej kwestii. udzia w NATO i los 380 tys. onierzy radzieckich stacjonujcych na terenie NRD .

Zaraz po otwarciu muru kanclerz RFN Helmut Kohl zaproponowa, plan zjednoczenia kraju i postanawia jak najszybciej go zrealizowa. Podczas spotkania Gorbaczowa z Kohlem insowiecki prezydent akceptuje czonkostwo zjednoczonych Niemiec w NATO w zamian za pomoc finansow. Zjednoczenie Niemiec oficjalnie w dniu. Ponadto Niemcy uznaj ostateczny charakter granicy na Odrze i Nysie , podpisujc z Polsk traktat o granicy niemiecko-polskiej ,. Niemcy odzyskuj pen suwerenno po opuszczeniu Berlina przez ostatnie wojska rosyjskie.

Rozpad Jugosawii

Zniknicie Tito w 1980 roku doprowadzio do osabienia wadzy centralnej w Jugosawii i wzrostu nacjonalizmu w cigu nastpnej dekady. Partia rzdzca, Liga Komunistów Jugosawii , podzielona na regionalne oddziay, zostaa zmieciona w 1990 r. przez fal protestów, która dotkna ca Europ rodkow i Wschodni. Wolne wybory , które odbyy si wiosn 1990 roku w szeciu republikach , wyniosy do wadzy partie nacjonalistyczne i niepodlegociowe w Chorwacji i Sowenii , które ogosiy swoj niepodlego na.

Do wojny, która potem wybuchy midzy Serbi a tymi pastwami stworzy bezprecedensow sytuacj w czasie zimnej wojny: po raz pierwszy od 1945 roku konflikt wybuch w Europie midzy pastwami, twierdzc, sami pastwowego, który pozowa do EWG, do Rosji i Stany Zjednoczone o zoonych kwestiach tworzenia nowych stanów, prawa do samostanowienia i praw mniejszoci.

Pogbienie Europy Dwunastu

Pogbienie Europy jest cile zwizane z zakoczeniem zimnej wojny, poniewa jest postrzegane przez Francj w porozumieniu z Niemcami jako kluczowy rodek wzmocnienia nowej odprenia wynikajcej z polityki Gorbaczowa i uczynienia Europy Zachodniej punktem odniesienia dla zjednoczona Europa. Rada Europejska w dniach 8 i 9 grudnia 1989 r. w Strasburgu zakoczya si podwójnym porozumieniem decydujcym o przyszoci Europy, majcym wpyw zarówno na osignicie unii gospodarczej i walutowej, jak i rozwizanie tej kwestii.

Na posiedzeniu Rady Europejskiej w dniu 28 kwietnia 1990 r. w Dublinie, Dwunastu zgodzio si na równolegy postp w kierunku unii gospodarczej i walutowej oraz unii politycznej w celu rozszerzenia Europy na wschód. Traktat z Maastricht , który ustanawia Uni Europejsk , jest podpisana w.

Nowa architektura bezpieczestwa i obrony w Europie

Architektura bezpieczestwa Europy w okresie zimnej wojny bya zdominowana przez NATO i Ukad Warszawski . Jej koniec ustanawia now europejsk architektur bezpieczestwa wokó trzech gównych wymiarów: wymiaru transatlantyckiego poprzez NATO , wymiaru zachodnioeuropejskiego ze Wspólnot Europejsk na drodze do jej przeksztacenia w Uni Europejsk oraz wymiaru paneuropejskiego z KBWE .

Trwao NATO

Stany Zjednoczone i Europejczycy chc, aby NATO pozostao filarem bezpieczestwa w Europie w wizji atlantyckiej. George HW Bush dwukrotnie spotyka si z François Mitterrandem , aby przedstawi warunki. Szczyt NATO w Londynie ,wytycza gówne kierunki transformacji NATO i zaprasza pastwa Ukadu Warszawskiego do nawizania regularnych powiza dyplomatycznych z NATO . Pónocnoatlantyckiej Rady Wspópracy ustala si na przez NATO: organ doradczy midzy NATO a Wschodem, pocztkowo wita pastwa bdce wczeniej czonkami Paktu i trzy pastwa batyckie, a nastpnie , byych republik radzieckich czonków WNP .

Pojawienie si Europy politycznej i europejskiej tosamoci obronnej

Jednym z trzech konstytutywnych filarów Unii Europejskiej, który ujrza wiato dzienne w Traktacie z Maastricht, jest wspólna polityka zagraniczna i bezpieczestwa (WPZiB), która obejmuje wszystkie kwestie zwizane z bezpieczestwem Unii Europejskiej, w tym ostateczn definicj wspólna polityka obronna, która moe doprowadzi, gdy nadejdzie czas, do wspólnej obrony .

Jednoczenie, postanawiajc nie rozpada si jak Ukad Warszawski , ale wymyla si na nowo, by dostosowa si do zniknicia zagroenia sowieckiego, Sojusz Atlantycki odnotowuje ewolucj Wspólnoty Europejskiej w kierunku unii politycznej i w szczególnoci w kierunku potwierdzenia tosamoci europejskiej w dziedzinie bezpieczestwa, [co] przyczyni si równie do wzmocnienia solidarnoci atlantyckiej oraz ustanowienia sprawiedliwego i trwaego porzdku pokojowego w Europie jako caoci .

Instytucjonalizacja KBWE

KBWE jest od 1973 roku gównym przedmiotem dziaalnoci dyplomatycznej w kwestiach bezpieczestwa i obrony w Europie. Drugi szczyt KBWE , po Helsinkach w 1975 r., odbywa si w Paryu z w . KBWE jest jedyn instytucj zrzeszajc u swoich podstaw pastwa Zachodu i Wschodu, która jest naturalnie uprawnionym forum dla prób ustanowienia nowej, stabilnej architektury bezpieczestwa w Europie przechodzcej radykaln transformacj. Majc na uwadze ten cel, ten szczyt przyjmuje Kart Parysk dla Nowej Europy i ustanawia pierwsze stae instytucje KBWE.

Rosja, nastpca Zwizku Radzieckiego

Alma-Ata porozumie podpisanych przez jedenacie bye republiki radzieckie utworzenia CIS i ustanowienia Rosji jako pastwa sukcesora Zwizku Radzieckiego, z punktu widzenia prawa midzynarodowego i posiadania broni jdrowej. Jako taki dziedziczy sta siedzib ZSRR w Radzie Bezpieczestwa ONZ . Jest jednak tylko czciowo kojarzony przez Zachód z definicj nowego, stabilnego i pokojowego porzdku wiatowego, do czego wzywa George HW Bush .

Traktat START ozostaa podpisana przez ZSRR. W momencie jego rozpadu pod koniec 1991 r. oprócz Rosji trzy nowe pastwa powstae w wyniku ZSRR miay na swojej ziemi strategiczn bro jdrow: Biaoru , Kazachstan i Ukraina . Po ustanowieniu wspólnych ram kadcych podstawy prawne dla denuklearyzacji byego Zwizku Radzieckiego w ramach WNP ( porozumienia Alma Ata z i Miska Umowa z ), umowa znana jako Protokó Lizboski zostaa zawarta w dniumidzy tymi trzema nowymi republikami a depozytariuszami traktatu o nierozprzestrzenianiu broni jdrowej , Stanami Zjednoczonymi, Wielk Brytani i Rosj. Umowa ta przewiduje, e Rosja jest jedynym pastwem uprawnionym do posiadania strategicznej broni jdrowej na terytorium b. ZSRR, a pozostae trzy pastwa zdemontuj j, unikajc w ten sposób jakiejkolwiek proliferacji.

Nowy porzdek wiatowy i rzeczywisto partnerstwa z Rosj

Dla George'a HW Busha koniec zimnej wojny otwiera drzwi do nowego, stabilnego i pokojowego porzdku wiatowego . Wikszo amerykaskich przywódców politycznych uwaa, e Stany Zjednoczone wygray zimn wojn, biorc pod uwag, e upadek reimu komunistycznego jest przede wszystkim konsekwencj gospodarczej i technologicznej wyszoci Stanów Zjednoczonych oraz zdecydowanej polityki prowadzonej przez administracj. Ronalda Reagana z 1981 roku, który wcign ZSRR do rywalizacji, której nie by w stanie wesprze. Ze strony rosyjskiej analiz t zakwestionuje póniej Wadimir Putin , dla którego upadek ideologii i systemu sowieckiego nie oznacza pokonania Rosji i dla którego fakt, e nie tworzy nowego wiata porzdek w sposób kooperatywny midzy wszystkimi mocarstwami utrzymuje niestabilno i konkurencj midzy mocarstwami wiatowymi i regionalnymi.

Niepodzielna dominacja Stanów Zjednoczonych w latach 90. odzwierciedla si w stosunku do Rosji w polityce wspópracy na rzecz powodzenia liberalnych reform podjtych przez Jelcyna , ale nie w polityce równego partnerstwa, która dawaaby Rosji miejsce w globalnej geopolityce wspómierne do jej roli w historii. Pod koniec zimnej wojny Rosja kierowana przez Jelcyna jest tak saba, e nie moe przeciwstawi si polityce zagranicznej Stanów Zjednoczonych, która wymaga utrzymania zachodniego systemu politycznego i bezpieczestwa opartego przede wszystkim na NATO i która bdzie decydowa o jego rozszerzenie w kierunku wschodnim kilka lat póniej. Jest jednak wiele rozmów z Borysem Jelcynem, który wielokrotnie spotyka si z Bushem, a nastpnie z Clintonem.

Ale Rosja nie jest ani czonkiem NATO, ani Unii Europejskiej i nie uzyskuje ustanowienia silnej paneuropejskiej organizacji, w której miaaby rol równie wan jak Francja czy Niemcy. Ten strategiczny wybór Stanów Zjednoczonych, zatwierdzony przez Europejczyków w swoim czasie, wspierania wczesnego XXI th  wieku pojawienie si nacjonalista rosyjski polityczny i rekonkwista wpywu midzynarodowej prowadzonej przez Wadimira Putina .

Kultura i zimna wojna

Upraw jest liderem w konkurencji midzy Wschodem a Zachodem . Kulturow zimn wojn ksztatuje prymat ideologii , wspólne i zaciekle kontestowane dziedzictwo wielkiej kultury Owiecenia , rozwój starych i nowych mediów (prasa, kino, radio, telewizja) oraz proliferacja miejsc. kultury, teatrów, sal koncertowych i innych, zwaszcza w ZSRR.

Europa jest gównym placem walki o wpywy kulturowe, w które zaangaowane s Stany Zjednoczone i Zwizek Radziecki. Amerykanie kieruj swoj ofensyw kulturow nie tyle w kierunku trudnego do spenetrowania ZSRR, ile w kierunku Europy Zachodniej, gdzie partie komunistyczne s silne, a idee marksistowskie s szeroko rozpowszechnione. Symetrycznie, Sowieci przeznaczaj znaczne rodki na kultur i masow edukacj w ZSRR i Europie Wschodniej , w celu konsolidacji kruchego poparcia spoecznego. Jednoczenie promuj na Zachodzie wyszo swojej kultury i swoich utalentowanych artystów. Upadek systemu komunistycznego wynika z jego ekonomicznego i technologicznego bankructwa, ale take z niemonoci przekonania obywateli Europy Wschodniej i Zachodniej o jego wyszoci spoecznej, kulturowej i moralnej.

Kwestie polityczne

Zimna wojna to przede wszystkim zderzenie dwóch ideologii o uniwersalnym znaczeniu w oczach ich propagatorów. Ucieleniaj je dwa przeciwstawne systemy pastwowe i gospodarcze, a take s nonikami dwóch radykalnie odmiennych wizji wiata i spoeczestwa, nawet jeli czy je, przynajmniej oficjalnie, wartoci, kulturowa baza i cele postpu. Kultura przekazuje idee, marzenia, obyczaje, tradycje i wierzenia z pokolenia na pokolenie, kontynent na kontynent, grupa ludzi do grupy ludzi. Jest to zatem dla kadego obozu rodkiem dotarcia do jednostek, aby uzyska ich przynaleno do modelu spoeczestwa. Zimna wojna stworzya nowe sposoby rozpowszechniania i sprzedawania idei i wartoci. Sowieccy i amerykascy decydenci uwaaj, e aby zdoby umysy ludzi w Europie, musz w wikszym stopniu wykorzystywa swoj tosamo kulturow.

Zwizek Radziecki i Stany Zjednoczone wykorzystuj kultur i informacje, aby wspiera swoj polityk, demonstrowa wyszo swojego modelu spoeczestwa oraz osabia rywalizujce mocarstwo i pastwa klienckie po drugiej stronie elaznej kurtyny . Sowieci wysuwaj idee, takie jak obrona pokoju, podczas gdy Amerykanie chc ucielenia obron wolnego wiata .

Zarówno na poziomie politycznym, jak i kulturowym, ideologiczny podzia istnieje równie w spoeczestwie zachodnim, a take w spoeczestwie komunistycznym. W Europie Zachodniej debata o ideach midzy zwolennikami i przeciwnikami marksizmu toczya si pen par przez wikszo zimnej wojny. Po drugiej stronie elaznej kurtyny Sowieci s patriotyczni i antyamerykascy w stosunkach midzynarodowych, ale jeli chodzi o ycie codzienne i kultur popularn, modsze pokolenia s mniej przesiknite komunistycznymi stereotypami i pozytywnie odnosz si do amerykaskiego stylu ycia. .

Przybycie solistów Bolszoj do Holandii w 1960 roku.

Oba obozy opieraj si na bardzo szeroko wspólnej bazie kulturowej, pomimo przepaci dzielcej oba systemy polityczne. Obaj twierdz, e dziaaj na wiecie w imi wolnoci i pokoju , gwarantuj w swojej konstytucji lub prawie wolno sowa , równo grup etnicznych i pci. Obydwaj inwestuj w edukacj i obiekty kulturalne oraz promuj postp. Na Wschodzie, tak samo jak na Zachodzie, wielka kultura klasyczna korzysta ze wsparcia administracji publicznej, aby artyci narodowi byszczeli na midzynarodowych konkursach, takich jak midzynarodowy konkurs im. Czajkowskiego w Moskwie, czy podczas koncertów zespoów tanecznych. czy orkiestry symfoniczne, których sukcesy szeroko rozbrzmieway w mediach. Konkurencja Wschód-Zachód jest najczciej domniemana i maskowana przez cywilizowany dyskurs towarzyszcy wydarzeniom kulturalnym. Rzeczywisto rywalizacji pojawia si czasem, gdy np. sowiecki tancerz Rudolf Nureyev zawodzi lub jazzman Louis Armstrong nie chce by instrumentalizowanym przez wadze amerykaskie.

Wtargnicie polityki w wiat kultury ma przewrotne skutki. W rónym stopniu obie strony ograniczaj swobod wypowiedzi i swobod artystyczn. W Stanach Zjednoczonych czerwony strach i antykomunizm pozbawiaj artystów, zwaszcza w kinie, moliwoci pracy wedug wasnego uznania. W Zwizku Radzieckim pastwo jest wszechobecne, aby zapewni jak najszerszy dostp do kultury, ale take kontrolowa jej tre. Partie komunistyczne w Europie Zachodniej przekazuj kulturalne przesanie sowieckiego wielkiego brata.

Pastwo sowieckie preferuje estetyk klasyczno-realistyczn w literaturze i sztuce i twierdzi, e jest prawdziwym kontynuatorem wielkiej kultury. To pozycjonowanie idzie w parze z siln wrogoci wobec modernistycznej awangardy okrelanej jako dekadencka i tego, co Lenin nazywa wymiewajc izmy: futuryzm, surrealizm, impresjonizm, konstruktywizm. Kontrola wadzy nie dotyczy tylko formy: kultura musi by ludzka, przepeniona braterstwem i optymizmem. Mnóstwo dzie czystej propagandy, które wychwalaj zasugi i postp spoeczestwa sowieckiego. Cenzura wywierana na form i tre, cisa kontrola najwybitniejszych sowieckich artystów, takich jak kompozytorzy Strawiski i Szostakowicz , pisarze Majakowski , Meyerhold i Zochtchenko , malarze Malewicz , Rodchenko i Tatlin , czy filmowiec Eisenstein ostatecznie ZSRR si w drugiej poowie XX th  century ojczyzn kultury, uznany na caym wiecie, to ma by.

We wczesnych latach zimnej wojny Amerykanie ostronie podchodz do kwestii kulturowych. Niechtnie promuj kultur klasyczn, zwaszcza niemieck, mimo podziwu, jakim cieszy si w Stanach Zjednoczonych, z obawy przed echem propagandy nazistowskiej, która j bardzo wykorzystywaa, oraz przed zachcaniem do niemieckiego nacjonalizmu. Strategia propagandowa przyjta przez Amerykanów na pocztku lat pidziesitych ma zasadniczo charakter defensywny, majca na celu przeciwstawienie si argumentom propagandy komunistycznej i pokazanie, e rzeczywicie istnieje cenna kultura amerykaska oraz podkrelenie jej silnych zwizków z kultur europejsk.

Stany Zjednoczone nie zdoay w czasie zimnej wojny zrównoway sowieckiej strategii bycia zwiastunami wielkiej kultury, zwaszcza e w Europie Zachodniej pewien antyamerykanizm i wybitne miejsce zajmowane przez   lewicowych intelektualistów daj wiarygodno do idei ich ubóstwa kulturowego. Z drugiej strony Stany Zjednoczone s miejscem par excellence wolnoci tworzenia, nieograniczonej awangardy, której innowacje i prowokacje s obserwowane w wiecie, by by ponownie podejmowane, nawet jeli nie zawsze spotykaj si z adhezj. ogóu spoeczestwa. Kulturowy wpyw Stanów Zjednoczonych wyraa si gównie poprzez kultur popularn (lub kultur masow ), która najeda Europ Zachodni i udaje si przekroczy elazn kurtyn .

Instytucje pastwowe i propaganda

Zmobilizowane s znaczne rodki i tworzone przez dwóch Wielkich instytucje pastwowe do realizacji swojej strategii w dziedzinie kultury. Oficjalne kanay promocji lub upowszechniania kultury uzupeniaj kanay, w których interwencja polityczna jest bardziej dyskretna, a nawet cakowicie ukryta. Infrastruktura ta suy czciowo rozpowszechnianiu kultury klasycznej i niezalenej twórczoci kulturalnej, pod warunkiem, e odzwierciedla obraz spoeczestwa zgodnie z yczeniami przywódców politycznych, w celu tworzenia silnego wizerunku kulturowego. Ale jest te w duej mierze oddana propagandzie kulturalnej we wasnym obozie i w drugim obozie. W latach czterdziestych i pidziesitych walka o kultur bya czsto domen propagandy, potem, wraz z rozlunieniem stosunków na kontynencie europejskim, kultura bya postrzegana po obu stronach jako istotny wektor bardziej rozbudowanej walki. Po obu stronach media odgrywaj istotn rol w rozpowszechnianiu propagandy. Ufundowany przez Narodowy Komitet na rzecz Wolnej Europy , odgazienie CIA , Radia Wolna Europa i Radia Wolno nadajcych programy w jzyku rosyjskim i jzykach krajów Europy Wschodniej. Doczony do USIA Voice of America nadaje programy w jzykach uywanych w ZSRR.

Po stronie sowieckiej wektorem dyplomacji kulturalnej jest VOKS (Towarzystwo Stosunków Kulturalnych z Zagranic). Radzieccy propagandyci wczenie zauwayli, e kino jest podstawow broni w wojnie idei. Produkcja filmowa, w caoci kontrolowana przez pastwo, przedstawia naród radziecki jako kierujcy si silnymi wartociami moralnymi, nowoczesnymi i przyszociowymi. Ale ta produkcja w duchu socrealizmu i najczciej czystej propagandy nie jest czci strategii wielkiej kultury i dlatego mao odbija si echem na Zachodzie. Przeznaczony jest przede wszystkim dla ludnoci Wschodu. Zainicjowany przez Kominformu The wiatowa Rada Pokoju (CMP) w peni korzysta ze wsparcia intelektualistów i artystów, jak prestiowe jak Pablo Picasso , Frédéric i Irène Joliot-Curie , czy Louis Aragon .

WCh finansuje czasopisma, w tym magazyn Encounter , podróe, stypendia, artykuy, edycje, koncerty i wystawy. Niewielu zachodnich artystów i intelektualistów odmówio skorzystania z niej.

Midzy Zachodem a Wschodem organizowanych jest wiele wymian kulturalnych. Wyjazdy zagraniczne duych orkiestr klasycznych oraz midzynarodowe konkursy muzyczne to kwestie rywalizacji kulturalnej. Kraje komunistyczne rozwiny wymian kulturaln z Zachodem w latach pidziesitych. ZSRR wstpi do UNESCO w 1954 r., a NRD w 1972 r. W latach 60., po wybudowaniu muru berliskiego, NRD ustanowia stay program wymiany kulturalnej ze Stanami Zjednoczonymi, zwielokrotnia zaproszenia zachodnich intelektualistów i artystów, w celu budowania wizerunku pastwa przesiknitego kultur i de facto uzyskaniem formy midzynarodowego uznania. W 1967 r. pastwa Ukadu Warszawskiego zaczy proponowa zorganizowanie Konferencji Bezpieczestwa i Wspópracy w Europie (KBWE) w celu usprawnienia wewntrzeuropejskiego dialogu kulturowego i politycznego oraz wzajemnego zaufania w biznesie. KBWE w kocu ujrzaa wiato dzienne w 1973 roku. W epoce relaksu radzieckie i amerykaskie kina w 1976 roku wspóprodukoway adaptacj rosyjskiej bajki Bkitny ptak .

Europa gównym terenem bitwy kulturowej

Zimna wojna uprzywilejowuje kultur i stosunki kulturowe w Europie w bezprecedensowym stopniu. Europejska wielka kultura odziedziczona po Owieceniu korzysta ze znaczcych zasobów publicznych i prywatnych, które pozwalaj na organizacj wydarze kulturalnych i wymian we wszystkich dziedzinach sztuki; na tym gruncie Wschód zajmuje pierwsze miejsce na scenie, zwaszcza w dziedzinie taca i muzyki. Z drugiej strony, na polu   kultury popularnej   dostpnej dla jak najwikszej liczby, dziki przyspieszonemu rozwojowi powojennych rodków masowego przekazu , Ameryka wywiera na Zachodzie i na Wschodzie znaczne wpywy, nie wymazujc jednak swoich wpywów. obraz materialistycznego i indywidualistycznego spoeczestwa i nie udao si unikn oporu ze strony Europejczyków w celu zachowania ich tosamoci kulturowej.

Dmitrij Szostakowicz w Kongreßhalle w Lipsku we wschodnich Niemczech podczas festiwalu Bacha w 1950 roku.

Poniewa podzielone Niemcy znajduj si w centrum konfrontacji Wschód-Zachód, Wielka Dwójka powica wicej czasu i pienidzy na kulturow zimn wojn w tym kraju ni w jakimkolwiek innym regionie lub kontynencie. Wykorzystujc swoje zwycistwo nad nazizmem , Sowieci pozowali na zbawicieli i spadkobierców wielkiej kultury zachodniej. Szybko stworzyli wan infrastruktur kulturaln, która w ten sposób w duej mierze otwiera dostp do teatru, muzyki i taca w szczególnoci. Przeciwstawiajc imperializm i zachodni militaryzm przeciwko komunistycznemu pacyfizmowi, Sowieci chwal wyszo swojej kultury klasycznej i krytykuj nurty awangardowe, takie jak surrealizm . Strategia sowieckich i wschodnioniemieckich mediów podkrelania klasycznej kultury niemieckiej oraz wielkich germaskich postaci literatury i muzyki znajduje pewien oddwik wród ludnoci zachodnioniemieckiej.

Masowy napyw amerykaskiej kultury popularnej do Europy, potpiony przez komunistów i konserwatywnych intelektualistów, ale ogólnie dobrze przyjty, a zwaszcza przez modzie, by czynnikiem zarówno sukcesu, jak i poraki amerykaskiej propagandy w Europie. Zarówno na Zachodzie, jak i na Wschodzie ludzie przyswoili sobie elementy tej popularnej kultury i czsto przyswajali j sobie. Ale amerykaska kultura popularna nie poprawia wizerunku Stanów Zjednoczonych w Europie: zamiast tego lewicowi intelektualici przyjli jzyk protestu, który pojawi si w Stanach Zjednoczonych w latach 60. i 70., aby wyrazi swoje uprzedzenia. . Antyamerykanizm, podsycany przez sowieck propagand i jej narodowe przekaniki, mobilizuje niektórych aktorów kultury w imi obrony pokoju.

Przywizanie do modelu amerykaskiego, amerykaskiego stylu ycia , jest najbardziej widoczne w rewolucji konsumenckiej, która towarzyszy wzrostowi gospodarczemu Europy Zachodniej. Dla wielu Stany Zjednoczone wydaj si by bogatym i poruszajcym si spoeczestwem, zawsze o krok przed staromodn i konserwatywn Europ. Znaczce miejsce, jakie w tym modelu zajmuje amerykaska kultura popularna, daje jej, poprzez swoj muzyk, filmy i mod, dominujc pozycj. To wanie przez ten kana powszechnej konsumpcji kultura amerykaska i model spoeczestwa s wszdzie rozpowszechniane, o wiele bardziej ni przez akcje propagandowe organizowane przez rzd amerykaski. Wedug Westada : Chocia muzyka Elvisa Presleya czy filmy Marlona Brando czy Jamesa Deana nie miay na celu propagowania amerykaskiego stylu ycia, zostay docenione przez modych Europejczyków, po czci ze wzgldu na ich ducha buntu. [...] W poowie lat pidziesitych modzie amerykask i europejsk bardziej zjednoczy Brando ni NATO .

Po zbudowaniu muru berliskiego w 1961 r. ograniczenia prawne i fizyczne powanie utrudniy napyw muzyki popularnej, filmów zachodnich i literatury za elazn kurtyn . Od tego momentu mieszkacy Europy Wschodniej nie mog ju otwarcie wykorzystywa idei i wartoci przekazywanych przez kultur popularn do krytykowania swoich rzdów; z drugiej strony suchanie muzyki pop czy ubieranie si na mod zachodni staje si form protestu przeciwko rzdowi, a take produkcjom kulturalnym i artefaktom zarzdzanym przez pastwo.

Historiografia zimnej wojny

Historiografia zimnej wojny obejmuje kilka dyscyplin: pocztkowo zbliy si przede wszystkim z punktu widzenia historii stosunków midzynarodowych i nauk politycznych, to ostatnio coraz bardziej interesuj si wewntrznego i socjologicznej historii zainteresowanych krajów, do analizy komunistycznej i zachodniej. ideologie czy miejsce kultury.

Bardzo obszerna bibliografia dotyczca zimnej wojny rozwijaa si od jej pocztków, dziki czemu szybko otwieraa drog do kontrowersji dotyczcych interpretacji jej genezy i przebiegu wród historyków, politologów i dziennikarzy. Szczególn cech zimnej wojny jest to, e zostaa poczta od samego pocztku i jednoczenie z jej rozwojem jako okresem historycznym. Pogld na zimn wojn ewoluowa wic wraz z jej kolejnymi okresami napicia czy odprenia, a nastpnie pod wpywem stopniowego otwierania archiwów od lat 90. XX wieku.

Historycy s w szczególnoci przeciwni odpowiedzialnoci za zerwanie Wielkiego Sojuszu midzy Zwizkiem Radzieckim a Stanami Zjednoczonymi po II wojnie wiatowej oraz w kwestii wiedzy, czy konflikt midzy dwoma supermocarstwami by nieunikniony. Historycy debatuj równie nad dokadn natur zimnej wojny, znaczeniem broni nuklearnej w jej rozwoju, odpowiednimi zbrodniami i korzyciami systemów komunistycznych i zachodnich oraz analiz kryzysów, które j przerway.

Ogólne prdy mylowe

Interpretacja zimnej wojny przez pryzmat stosunków midzynarodowych obraca si wokó trzech ogólnych nurtów mylowych: klasycznego lub ortodoksyjnego, rewizjonistycznego i postrewizjonistycznego.

W latach pidziesitych niewielu historyków kwestionuje oficjaln amerykask interpretacj wczesnych dni zimnej wojny. Ta ortodoksyjna szkoa mylenia obwinia zimn wojn za Zwizek Radziecki i jego ekspansj na Europ Wschodni . Na przykad Herbert Feis , znany historyk i doradca Departamentu Stanu USA, twierdzi w swojej pracy Churchill, Roosevelt, Stalin: The War They Waged and the Peace, któr szukali z 1957 r., e sowiecka agresja na Europ Wschodni w okresie powojennym jest ródem wybuchu zimnej wojny; twierdzi równie, e Roosevelt utorowa drog sowieckiej agresji, akceptujc wszystkie dania Stalina w Jacie . Historycy skupiaj si we wczesnych latach na samym Stalinie i jego polityce, zanim ideologia komunistyczna zostaa przedstawiona jako gówna przyczyna zimnej wojny.

Nurt rewizjonistyczny rozwin si w latach 60. w kontekcie wojny wietnamskiej . Prekursorem tego nurtu jest William Appleman Williams: w wydanej w 1959 roku ksice The Tragedy of American Diplomacy dokonuje przegldu amerykaskiej polityki zagranicznej od 1890 roku.   wolny wiat   i ich imperializm gospodarczy s podstawowymi przyczynami zimnej wojny. Rewizjonici kwestionuj tradycyjn tez, e sowieccy przywódcy byli zdeterminowani, by po wojnie szerzy komunizm na caym wiecie. Twierdz, e okupacja Europy Wschodniej przez Zwizek Radziecki opieraa si na logice defensywnej i e sowieccy przywódcy starali si unikn okrenia przez Stany Zjednoczone i ich sojuszników. Usytuowani politycznie na lewicy antyimperialistyczni rewizjonici uwaaj, e Stany Zjednoczone, poprzez rosncy antykomunizm w swojej polityce zagranicznej, ponosz odpowiedzialno co najmniej równ odpowiedzialnoci ZSRR za utrwalanie zimnej wojny. Poczwszy od poowy lat siedemdziesitych, rewizjonici realistyczni postrzegali rywalizacj amerykasko-sowieck przede wszystkim jako konflikt o potrzeby bezpieczestwa wielkich mocarstw i stwierdzili, e rzdy sowieckie i amerykaskie nie zachowyway si bardzo inaczej ni Stany Zjednoczone. innych ani innych wielkich potg historii.

Tezy te, radykalnie sprzeczne z pierwszymi, wywoyway reakcje w latach 70. i 80., a od pocztku lat 90. podsycane byy przez stopniowe otwieranie niedostpnych wczeniej archiwów i ich gbok eksploatacj. Historyk John Lewis Gaddis jest w duej mierze inicjatorem tej postrewizjonistycznej szkoy dziki swojej ksice The United States and the Origins of the Cold War, 1941-1947 , opublikowanej w 1972 roku, która czy róne interpretacje. Gaddis utrzymuje, e adna ze stron nie moe ponosi wycznej odpowiedzialnoci za pocztek zimnej wojny . Historyk Melvyn P. Leffler twierdzi raczej, e to nie dziaania Kremla, a raczej obawy o spoeczno-ekonomiczn dyslokacj Europy, rewolucyjny nacjonalizm, brytyjsk sabo i problemy z wadz na Bliskim Wschodzie spowodoway, e inicjatywy Stanów Zjednoczonych wprowadzi system midzynarodowy zgodny z ich koncepcj bezpieczestwa narodowego. W 1997 roku w swojej nowej ksice We Now Know: Rethinking Cold War History, napisanej na podstawie czciowych sowieckich archiwów, Gaddis potwierdzi miadc odpowiedzialno Moskwy w czasie zimnej wojny i dlatego zbliy si do klasycznych tez.

Nowe podejcia

Od pocztku XXI wieku badania nad zimn wojn faworyzoway nowe podejcia geograficzne i tematyczne.

Wiele publikacji powiconych jest nie tylko globalnej wizji zimnej wojny, skupionej wokó Stanów Zjednoczonych i ZSRR, ale take jej pozostaym aktorom. Pierwsz osi jest analiza roli pastw Europy Wschodniej i Zachodniej, jednego wobec drugiego, oraz ich relacji z dwoma Wielkimi. Polityk amerykask koca lat czterdziestych najlepiej zrozumie poprzez jej powizania z Londynem, podobnie jak badanie stosunków midzy Chinami Mao Zedonga a ZSRR rzuca wiato na polityk Stalina. Powizania midzy polityk wewntrzn i zagraniczn, w Stanach Zjednoczonych czy w Europie, na przykad poprzez badanie roli francuskich i woskich partii komunistycznych, to kolejna o, która rzuca wiato na czynniki, które wpyny na rozwój zimnego Wojna.

Trzeciego wiata w zimnej wojny sta si równie wanym przedmiotem bada historycznych. Wojny, a zwaszcza te w pastwach wywodzcych si z Indochin Francuskich, pocztkowo odegray w niej du rol, co doprowadzio do pooenia nacisku przede wszystkim na sposób brutalnej interwencji Wschodu i Zachodu w proces dekolonizacji. ogólny antagonizm. W tym pryzmacie nieuchronnie zawa si wiedza o aktorach lokalnych i narodowych konfliktów, ich rozgrywkach o wadz czy ich kulturze i polityce. Niemniej jednak niedawny wzrost bada historycznych nad problemami Trzeciego wiata umoliwi osignicie masy krytycznej bada nad polityk, tosamoci, religi czy ekonomi na Poudniu.

Ostatnie publikacje wykraczaj poza zwyk dziedzin dyplomacji, bezpieczestwa i ideologii, obejmujc wizje tematyczne, gospodarcze, kulturalne i spoeczne, intelektualne i medialne. Ksika The Cambridge History of the Cold War, opublikowana w 2010 roku pod kierownictwem Melvyna P. Lefflera i Odda Arne Westada, wpisuje si w t logik szerokiej, inkluzywnej i pluralistycznej historii zimnej wojny. Jego autorzy uwaaj, e jest nie tylko trwae, ale równie nieuniknione: Musimy umieci zimnej wojny w szerszym kontekcie czasu i przestrzeni, w obrbie sieci, które czy niekoczce wtki wiata«histori». I musimy wskazuj, w jaki sposób konflikty zimnej wojny odnosz si do szerszych trendów w historii spoecznej, gospodarczej i intelektualnej, a take do dugofalowych wydarze politycznych i militarnych, których s czci . Gospodarka i technologia, kultura i ideologia, nauka i strategia, dyplomacja i historii intelektualnej poczy da wieloaspektowy odczyt zimnej wojny w ogólnym kontekcie drugiej poowie XX -go  wieku . Lawrence Freedman , emerytowany profesor Studiów Wojennych w King College w Londynie , podkrela jednak konieczno oddzielenia zimnej wojny w inny prd w historii XX th  century , aby ustali, co wyrónia i konkretne marki i D oceni jego interakcji ze wszystkimi innymi aspektami , ryzykujc, e inaczej okreli go jako epok, aby w jego imieniu mona byo omówi niemal wszystko, co wydarzyo si w latach 1945-1991.

Uwagi i referencje

Uwagi

  1. Wyraenie   zimna wojna   byo ju uywane w jzyku angielskim, w szczególnoci na okrelenie w 1938 r. pewnych polityk Adolfa Hitlera . Niektórzy autorzy podaj, e wyraenie zosta stworzony z XIV -tego  wieku przez ksicia Hiszpanii Juan Manuel okoo przeduajcego konfliktu midzy katolickich królów i Maurów z Andaluzji; wyraenie to oznacza nastpnie konflikt, dla którego nie doszo do wypowiedzenia wojny, co nie spowodowao adnych ofiar i zakoczyo si bez traktatu pokojowego.
  2. Na stae piciu czonków Rady Bezpieczestwa ONZ s Stany Zjednoczone, Francja, Wielka Brytania, Zwizek Radziecki i Chiny. Pierwsze cztery s równie zaborców Niemiec . Pierwsze trzy s czsto okrelane w kontekcie zimnej wojny jako mocarstwa zachodnie lub ludzie Zachodu.
  3. W sierpniu 1941 r. Churchill i Roosevelt podpisali Kart Atlantyck , wspóln deklaracj inspirowan zasadami wilsonowskimi, w której obaj przywódcy przewidzieli ustanowienie rozlegego i staego systemu bezpieczestwa powszechnego. W lutym 1945 r. podjto ten punkt w porozumieniach jataskich, ogaszajc zwoanie konferencji ONZ w sprawie organizacji wiatowej, przewidzianej (...) 25 kwietnia 1945 r. (...) w Stanach Zjednoczonych.
  4. Jednak w ramach reform gospodarczych podejmowanych od poowy lat 60. kilka krajów Europy Wschodniej z kolei zostao czonkami GATT w celu rozwoju handlu z Zachodem: Jugosawia (1966), Polska (1967), Rumunia (1971) i Wgry (1973). Za Gorbaczowa Zwizek Radziecki zoy wniosek o czonkostwo w 1986 roku, ale Stany Zjednoczone si temu sprzeciwiy.
  5. Z artykuu: W obecnych okolicznociach jasne jest, e gównym elementem kadej polityki Stanów Zjednoczonych wobec Zwizku Radzieckiego musi by dugoterminowe powstrzymywanie, cierpliwe, ale stanowcze i czujne rosyjskie tendencje ekspansjonistyczne. (Oryginalny tekst angielski:   W okolicznociach pracy magisterskiej jest oczywiste que le rka Kady element polityki Stanów Zjednoczonych wobec Zwizku Radzieckiego naley stwierdzi, e z dugoterminowej pacjentowi, ale twarde i czujnym powstrzymywania rosyjskich tendencji ekspansywnych.  " ).
  6. Polityka   powstrzymywania   ma równie swoje ródo w prowadzonej przez Clemenceau pod koniec I wojny wiatowej polityce utworzenia wokó Rosji kordonu sanitarnego w celu powstrzymania ekspansji komunizmu, zoonego z kilku pastw buforowych .
  7. Poza Francj i Wielk Brytani, Austria , Benelux , Grecja , Irlandia , Islandia , Wochy , kraje skandynawskie , Portugalia , Szwajcaria i Turcja .
  8. danow twierdzi w szczególnoci, e celem nowego ekspansjonistycznego kursu Stanów Zjednoczonych jest ustanowienie wiatowej dominacji przez amerykaski imperializm. Ten nowy kurs ma na celu umocnienie monopolistycznej pozycji Stanów Zjednoczonych na rynkach, monopolu, który powsta po znikniciu dwóch najwikszych konkurentów Niemiec i Japonii oraz osabieniu kapitalistycznych partnerów Stanów Zjednoczonych: Anglii i Francji. Jest to plan zniewolenia i podporzdkowania Europy Stanom Zjednoczonym.
  9. Od lutego 1950 r. w protecie przeciwko obecnoci Tajwanu, a nie Chin Ludowych, ZSRR bojkotowa posiedzenia Rady Bezpieczestwa . Dlatego nie moga zawetowa tej rezolucji.
  10. W lipcu 1945 r. na konferencji w Poczdamie trzej przywódcy gównych mocarstw sojuszniczych Churchill (wówczas jego nastpca Labor Attlee ), Stalin i Truman uzgodnili podzia Niemiec i Austrii na cztery strefy okupacyjne: amerykask, brytyjsk i francusk. i sowiecki. Podobnie Berlin , dawna stolica Rzeszy, podzielony jest na cztery sektory okupacyjne. Zamknite w strefie sowieckiej drogi lotnicze, autostradowe i kolejowe cz j ze strefami zachodnimi.
  11. Od 1956 roku , w ramach amerykaskiego rozpoznania lotniczego Zwizku Radzieckiego , Amerykanie uywali U-2 leccych na wysokoci ponad 20 000 metrów. Ale podczas incydentu z U-2 w maju 1960 , jeden z nich zosta zestrzelony, a jego pilot, Francis Gary Powers , zosta uwiziony po szeroko nagonionym procesie. Amerykanie stworzyli nastpnie coraz bardziej wyrafinowane samoloty szpiegowskie, zanim opracowali program satelitarny nadzoru ( Corona i KH-6 ).
  12. Jest to w rzeczywistoci stay bezporednie poczenie dalekopis midzy Kremlem a Biaym Domem , szeroko nagonione i spopularyzowa pod nazw czerwony telefon.
  13. Formua uyta przez Raymonda Arona w jego eseju Peace and War between Nations opublikowanym w 1962 roku .
  14. , rozpoczynaj si w Wiedniu rozmowy dwunastu pastw NATO i siedmiu pastw Ukadu Warszawskiego o wzajemnej redukcji si i uzbrojenia stacjonujcych w Europie rodkowej. Od 3 lipca 1973 r. w Konferencji Bezpieczestwa i Wspópracy w Europie (KBWE) uczestnicz wszystkie kraje Europy - z wyjtkiem Albanii - Stany Zjednoczone i Kanada . Prowadzi do porozumie helsiskich, podpisanych w dniu. Czsto uwaane s za zwieczenie relaksu. KBWE jest zinstytucjonalizowana i staje si OBWE pod koniec 1994 roku.
  15. Wydatki na obron w USA osigny najniszy poziom 5,47% PNB w roku finansowym 79, ale Carter znacznie je zwikszy w cigu ostatnich dwóch lat swojej kadencji, osigajc 5,88% PNB w roku finansowym 80 i 6,04% w roku finansowym 81.
  16. Dwoisto polityki zagranicznej Cartera symbolizuj bardzo róne osobowoci i stanowiska jego dwóch gównych doradców, sekretarza stanu Cyrusa Vance'a i doradcy ds. bezpieczestwa narodowego Zbigniewa Brzeziskiego , pierwszego zwolennika odprenia z ZSRR, drugiego na korzy bardziej ofensywnej postawy.
  17. Podczas ceremonii podpisywania Breniew daje Carterowi tradycyjny rosyjski ucisk. Amerykaski prezydent bdzie bardzo krytykowany za przyjcie tego gestu.
  18. Pytania dotyczce dopingu sportowców z NRD zostan opublikowane dopiero po zakoczeniu zimnej wojny.
  19. Szczyt w Genewie 19 i 20 listopada 1985, szczyt w Reykjaviku 11 i 12 padziernika 1986, szczyt w Waszyngtonie od 7 do 10 grudnia 1987, szczyt w Moskwie od 29 maja do 2 czerwca 1988 i szczyt w Nowym Jorku 7 grudnia 1988 .
  20. Szczyt Malty 2-3 grudnia 1989, Szczyt Waszyngtoski 30 maja do 3 czerwca 1990, Szczyt w Helsinkach 9 grudnia 1990, Szczyt Paryski 19 listopada 1990, Szczyt Londyski 17 lipca 1991, Szczyt Moskiewski 30 i 31 lipca 1991 oraz Szczyt w Madrycie 29 i 30 padziernika 1991 r.
  21. RSFSR, której terytorium odpowiada historycznej Rosji, jest jedn z pitnastu republik wchodzcych w skad ZSRR.
  22. Socjalistycznej Federalnej Republiki Jugosawii bya pastwem federalnym skada si z szeciu republik: Boni i Hercegowiny (kapita Sarajewa ), Chorwacja (kapita Zagreb ), Pónocna Macedonia (kapita Skopje ), Czarnogóra (kapita Podgorica ), Serbia (kapita Belgrad ) i Sowenia (stolica Lublana ).
  23. Spotkanie dwóch prezydentów w Saint-Martin, a nastpnie w Key Largo dalej .
  24. W jego czonkowskim Unii adres z, mówi: Dziki Bogu, Stany Zjednoczone wygray zimn wojn; wiat niegdy podzielony na dwa obozy zbrojne uznaje teraz wyszo jednego mocarstwa: Stanów Zjednoczonych; to odkrycie nie budzi lku, poniewa wiat ufa naszemu narodowi i jest suszne. "
  25. Jelcyn spotyka Busha w Camp David w dniu potem w Waszyngtonie 16 i i w Moskwie w styczniu 1993. Zastpujcy Busha w styczniu 1993, Bill Clinton spotka si z Jelcynem w Vancouver w kwietniu 1993 i w Moskwie w styczniu 1994, w celu uzgodnienia kwestii bezpieczestwa i obrony, które pozostay do rozstrzygnicia. Wojna i budowanie nowych relacji midzy Stanami Zjednoczonymi a Rosj. Nastpnie, midzy wrzeniem 1994 a kwietniem 1996, Clinton i Jelcyn spotkali si jeszcze cztery razy.

Bibliografia

  1. Aron, zimne konwencje wojenne w A Historii XX th  wieku , Plon, 1996, s.  255.
  2. André Fontaine, Zimna wojna , w Encyclopaedia Universalis , tom.  11, Pary, Encyclopaedia Universalis France,( ISBN  2-85229-290-4 , czytaj online ) , s.  7.
  3. Pierre du Bois de Dunilac "propaganda Cold War i Kultura (1945-1953)", Stosunki Midzynarodowe , n o  115, 2003, str.  437-454 .
  4. Loth i Soutou 2008 , s.  9-24.
  5. Soutou 2010 , Wstp, str.  7-21.
  6. (w) Katherine Connor Martin,   George Orwell i pochodzenie terminu zimna wojna   na OUPblog ,(dostp 11 grudnia 2017 r . ) .
  7. (w) George Orwell,   Ty i bomba atomowa   , Tribune , Londyn,( przeczytaj online , skonsultowano 29.10.2018 ).
  8. (w)   Bernard Baruch uku termin Zimna wojna   na history.com ,(dostp 29 padziernika 2018 ) .
  9. (w) Walter Lippmann, Zimna wojna: studium polityki zagranicznej USA , Harper,, 62  pkt. ( przeczytaj online ).
  10. (w) Walter Lippmann,   Zimna wojna   , Sprawy zagraniczne , t.  Wiosna 1947,( przeczytaj online ) - Artyku Waltera Lippmanna o zimnej wojnie w odpowiedzi na George'a Kennana.
  11. Soutou 2010 , s.  7-21.
  12. Todd 2011 , 2 Natura zimnej wojny.
  13.   Zimna wojna (1945-1989)   , na CVCE Wirtualne Centrum Wiedzy o Europie na www.cvce.eu ,(dostp 29 padziernika 2018 ) .
  14. Gaddis 1997 , s.  27.
  15. Soutou 2010 , s.  374-379.
  16. Soutou 2010 , s.  374.
  17. Soutou 2010 , rozdz. IV do rozdz. VIII, s.  153-444.
  18. Soutou 2010 , rozdz. IX do rozdz. XI, s.  445-598.
  19. Soutou 2010 , rozdz. XII do rozdz. XV, s.  599-804.
  20. Soutou 2010 , rozdz. XVI do rozdz. XVIII, s.  805-938.
  21. Soutou 2010 , rozdz. XIX do rozdz. XX, s.  939-1038.
  22. Durandin 2016 , I. Data wejcia do wojny.
  23. Grosser 1995 .
  24. Leffler 2010 .
  25. Zachód 2017 .
  26. Soutou 2010 .
  27. Vaïsse 2013 .
  28. The Cambridge History of the Cold War Volume I 2010 .
  29. The Cambridge History of the Cold War Volume II 2010 .
  30. The Cambridge History of the Cold War Volume III 2010 .
  31. Todd 2011 .
  32. (w)   Stosunki Stanów Zjednoczonych z Rosj: Zimna Wojna Chronologia 1945-1989   w Departamencie Stanu USA Archiwum ,(dostp 24 padziernika 2018 r . ) .
  33.   W Radzie Bezpieczestwa ONZ duga historia blokad  , Le Monde ,( przeczytaj online ).
  34. Alexis de Tocqueville, O demokracji w Ameryce: 1 st  ksiki ,.
  35. Fontaine 2004 , s.  29-49.
  36. (w)   Przemówienie Winstona Churchilla o niemieckiej inwazji na Rosj nagrane 22 czerwca 1941   w History on the Net ,(dostp 7 padziernika 2018 r . ) .
  37. Powaski 1998 , rozdz. 1 - Stany Zjednoczone i rewolucja bolszewicka, 1917-1933, s.  5-34.
  38. Powaski 1998 , rozdz. 2 - Franklin D. Roosevelt i Wielki Sojusz, 1933-1945, s.  35-64.
  39. Powaski 1998 , rozdz. 3 - Truman i powstrzymywanie, 1945-1953, s.  65-98.
  40. Soutou 2010 radziecka bomba atomowa, str.  321-324.
  41. Soutou 2010 , Obsesyjna waga strategicznych kwestii nuklearnych z 1957 r., s.  484-496.
  42. Kennedy 1988 , s.  357-372.
  43. Benoît Falaize , ZSRR i WNP od 1945 , Le Seuil,.
  44. Soutou 2010 , Ewolucja koncepcji amerykaskich w 1946, s.  207-213.
  45. Soutou 2010 , rozdz. I - Cele wojenne 1941-1945: korzenie zimnej wojny, s.  23-68.
  46. Soutou 2010 , rozdz. III - 1945: Jata i Poczdam, podstawy nowego porzdku europejskiego czy pocztek zimnej wojny, s.  97-152.
  47. Soutou 2010 , rozdz. IV - 1945-1946: niejednoznaczno, s.  153-223.
  48.   Historia Organizacji Narodów Zjednoczonych konferencje w Dumbarton Oaks i Jacie   , na temat ONZ .
  49.   Karta Narodów Zjednoczonych   , w sprawie ONZ .
  50. (w)   Historia Organizacji Narodów Zjednoczonych   na wzór Organizacji Narodów Zjednoczonych (MUN) ,(dostp 28 padziernika 2018 ) .
  51. (w) Kolektyw Yale, Princeton i Columbia,   A Security Policy for Postwar America   na temat zimnej wojny ,(dostp 5 kwietnia 2019 r. ) Strona referencyjna .
  52. Leffler 1992 , s.  55-99.
  53. Leffler 1992 , s.  1-24.
  54. Leffler 1992 , s.  1-24.
  55. (w) G. John Ikenberry,   America's Liberal Grand Strategy: Democracy and National Security in the Post-War Era   , na Oxford Scholarship Online ,(dostp 25 padziernika 2018 r . ) .
  56. Soutou 2010 , Orientacje i ukryte motywy ZSRR w 1946, s.  200-207.
  57. Justine Faure, "  Od Wielkiego Sojuszu do zbrojnej konfrontacji Wschód-Zachód (1944-1950 autor): pocztków zimnej wojny i historiografii debaty  ", Histoire @ Politique , n os  2007/3 (nr 3),( przeczytaj online ).
  58. Duroselle i Kaspi 2017 , II. Okupacja Niemiec, s.  16-22.
  59. Duroselle i Kaspi 2017 , III. Traktaty z satelitami Niemiec, s.  23-36.
  60. Heinrich A. Winkler, Historia Niemiec, XIX th - XX th  century , Fayard,, s.  565.
  61. Christine Ockrent i Alexandre de Marenches , W tajemnicy ksit , Stock,, s.  86.
  62. Z bardzo ograniczonym sukcesem: w listopadzie 1946 r. wedug sondau w strefie amerykaskiej 37% Niemców uwaao, e eksterminacja ydów, Polaków i innych nie-aryjczyków jest niezbdna dla przetrwania narodu niemieckiego i, w 1952 r. 25% Niemców Zachodnich przyznao, e ma przychyln opini o Hitlerze (zob. Tony Judt, Postwar A History of Europe since 1945 , Pimlico,, s.  58).
  63. Vaïsse 2013 , Brak pokoju (1945-1947), s.  Rozpal 117-338.
  64. Konstytucja sowieckiej glacis  " , na Cvce.eu ,(dostp 6 padziernika 2018 r . ) .
  65. (en) Gospodarka wiatowa - Volume 1: Perspektywa Tysiclecia i Tom 2: Statystyki historyczna  " , na OECD ,.
  66. The Cambridge History of the Cold War tom. 1 - Rozdz. 3: Gospodarka wiatowa i zimna wojna w poowie XX wieku 2010 , s.  44-66.
  67. Berstein i Milza 1996 , Stany Zjednoczone w 1945, s.  Rozpal 358-477.
  68.   Historyczne wydarzenia europejskiego budownictwa (1945-2014) Umowy z Bretton Woods   , CVCE Wirtualne Centrum Wiedzy w Europie Referencyjna witryna .
  69. Czym jest Midzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW)  » , W IMF / MFW - Midzynarodowy Fundusz Walutowy serwisu .
  70. (w) Francja - Przebudowa projektu: Loan 0001 - Umowa poyczki - Conformed (angielski) - Tekst umowy poyczki  " w Banku wiatowym / Banku wiatowym , Witryna .
  71.   GATT Lata: z Hawany do Marrakeszu   , na forum wiatowej Organizacji Handlu (GATT) dawniej Witrynie .
  72. Roche 2017 , Przedmowa, s.  Lokalizacje rozpalania 14-100.
  73. The Cambridge History of the Cold War tom. 1 - Rozdz. 18: Bro jdrowa a eskalacja zimnej wojny 19451962 2010 , s.  376-397.
  74. NATO 1982 .
  75. Jednym z najbardziej przeraajcych aspektów zimnej wojny by wycig zbroje midzy Stanami Zjednoczonymi a ZSRR; Bro jdrowa .
  76. Freedman 2003 , Sekcja 2 W kierunku polityki odstraszania, s.  43-86.
  77. Lynn-Jones 1990 , rozdz. 3: The Essential Irrelevance of Nuclear Weapons: Stability in the Postwar World, s. 3.  3-27.
  78. Soutou 2010 , Rozdzia IV - 1945-1946: L'ambiguïté, s.  153-223.
  79. Departament Stanu USA 1950 , JCS 1067 i JCS1779.
  80. (w)   Tekst przemówienia JF Byrnesa w Stuttgarcie   na CVCE Wirtualne Centrum Zasobów Wiedzy o Europie , Witryna .
  81. (w)   Przemówienie JF Byrnesa   na usa.usembassy.de .
  82. Soutou 2010 , Problem niemiecki wobec niepowodzenia czterostronnoci, s.  166-175.
  83. Soutou 2010 , Plan Byrnesa, s.  175-178.
  84. Berstein i Milza 1996 , rozdzia 6 Rozszerzenie komunizmu w Europie (1945-1948), s.  Rozpala 1672-1963.
  85. (w)   Pierwsze spotkanie Rady Ministrów Spraw Zagranicznych, Londyn 11 wrzenia 2 padziernika 1945   na stronie internetowej Avalon Project .
  86. (w)   Trzecie spotkanie Rady Ministrów Spraw Zagranicznych w Nowym Jorku od 4 listopada do 12 grudnia 1946   na temat Avalon Project (dostp 14 padziernika 2018 ) .
  87. Soutou 2010 , CMAE Londynu i Moskwy, s.  154-157.
  88. Soutou 2010 , Sowietyzacja Europy Wschodniej, s.  178-184.
  89. Duroselle i Kaspi 2017 , ZSRR i Iran, s.  43-46.
  90. Soutou 2010 , Pierwsze konfrontacje geopolityczne, s.  160-166.
  91. Soutou 2010 , Pierwsze napicia: Daleki Wschód, s.  157-159.
  92. Soutou 2010 , Kwestie jdrowe, s.  187-195.
  93. Soutou 2010 , Wielka Brytania, ostrony, ale mimo to na pierwszej linii, s.  215-218.
  94. (w)   Adres podany przez Winstona Churchilla (Fulton, 5 marca 1946)   , na Cvce.eu ,(dostp 28 padziernika 2018 ) .
  95. Soutou 2010 , Neutralna Francja, P.  218-221.
  96. Soutou 2010 , rozdz. V - 1947: pocztek zimnej wojny, s.  225-266.
  97. Harry S. Truman,   Tekst przemówienia znanego jako Doktryna Trumana (tumaczenie francuskie)   , na University of Perpignan Digithèque MJP ,.
  98. Soutou 2010 , Doktryna Trumana i róne interpretacje powstrzymywania, s.  228-239.
  99.   Tekst (w jzyku francuskim) artykuu The Sources of Soviet Conduct   , na stronie CVCE Centre Virtuel de la Connaissance sur l'Europe ,.
  100. (w) Matthew A. Wasniewski,   Walter Lippmann, Strategic Internationalism, the Cold War and Vietnam, 1943-1967   , na drum.lib.umd.edu ,.
  101. Soutou 2010 , Plan Marshalla, s.  246-254.
  102. (w)   Czwarte posiedzenie Rady Ministrów Spraw Zagranicznych, Moskwa, 10 marca do 24 kwietnia 1947 Raport sekretarza Marshalla, 28 kwietnia 1947   o Projekcie Avalon ,(dostp 15 padziernika 2018 r . ) .
  103.   Przemówienie George'a Marshalla   , w CVCE Wirtualne Centrum Wiedzy na stronie Europejskiej .
  104. Asystent Sekretarza Gospodarki Will Clayton uj to bez ogródek: Powiedzmy tylko, bez owijania w bawen, e nasze cele s sprzeczne z potrzebami i interesami Stanów Zjednoczonych. Potrzebujemy rynków, duych rynków, eby tam kupowa i sprzedawa. » Le Monde diplomatique , luty 1992, s.  4.
  105. (w) Harry S. Truman,   Radio Report to the American People on the Potsdam Conference   o prezydentach USA / bibliotece Trumana , Witryna .
  106. (w)   Fundacja George'a C. Marshalla   .
  107.   Peny tekst raportu o sytuacji midzynarodowej przedstawionego przez danowa 22 wrzenia 1947 r.   , na CVCE Wirtualne Centrum Wiedzy o Europie , Witryna .
  108.   Deklaracja o problemach sytuacji midzynarodowej (wrzesie 1947) opublikowana podczas konferencji   , na CVCE Wirtualne Centrum Wiedzy o Europie , Witryna .
  109. Soutou 2010 , Sowiecka kontrofensywa, s.  254-259.
  110. Soutou 2010 , Odwoanie ministrów komunistycznych, s.  244-246.
  111. Guy Laroque,   Koniec ogranicze: 1946-1949   , o Persée , Witryna referencyjna .
  112. Soutou 2010 , Strajki powstacze, s.  262-263.
  113. Zimna wojna 1941-1990 2018 , Rozdz. 2 - 1944-1945: Pikny i dobry sojusz, s.  65-100.
  114. Zimna wojna 1941-1990 2018 , Rozdz. 3 - Francja przystpuje do zimnej wojny, s.  101-142.
  115. Georges Bidault,   Deklaracja Georgesa Bidaulta w sprawie warunków okupacji Niemiec   , na Cvce.eu ,.
  116. (w)   Deklaracja Mootowa w sprawie niemieckiej polityki Zwizku Radzieckiego   na Cvce.eu ,.
  117. (w)   Porozumienie entre les rzdów Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych w sprawie gospodarczej fuzji ich odpowiednich stref   w sprawie GHDI historii Niemiec w dokumentach i obrazach ,.
  118.   Traktat o sojuszu i pomocy wzajemnej midzy Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Pónocnej a Francj, podpisany w Dunkierce 4 marca 1947   , na stronie Laguerrefroide.fr ,.
  119. Dunajewski Henryk,   Plan Marshalla a kraje Europy Wschodniej  , Revue d'études porównawcza Est-Ouest , t.  14, n o  1,, s.  47-73 ( czytaj online ).
  120. (w) George Marshall,   Pite spotkanie Rady Ministrów Spraw Zagranicznych w Londynie, 25 listopada 16 grudnia 1947 Raport sekretarza Marshalla, 19 grudnia 1947   , o Yale Law School Avalon Project ,.
  121. Soutou 2010 , Poraka Konferencji Londyskiej, s.  264-266.
  122. Vaïsse 2013 , Powrót pokoju na Bliski Wschód i Bliski Wschód, s.  Rozpal 280-306.
  123. Gabriel Malek,   Kryzys irasko-sowiecki 1945-1946  , Klucze do Bliskiego Wschodu ,( przeczytaj online , konsultacja 4 padziernika 2018 r. ).
  124. Lowe 2012 , s.  330-350.
  125. (w)   Podsumowanie faktów dotyczce AMAG, 15 czerwca 1948   na temat prezydentów USA / biblioteki Trumana , Witryna .
  126. (w)   Rekordy Biblioteki Trumana   na stronie internetowej prezydentów USA / biblioteki Trumana .
  127. Leffler i Westad 2010 Tom 1 , s.  198-220.
  128. Koniec wojny domowej w Grecji (artyku Perspektywa Monde)  " , w perspektywie Monde (Université de Sherbrooke) Site .
  129. The Cambridge History zimnej wojny Vol. 1 - Rozdz. 11: Narodziny Chiskiej Republiki Ludowej i droga do wojny koreaskiej , s. 11  221-243.
  130. Gaddis 1997 , s.  54-84.
  131. Fontaine 2004 , s.  9-14.
  132. (w) The Chinese Revolution of 1949  " , na temat Departamentu Stanu USA - Biura Historyka ,(dostp 12 padziernika 2018 r . ) .
  133. (w)   1947-1948: Kiedy Marshall trzyma si poza wojn amerykask w Chinach *   na The Marshall Foundation ,(dostp 4 padziernika 2018 r . ) .
  134. Rewolucja w Chinach  " , na Cvce.eu ,(dostp 4 padziernika 2018 r . ) .
  135. Zawarcie paktu midzy Chisk Republik Ludow a Zwizkiem Radzieckim  " , Perspective monde ,(dostp 4 padziernika 2018 r . ) .
  136.   Deklaracja Niepodlegoci Demokratycznej Republiki Wietnamu   , na stronie CVCE Wirtualne Centrum Wiedzy na Europejskiej stronie referencyjnej .
  137. Chronologia wydarze w Indochinach (1945-1956)  " , na Cvce.eu ,(dostp 4 padziernika 2018 r . ) .
  138. Vaïsse 2013 , Wojny Indochin, s.  Rozpal 1086-1168.
  139. Duroselle i Kaspi 2017 , s.  137-148.
  140. Wojna koreaska  " , na Cvce.eu ,(dostp 4 padziernika 2018 r . ) .
  141. Duroselle i Kaspi 2017 , IX. Sprawa Korei, s.  137-149.
  142. ZSRR i konstytucja glacis  " , na Cvce.eu ,(dostp 5 padziernika 2018 r . ) .
  143. Wahl 2009 , rozdz. 1: Niemcy bez pastwa (1945-1949, s.  lokalizacja Kindle 103-1245.
  144. Harrington 2012 .
  145. (w)   Ustawa zasadnicza RFN (23 maja 1949)   , o CVCE Wirtualne Centrum Zasobów Wiedzy o Europie , Witryna referencyjna .
  146. (w)   Zapowied zbliajcego si powstania Niemieckiej Republiki Demokratycznej (7 padziernika 1949)   , na stronie Historia Niemiec w dokumentach i obrazach .
  147. Soutou 2010 , Zimna wojna blokada Berlina (czerwiec 1948-maj 1949), s.  287.
  148. Leffler i Westad 2010 Tom 1 , s.  175-197.
  149. François Fejtö "  Sprawa Rajk, czterdzieci lat póniej  ," Twentieth Century , Nie o  nr 25, stycze-marzec 1990, s.  75-84 ( czytaj online ).
  150. Jacques Fontenoy,   20-27 listopada 1952, proces Slansky'ego: proces stalinowski w Pradze  , Lutte Ouvrière ,( przeczytaj online ).
  151. Wahl 2009 , Bunt z 17 czerwca 1953, s.  Rozpal 2836-2896.
  152.   Traktat Pónocnoatlantycki (tekst traktatu)   , na CVCE Wirtualne Centrum Wiedzy o Europie , Witryna .
  153. (w) North Atlantic Council - Bruksela 18th-19 grudnia 1950 - komunikat kocowy  " na NATO / Otan (Oficjalna strona) WWW .
  154.   NATO pierwsze pi lat 1949-1954: Rozdzia 4: przyspiesza tempo   , na NATO ,(dostp 5 padziernika 2018 r . ) .
  155. Duroselle i Kaspi 2017 , X. Japoski Traktat Pokojowy, s.  149-152.
  156. Duroselle i Kaspi 2017 , Organizacja Traktatu Azji Poudniowo-Wschodniej (SEATO lub SEATO) i inne traktaty azjatyckie, s.  159.
  157. Traktat o bezpieczestwie midzy Stanami Zjednoczonymi Ameryki a Japoni. San Francisco, 8 wrzenia 1951 , t.  136, ONZ, kol.  "Traktat" ( n o  1835) ( czytaj on-line ).
  158. Traktat o wzajemnej obronie midzy Stanami Zjednoczonymi Ameryki a Republik Filipin. Podpisano w Waszyngtonie, 30 sierpnia 1951 , ONZ, coll.  "Traktat" ( n O  177) ( czytaj on-line ).
  159. Traktat o wzajemnej obronie midzy Stanami Zjednoczonymi Ameryki a Republik Korei. Podpisano w Waszyngtonie, 1 padziernika 1953 , obj.  238, ONZ, kol.  "Traktat" ( n o  3363) ( czytaj on-line ).
  160. (w)   Globalne rozmieszczenie wojsk USA, 1950-2005   , na The Heritage Foundation ,.
  161. Ryszard Szawowski ,   Ewolucja RWPG 1949-1963  , Francuski Rocznik Prawa Midzynarodowego , t.  9,.
  162. Soutou 2010 , Problem zbroje Niemiec, CED i traktaty z maja 1952, s.  346-354.
  163. Soutou 2010 , Niepowodzenie sowieckiej kampanii przeciwko niemieckiemu zbrojeniu, s.  421-425.
  164.   Tekst Ukadu Warszawskiego (w jzyku francuskim)   , na CVCE Wirtualne Centrum Wiedzy o Europie , Witryna .
  165. (w)   Tekst Ukadu Warszawskiego   na stronie Projektu Avalon .
  166. Ostpolitik Willy'ego Brandta -- Doktryna Hallsteina  " , na Cvce.eu ,(dostp 30 padziernika 2018 ) .
  167. Vaïsse 2013 , Pierwsza faza dekolonizacji (1945-1955), s.  Rozpal 887-1168.
  168. (w) Sterilizing has" Red Infection": Kongres, CIA i Gwatemala 1954  " na CIA - Centrum Bada Wywiadu ,(dostp 12 padziernika 2018 r . ) .
  169. Paragwaj, 25 lat po dyktaturze Alfredo Stroessnera  " , o Perspective monde ,(dostp 12 padziernika 2018 r . ) .
  170. Znaczenie partii komunistycznych  " , na Cvce.eu ,(dostp 12 padziernika 2018 r . ) .
  171. Gildas le Voguer,   Sowiecki wywiad w Stanach Zjednoczonych: prawda z archiwów i prawdy historyczne  , Revue française d'études d'Amérique , tom.  2012/3 (nr 133),, s.  53-66 ( czytaj online ).
  172. (w)   Nakaz wykonawczy 9835   o nauczaniu historii Ameryki ,(dostp 12 listopada 2018 r . ) .
  173. (en) Zimna wojna Home Front: MacCarthyism  " , na historii w Sieci ,(dostp 12 padziernika 2018 r . ) .
  174. (w)   Traktat o przyjani, sojuszu i wzajemnej pomocy na rzecz ZSRR i ChRL   na Uniwersytecie Tokijskim Institute for Advanced Studies on Asia , Witryna .
  175. (w) Rada Bezpieczestwa Narodowego USA,   NSC-68 Cele i programy Stanów Zjednoczonych dla bezpieczestwa narodowego   , o Federacji Naukowców Amerykaskich (FAS) ,(dostp 5 padziernika 2018 r . ) .
  176. (w)   Paul H. Nitze i amerykaska strategia zimnej wojny od Trumana do Reagana   w The National Security Archive ,(dostp 5 padziernika 2018 r . ) .
  177. (w)   Bomba wodorowa 1950   na Fundacji Dziedzictwa Atomowego ,(dostp 5 padziernika 2018 r . ) .
  178. Wybuch pierwszej bomby wodorowej przez Stany Zjednoczone  " , w World Perspective ,(dostp 5 padziernika 2018 r . ) .
  179. Soutou 2010 , s.  317-372.
  180. (w) Roger Dingman,   Dyplomacja atomowa w czasie wojny koreaskiej   , Bezpieczestwo midzynarodowe , t.  Lot. 13, nr 3 (Zima 1988-1989),, s.  50-91 ( czytaj online ).
  181. Gilbert Achcar i Catherine Samary,   Dekolonizacja w czasie zimnej wojny  , Le Monde diplomatique ,( przeczytaj online ).
  182. Jean Lacouture,   Bandung czyli koniec ery kolonialnej  , Le Monde diplomatique ,( przeczytaj online ).
  183.   The Bandung Conference   , na Cvce.eu ,(dostp 12 padziernika 2018 r . ) .
  184. (w) O CIA - o czasu  " na CIA ,(dostp 24 padziernika 2018 r . ) .
  185. (w) O CIA  " na CIA ,(dostp 24 padziernika 2018 r . ) .
  186. (w)   292. Dyrektywa Rady Bezpieczestwa Narodowego w sprawie Biura Projektów Specjalnych0   w Departamencie Stanu Biurze Historyka ,.
  187. (w) NSA / CSS 60th Anniversary Timeline  " na NSA ,(dostp 24 padziernika 2018 r . ) .
  188. (w) Historia FBI  " na FBI ,.
  189. (w)   KGB (Komitet Gosudarstvennoi Bezopasnosti)   na Globalsecurity.org ,.
  190. (w)   Biuletyn CWIHP nr 4   na Wilson Center ,.
  191. Raport IC 2000 ( Interception Capabilities 2000 ) opublikowany dla Parlamentu Europejskiego przez Biuro Oceny Opcji Technicznych i Naukowych (STOA) oraz opublikowany i przetumaczony w Duncan Campbell , Planetary Electronic Surgery , Allia editions , Paris, 2005, s.  17-24 konkretnie na UKUSA i s.  37.
  192. (en) CIA i U-2: 50-lecie  " , na CIA ,.
  193. (w) Corona  " na CIA ,.
  194. (w) Canyon  ' na GlobalSecurity.org ,.
  195. Georges Coumes,   Konfrontacja wielkich mocarstw i rozpad bloków   , (Historia).
  196. Trahair 2004 , Operacja AJAX, s.  208-209.
  197. Trahair 2004 , Operacja PSUCCESS (1952-1954), s.  231-233.
  198. Weiner 2007 , rozdz. 15 - Bardzo dziwna wojna, s.  142-154.
  199. Trahair 2004 , Lumumba, Patrice (1925-1961), s.  174-176.
  200. Weiner 2007 , Aby unikn kolejnej Kuby, s.  162-163.
  201. Trahair 2004 , Chronologia szpiegostwa z czasów zimnej wojny, s.  351-390.
  202. Soutou 2010 , s.  373-444.
  203. Przemówienie Nikity Chruszczowa o" pokojowego wspóistnienia "  " , z perspektywy Monde (Université de Sherbrooke) Site .
  204. Soutou 2010 , rozdz. IX - 1956-1958: kryzysy w Europie i na Bliskim Wschodzie, pokojowe wspóistnienie i niepowodzenie pierwszego odprenia, s.  445-502.
  205. Sophie Chautard, Istota geopolityki , Studyrama,, 317  s. ( ISBN  978-2-7590-0825-4 , czytaj online ) , s.  284.
  206. Lazar Focsaneanu,   Doktryna Eisenhowera dla Bliskiego Wschodu   , Francuski Rocznik Prawa Midzynarodowego , t.  4,, s.  33-111 ( czytaj online ).
  207. (w)   The Eisenhower Doctrine 1957   w Departamencie Stanu USA Biurze Historyka ,(dostp 2 grudnia 2018 r . ) .
  208. Soutou 2010 , rozdz. IX Doktryna Eisenhowera dla Bliskiego Wschodu Rozdz. X Bliski Wschód, s.  483 i 505-506.
  209.   Konferencja Genewska (18-23 lipca 1955)   , na Cvce.eu ,(dostp 2 grudnia 2018 r . ) .
  210. Wizyta sowieckiego przywódcy Nikity Chruszczowa w Stanach Zjednoczonych  " , Perspektywa wiatowa ,(dostp 2 grudnia 2018 r . ) .
  211. Soutou 2010 , Zoona afera przerwanego szczytu w Paryu w maju 1960, s.  531-535.
  212. Konferencja na szczycie w Paryu - 16 maja 1960  " , na Gaullisme.fr ,(dostp 2 grudnia 2018 r . ) .
  213. Soutou 2010 , John F. Kennedy; Strategia wojskowa nowej administracji; Kryzys w wiecie zachodnim; Kennedy i ZSRR, kiedy obj prezydencj; Zespó Kennedy'ego i kontrola broni; Pierwsze kontakty obu Ks i spotkanie w Wiedniu (czerwiec 1961), s.  535-553.
  214. JF Kennedy - przemówienie inauguracyjne  " , w Bibliotece JFK ,(dostp 8 listopada 2018 r . ) .
  215. Jean-Marc Trochon, "  Stany Zjednoczone podbi ksiyc  ", Vingtième Siecle, przegld historii , n o  57,, s.  3-18 ( czytaj online ).
  216. (w) Specjalne przesanie prezydenta Kennedy'ego do Kongresu w sprawie pilnych potrzeb narodowych, 25 maja 1961  " na https://www.jfklibrary.org JFK Library ,(dostp 7 listopada 2018 r . ) .
  217. Pierre Barthélémy,   Pionier kosmicznej przygody, ZSRR jednak przegra wycig  , Le Monde ,( przeczytaj online ).
  218. Pierre Barthélémy,   Apollo, sodko-gorzka epopeja Amerykanów w kosmosie podczas zimnej wojny  , Le Monde ,( przeczytaj online ).
  219. Soutou 2010 , Kryzys wschodnioeuropejski jesieni 1956, s.  467-475.
  220. Granville 2004 , s.  158-201.
  221. (w) Johanna Granville,   Sowieckie dokumenty archiwalne dotyczce rewolucji wgierskiej, 24 padziernika 4 listopada 1956   [ Dokumenty sowieckich archiwów na Wgrzech, od 24 padziernika do 4 listopada 1956], Biuletyn Projektu Historii Midzynarodowej Zimnej Wojny , Waszyngton Woodrow Wilson Midzynarodowe Centrum uczeni n o  5, s.  22-23 i 29-34 ( czytaj online ).
  222. (w) Johanna Granville,   Nagy aka 'Woodia' - Wgniecenie w Halo Mczennika  " [" Imre Nagy inaczej znany jako szpieg 'Woodia' - Znak w aureoli mczennika ], Cold War History Midzynarodowy Projekt Bulletin , Waszyngton, Woodrow Wilson Center for Scholars Midzynarodowych, n o  5,, s.  28 i 34-37 ( czytaj online ).
  223. (w) Johanna Granville,   Radio Wolna Europa i rewolucja wgierska 1956   [ Zapane galaretk na palcach Radio Wolna Europa i rewolucja wgierska] Historia dyplomatyczna , cz.  29 n O  5,, s.  811-839 ( czytaj online ).
  224. Nadine Khoury,   1956: Kryzys Kanau Sueskiego oznacza historyczny przeom   , na temat Perspective Monde (Université de Sherbrooke) , Witryna referencyjna .
  225. Nichols 2011 , s.  108-132.
  226. Nichols 2011 , s.  159-187.
  227. Nichols 2011 , s.  188-215.
  228. Boulganine,   List od Nicolasa Boulganine do Guy Mollet   , na CVCE Wirtualne Centrum Wiedzy o Europie , Witryna .
  229. Nichols 2011 , s.  216-274.
  230. (w) tekst przemówienia Eisenhowera przed Kongresem  " na temat prezydentów USA / The American President Project , Witryna .
  231. Nichols 2011 , s.  275-286.
  232. Duroselle i Kaspi 2017 , s.  243-251.
  233. Duroselle i Kaspi 2017 , Kryzys berliski (1958-1961), s.  224-230.
  234. Trachtenberg 1999 , s.  146-200.
  235. Leffler i Westad 2010 Tom 2 , s.  198-201.
  236. (de)   Chronic der Mauer - Fluchtbewegung aus der DDR und dem Ostsektor von Berlin (1949-1961)   , na stronie referencyjnej Chronik der Mauer (Kronika Muru Berliskiego) .
  237. André Fontaine , Historia zimnej wojny , tom 2, s.  350 .
  238. (w)   The Berlin Ultimatum (tekst)   o historii Niemiec w dokumentach i obrazach , Witryna .
  239. (w)   ocena od Stanów Zjednoczonych do Zwizku Radzieckiego to Berlin, 31 grudnia 1958   , na University of Wisconsin Digital Collections , Witryna .
  240. (w) Protokó entre les gouvernements Stanów Zjednoczonych Ameryki, Zjednoczonego Królestwa i Zwizku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie stref okupacyjnych w Niemczech i administracji "Wielkiego Berlina  " , o historii Niemiec w dokumentach i obrazy ,- Witryna .
  241. (w)   tekst przemówienia Kennedy'ego   na presidentialrhetoric.com , [Teren].
  242. (w) Hope Harrison,   Mur Berliski, Ostpolitik i Relaks   w Niemieckim Instytucie Historycznym (Washington DC) , Witryna referencyjna .
  243. (w) John F. Kennedy i kryzys kubaski  " , w BBC - Historia ,(dostp 30 padziernika 2018 ) .
  244. (w)   Przemówienie Audio Kennedy'ego   o Chronik der Mauer (Kronika Muru Berliskiego) , Witryna .
  245. Tekst przemówienia Kennedy'ego  " , w Perspektywa Monde (Université de Sherbrooke) Site .
  246. Duroselle i Kaspi 2017 , Kryzysy kubaskie 1961 i 1962 oraz koniec zimnej wojny, s.  230-244.
  247. Soutou 2010 , rozdz. XI - 1962: kryzys kubaski, s.  565-598.
  248.   Kryzys kubaski   , na Cvce.eu ,(dostp 16 padziernika 2018 r . ) .
  249. Duroselle i Kaspi 2017 , Kubaskie kryzysy 1961 i 1962 oraz koniec zimnej wojny kubaska rewolucja i zerwanie midzy Kub a Stanami Zjednoczonymi, s.  230-234.
  250. Soutou 2010 , rozdz. XI - 1962: kryzys kubaski - Prehistoria kryzysu; Kwiecie 1962: Chruszczow zaczyna myle o instalacji rakiet na Kubie, s.  567-574.
  251. Duroselle i Kaspi 2017 , The Cuban Crises of 1961 and 1962 and the End of the Cold War Przygotowanie do interwencji na Kubie, The Bay of Pigs Affair, The Beginnings of the Soviet Intervention, s.  234-238.
  252. Duroselle i Kaspi 2017 , The Cuban Crises of 1961 and 1962 and the End of the Cold War Decyzja prezydenta Kennedy'ego; Ogoszenie decyzji; decyzja Chruszczowa; Rozstrzyganie konfliktu, s.  238-244.
  253. Soutou 2010 , rozdz. XI - 1962: Kryzys kubaski - Kryzys; 17-22 padziernika: rozwój amerykaskiej odpowiedzi; reakcja Moskwy od 22 do 24 padziernika; 25 i 26 padziernika: Moskwa zmierza w kierunku negocjacji; 27 padziernika: Moskwa podnosi stawk; Reakcja amerykaska, porozumienie z 28 padziernika, s.  574-586.
  254. Soutou 2010 , rozdz. XI - 1962: kryzys kubaski - Rola kryzysu kubaskiego w poznaniu midzynarodowego kodeksu postpowania w epoce nuklearnej; Kryzys kubaski i stosunki transatlantyckie; wnioski Raymonda Arona; Aktualne wnioski historyków; Wnioski wycignite w tym czasie w Waszyngtonie i Moskwie byy róne., P.  586-598.
  255. Soutou 2010 , rozdz. XII - 1963-1964: punkt zwrotny w zimnej wojnie, P.  599-629.
  256. Soutou 2010 , rozdz. XIII - 1964-1968: nadzieje i granice odprenia, s.  631-698.
  257. Soutou 2010 , Zarys polityki prezydenta Lyndona Johnsona, s.  639-643.
  258. Soutou 2010 , Gówne kierunki sowieckiej polityki zagranicznej po upadku Chruszczowa, s.  631-639.
  259. Soutou 2010 , rozdz. XIV - 1969-1973: przewrót w stosunkach midzynarodowych, s.  699-777.
  260. Soutou 2010 , Nowe kierunki administracji Nixona; Doktryna Nixona, s.  719-728.
  261. (w)   Archiwum Danych Jdrowych z Programu Nuklearnego NRDC (tabele podsumowujce bro strategiczn Stanów Zjednoczonych i Zwizku Radzieckiego)   w Radzie Obrony Zasobów Naturalnych , Witryna referencyjna .
  262. Soutou 2010 , Kluczowa ewolucja strategicznych pyta jdrowych, s.  643-648.
  263.   Traktat o zakazie prób z broni jdrow   , na MAEA ,(dostp 8 padziernika 2018 r . ) .
  264.   Traktaty i zasady ONZ dotyczce przestrzeni kosmicznej   , w sprawie Biura ONZ ds. Przestrzeni Kosmicznej (UNOOSA) ,(dostp 19 lipca 2019 ) .
  265.   Traktat o nierozprzestrzenianiu broni jdrowej (1 lipca 1968)   , na stronie Cvce.eu ,(dostp 19 lipca 2019 ) .
  266. (w)   Traktat o nierozprzestrzenianiu broni jdrowej status traktatu   , o UNODA ,(dostp 19 lipca 2019 ) .
  267.   Przeom  , Le Monde ,( przeczytaj online ).
  268. SALT I  " , na Cvce.eu ,(dostp 17 padziernika 2018 r . ) .
  269. SÓL I  " , na NTI ,(dostp 19 lipca 2019 ) .
  270. (w)   Porozumienie czterostronne to Berlin   , o historii Niemiec w dokumentach i obrazach , Witryna .
  271.   Tekst traktatu podstawowego midzy dwoma Niemcami   , na stronie CVCE Wirtualne Centrum Wiedzy o Europie , Witryna .
  272.   Akt kocowy (peny tekst)   , o OBWE ,.
  273. Historia  " , w OBWE ,(dostp 2 wrzenia 2018 r . ) .
  274. OBWE -- Geneza i ewolucja  " , na Cvce.eu ,(dostp 6 listopada 2018 r . ) .
  275. Soutou 2010 , Konferencja Helsiska i Akt Kocowy, s.  794-803.
  276. Charles de Gaulle - Konferencja prasowa 31 stycznia 1964  " , na INA ,.
  277. Duroselle i Kaspi 2017 , s.  243-250.
  278. Duroselle i Kaspi 2017 , s.  302-305.
  279. Duroselle i Kaspi 2017 , s.  374-377.
  280. Przyjcie Chiskiej Republiki Ludowej przez Organizacj Narodów Zjednoczonych  " , w Perspective monde ,(dostp 9 padziernika 2018 r . ) .
  281. Duroselle i Kaspi 2017 , s.  370-374.
  282. Siy rewolucyjne przejy kontrol nad Sajgonem, który sta si" City-Ho-Chi-Minh "Wjazd w dobrym stanie  ", Le Monde ,( przeczytaj online ).
  283. Phnom-Penh upad  ", Le Monde ,( przeczytaj online ).
  284. Czerwoni Khmerowie twierdz, e kraj jest 'cakowicie wyzwolony'  ", Le Monde ,( przeczytaj online ).
  285.   Utworzenie komitetu rewolucyjnego w Vientiane demokratyczne 'wyzwolenie'  , Le Monde ,( przeczytaj online ).
  286. Jean-Louis Margolin ,   Indonezja 1965: zapomniana masakra  , Revue internationale de politique comparée , 2001.
  287. Soutou 2010 , 1967: Wojna szeciodniowa, s.  661-663.
  288. Duroselle i Kaspi 2017 , IV. Wielki konflikt: trzecia wojna izraelsko-arabska (5-10 czerwca 1967), s.  347-353.
  289. Soutou 2010 , Wojna Jom Kippur i sowiecko-amerykaska rywalizacja na Bliskim Wschodzie, s.  783-788.
  290. Duroselle i Kaspi 2017 , V. Czwarta wojna izraelsko-arabska (6-24 padziernika 1973), s.  353-359.
  291. Ainhoa Tapia,   Wojna domowa w Jemenie Pónocnym (1962-1970)  , Klucze do Bliskiego Wschodu ,( przeczytaj online ).
  292. Duroselle i Kaspi 2017 , Prowincje portugalskie, s.  265-266.
  293. Duroselle i Kaspi 2017 , III. Ograniczone konflikty, s.  336-347.
  294. (w) Hope Denied: The US Defeat of the 1965 Revolt in the Dominikana - CWIHP Working Paper # 72  " na CWIHP ,(dostp 19 padziernika 2018 r . ) .
  295.   Chile 1973-1988: od zamachu stanu do koca dyktatury   , na SciencesPo ,(dostp 19 padziernika 2018 r . ) .
  296. Chile: zamach stanu  " , na INA ,(dostp 19 padziernika 2018 r . ) .
  297. (w) Allende i Chile: 'Bring Him Down'  ' , Briefing Book # 732 , o Narodowym Archiwum Bezpieczestwa ,.
  298. Hernando Calvo Ospina,   W Nikaragui, cztery czasy sandinizmu  , Le Monde diplomatique ,( przeczytaj online ).
  299. Paulo A. Paranagua,   Ameryka aciska, bagno partyzantów Castro  , Le Monde ,( przeczytaj online ).
  300. Duroselle i Kaspi 2017 , s.  378-383.
  301. Duroselle i Kaspi 2017 , s.  384-393.
  302. Haslam 2011 , Rozdz. 10 - Relaks nie dziaa, s.  295-327.
  303. (w)   Przemówienie na wiczeniach rozpoczynajcych prac na Uniwersytecie Notre Dame   , w sprawie Projektu Prezydencji Amerykaskiej ,(dostp 20 lipca 2019 ) .
  304. Pauline Peretz, Humanitarny zwrot w amerykaskiej polityce zagranicznej Carter i emigracja ydów ze Zwizku Radzieckiego, Revue d'Histoire Moderne et Contemporaine , 2007/3.
  305. Eizenstat 2018 , rozdz. 22 - Zwizek Radziecki, s.  585-634.
  306. Hoffmann,   Henry Kissinger. Do Biaego Domu. 1968-1973 [raport]  , Polityka zagraniczna ,( przeczytaj online ).
  307. (w)   Niedawne wydatki na obron USA   na wydatki rzdu USA ,(dostp 20 lipca 2019 ) .
  308. Pierre Melandri, Stany Zjednoczone i wojna w Afganistanie, sowiecki Wietnam », Stany Zjednoczone i koniec zimnej wojny , P. Melandri, André Rigaud (re.), redaktor André Versaille, 2005 s. 1 i 2.
  309. Kryzys eurorakietowy 1977-1982  " , na Cvce.eu ,(dostp 19 padziernika 2018 r . ) .
  310. François Mitterrand,   W obliczu kryzysu zwizanego z eurorakietami: francuska polityka odstraszania   , w sprawie INA ,(dostp 19 padziernika 2018 r . ) .
  311. (w)   Wspólny komunikat Stanów Zjednoczonych Ameryki i Chiskiej Republiki Ludowej w sprawie ustanowienia stosunków dyplomatycznych   na stronie Laguerrefroide.fr ,(dostp 20 lipca 2019 ) .
  312. Soutou 2010 , rozdz. XVI - 1975-1979: sowiecki napór i niepewne reakcje Zachodu, s.  805-862.
  313. (en) Strategic Arms Limitation Treaty (SALT II)  " , na zagroenie nuklearne Initiative (NTI) ,(dostp 20 lipca 2019 ) .
  314. (w)   Przemówienie o stanie Unii wygoszone przed wspóln sesj Kongresu   , w sprawie projektu amerykaskiej prezydencji ,(dostp 20 lipca 2019 ) .
  315. Soutou 2010 , rozdz. XVII - 1978-1981: wzrost napicia (Iran, Afganistan, Polska), s.  863-892.
  316. (w)   Uwagi na dorocznej konwencji Krajowego Stowarzyszenia Ewangelików w Orlando na Florydzie   ,.
  317.   Tajemnica lotu 007  , Le Monde ,( przeczytaj online ).
  318. Soutou 2010 , rozdz. XVIII - 1981-1985: nowa zimna wojna, reakcja Zachodu i powrót do wartoci liberalnych, s.  893-937.
  319. Soutou 2010 , Reagan i bro nuklearna: od SALT do START i gwiezdnych wojen, s.  925-933.
  320. Fejtö 1997 , s.  154-157.
  321. Judt 2010 , s.  566-576.
  322. Duroselle i Kaspi 2017 , II. Epoka Breniewa w Zwizku Radzieckim, s.  384-394.
  323. (w)   Karta 77   , z Uniwersytetu George'a Washingtona / Archiwum Pastwowego Bezpieczestwa stronie .
  324. Duroselle i Kaspi 2017 , IV. Sowiecka agresja na Afganistan i ruch oporu (do 1985), s.  402-404.
  325. Duroselle i Kaspi 2017 , Wojna w Afganistanie, s.  419.
  326. Soutou 2010 , Inwazja na Afganistan, s.  869-879.
  327. Tak, CIA wkroczya do Afganistanu przed Rosjanami ..., wywiad z Brzeziskiego  " Le Nouvel Observateur , n o  1732,( przeczytaj online ).
  328. (w)   Chronologia si jdrowych redniego zasigu [INF]   na Federation of American Scientists (FAS) (dostp 19 lipca 2019 r . ) .
  329. Przemówienie do Bundestagu  " na freskach INA / Institut François Mitterrand ,(dostp 19 lipca 2019 ) .
  330. Pacyfizm jest na Zachodzie, a Eurorakiety na Wschodzie , Frescoes INA / Institut François Mitterrand ,(dostp 18 lipca 2019 ) .
  331. Wycig zbroje i 'Gwiezdne wojny'  " , na Cvce.eu ,(dostp 19 padziernika 2018 r . ) .
  332. Traktat INF (Krajowa Inicjatywa na rzecz Zagroenia) 2018 .
  333. (en)   Dane pochodzce z rocznych sprawozda World Military Expenditures and Arms Transfers publikowanych przez Departament Stanu USA Biuro Kontroli, Weryfikacji i Zgodnoci Zbroje   , dotyczce Departamentu Stanu USA/Biura Kontroli Zbroje, Witryna dotyczca weryfikacji i zgodnoci .
  334.   CIA i pan Gorbaczow, genera Vernon Walters   , diploweb.com .
  335. Po raz pierwszy w historii ludzko miaa potencja do samozniszczenia. Strach panowa na caym wiecie, zarówno w krajach produkujcych, jak iw krajach-widzach Uzbrojenie jdrowe - Niszczenie rodowiska na rzecz obronnoci .
  336. Pascal Bonifacy,   Geopolityka Igrzysk Olimpijskich  , Le Monde diplomatique ,( przeczytaj online ).
  337. Mariliis Mets, Igrzyska Olimpijskie w stylu  zimnej wojny  , Nowa Europa ,( przeczytaj online ).
  338. Pierre Milza,   1896-1996 Sport, wojna i polityka. Ciemna strona Igrzysk Olimpijskich  , L'Histoire ,( przeczytaj online ).
  339. (w)   Uwagi o stosunkach Wschód-Zachód przy Bramie Brandenburskiej w Berlinie Zachodnim   , w sprawie Projektu Prezydencji Amerykaskiej ,(dostp 6 wrzenia 2018 r . ) .
  340. Maurice Vaïsse 2013 , rozdzia 5: Koniec wiata dwubiegunowego (1985-1992), s.  172-204.
  341. (w) Szczyty Reagana - Gorbaczowa  " w The Reagan Files ,(dostp 27 lipca 2018 r . ) .
  342. Jacques Amalric,   MM. Reagan i Gorbaczow postanawiaj przyspieszy negocjacje w sprawie broni jdrowej i kosmicznej  , Le Monde ,( przeczytaj online ).
  343. (w)   Wspólne owiadczenie Stanów Zjednoczonych i ZSRR w sprawie szczytu w Genewie   , w sprawie projektu amerykaskiej prezydencji ,.
  344. Bernard Brigouleix,   Negocjacje natkny si na amerykaski projekt   gwiezdnych wojen , Le Monde ,( przeczytaj online ).
  345. (w)   The Reykjavik File Wczeniej tajne dokumenty z amerykaskich i sowieckich archiwów dotyczce szczytu Reagana-Gorbaczowa w 1986 roku   w The National Security Archive ,(dostp 30 sierpnia 2018 ) .
  346. (w)   Reagan i Gorbaczow: Szczyt w Reykjaviku   o dziedzictwie atomowym ,(dostp 30 sierpnia 2018 ) .
  347. (w) Blanton, Thomas Savranskaya, Svetlana,   Rejkiawik: Kiedy zosta zniesiony w zasigu   , Arms Control Today ,( przeczytaj online ).
  348.   Warunki porozumie waszyngtoskich   , na stronie Fresques-INA ,(dostp 30 sierpnia 2018 ) .
  349. Jean Klein,   Zakres i znaczenie Traktatu Waszyngtoskiego  , Polityka zagraniczna , 1988 53-1, s.  47-63 ( czytaj online ).
  350. (w)   Traktat INF i szczyt waszyngtoski: 20 lat póniej   w Archiwum Bezpieczestwa Narodowego ,(dostp 27 lipca 2018 r . ) .
  351.   Traktat o konwencjonalnych siach zbrojnych w Europie (Pary, 19 listopada 1990 r.)   , na stronie CVCE.eu ,(dostp na 1 st sierpnia 2018 ) .
  352.   Porozumienie adaptacyjne traktatu o siach konwencjonalnych w Europie (19 listopada 1999 r.)   , o Centrum Tukidyd Analiza i badania w stosunkach midzynarodowych (dostp 2 wrzenia 2018 r . ) .
  353. (en) Przemówienie Gorbaczowa do ONZ 7 grudnia 1988  " , w sprawie Literaster ,(dostp 27 sierpnia 2018 r . ) .
  354.   Przemówienie pana Gorbaczowa w ONZ Katalog na wita  , Le Monde ,( przeczytaj online ).
  355. (w) Sesja pyta i odpowiedzi z reporterami na Malcie  " , na temat Projektu Prezydencji Amerykaskiej ,(dostp 2 wrzenia 2018 r . ) .
  356. (w) Baza danych SART  " na FAS ,(dostp 2 wrzenia 2018 r . ) .
  357. (w)   Traktat midzy Stanami Zjednoczonymi Ameryki a Zwizkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie redukcji i ograniczenia strategicznej broni ofensywnej (START)   w Departamencie Stanu USA ,(dostp 2 wrzenia 2018 r . ) .
  358.   Jak elazna kurtyna rozpada si na strzpy  , Courrier International ,( przeczytaj online ).
  359. (w Wicej) Kronika Muru Berliskiego  " , o Chronik der Mauer ,(dostp 27 wrzenia 2019 ) .
  360. (de)   Deklaracja o rozwizaniu struktur wojskowych Ukadu Warszawskiego (25 lutego 1991 r.)   , na CVCE ,(dostp 29 sierpnia 2018 r . ) .
  361. Rozwizanie Ukadu Warszawskiego  " , o NATO ,(dostp 29 sierpnia 2018 r . ) .
  362.   Trzy dni po znikniciu RWPG W Pradze podpisano akt zgonu Ukadu Warszawskiego  , Le Monde ,( przeczytaj online ).
  363. Oficjalne rozwizanie RWPG 28 czerwca  " , na Les Echos ,(dostp 29 sierpnia 2018 r . ) .
  364.   Sowieckie wycofanie si z Afganistanu: wysoka cena  , Le Monde ,( przeczytaj online ).
  365. Emmanuel Decaux,   Rezolucja 598 (1987) Rady Bezpieczestwa a wysiki pokojowe midzy Iranem a Irakiem  , francuski katalog prawa midzynarodowego ,, s.  63-90 ( czytaj online ).
  366. Pierre-François Naudé,   Kubaczycy opuszczaj Angol  , Jeune Afrique ,( przeczytaj online ).
  367. Eugène Zaleski,   Kryzys wadzy w ZSRR (1988-lipiec 1991)  , Revue d'études porównawczy Est-Ouest , t.  22 N O  2, s.  5-57 ( czytaj online ).
  368. Proklamacja niepodlegoci Estonii  " , Perspective Monde ,(dostp na 1 st wrzenia 2018 ) .
  369. Carrère d'Encausse 2015 , Cz II Rozdz. 1: Bunt narodów, s.  103-136.
  370. Proklamacja Niepodlegoci Litwy  " , Perspektywa wiatowa ,(dostp na 1 st wrzenia 2018 ) .
  371.   Decyzja Rady Najwyszej otewskiej SRR w sprawie Deklaracji suwerennoci Pastwa otewskiego   , w sprawie otwa Rosja: Traktaty i podstawowe dokumenty ,(dostp 31 sierpnia 2018 ) .
  372.   1991, koniec ZSRR   , na Sciences Po (dostp 27 sierpnia 2018 ) .
  373. Pierre Breteau,   Od Litwy do Kazachstanu, wizualizuj postpujc dyslokacj Zwizku Radzieckiego  , Le Monde ,( przeczytaj online ).
  374.   Jelcyn, Prezydent Wszystkich Rosjan  , Courrier International ,( przeczytaj online ).
  375. Carrère d'Encausse 2015 , Cz III Rozdz. 1: Wycig do otchani, s.  205-231.
  376. Przewrót 1991 roku  " , na CVCE ,(dostp 27 sierpnia 2018 r . ) .
  377. Carrère d'Encausse 2015 , Cz III Rozdz. 2: Pucz, wiartka puczystów, P.  233-262.
  378. Carrère d'Encausse 2015 , cz trzecia rozdz. III ZSRR nie yje, niech yje WNP!, s.  263-294.
  379. Marki 2016 , rozdz. 6: wit jednobiegunowej chwili, s.  274-335.
  380. Jeannesson 2014 , konkluzja.
  381. (en-US)   Timeline   , na Doomsday clock , Bulletin of the Atomic Scientists (dostp 13 wrzenia 2019 r . ) .
  382. Peter Bu,   Dwie minuty do wojny nuklearnej  » , W Klubie Mediapart ,(dostp 13 wrzenia 2019 r . ) .
  383.   Dziesiciopunktowy program kanclerza Helmuta Kohla na rzecz zjednoczenia Niemiec   , w Instytucie François Mitterrand ,(dostp 5 wrzenia 2018 r . ) .
  384. Wahl 2009 , s.  Lokalizacja Kindle 7002 i nowsze.
  385. Wahl 2009 , s.  Lokalizacja Kindle 7025 i nowsze.
  386.   Akcja kanclerza Kohla i zjednoczenie   , na stronie CVCE.eu ,(dostp 5 wrzenia 2018 r . ) .
  387. Proklamacja niepodlegoci Chorwacji  " , Perspective monde ,(dostp 31 lipca 2018 r . ) .
  388. Proklamacja niepodlegoci Sowenii  " , Perspective monde ,(dostp 31 lipca 2018 r . ) .
  389. Patrick Michels,   Francja a deklaracje niepodlegoci od Sowenii i Chorwacji  , Revue d'études Comparisons Est-Ouest , tom. 27, 1996 ( przeczytaj online ).
  390.   Szczyt w Strasburgu: decydujcy moment dla integracji europejskiej   , na stronie ENS Lyon (konsultacja 31 lipca 2018 r . ) .
  391.   Konkluzje Rady Europejskiej w Strasburgu: wycig w sprawie krajów Europy rodkowej i Wschodniej (8 i 9 grudnia 1989 r.)   , na stronie CVCE.eu ,(dostp 31 lipca 2018 r . ) .
  392.   Specjalne posiedzenie Rady Europejskiej Dublin, 28 kwietnia 1990 r.   , w sprawie Consilium ,(dostp 2 sierpnia 2018 r . ) .
  393. Bozo 2005 , rozdz. 7: Dyplomacja francuska a nowa architektura europejska (1990-1991), s.  Lokalizacja Kindle 6290 i nowsze.
  394.   Wspólna konferencja prasowa Prezydenta Republiki François Mitterranda i Prezydenta Stanów Zjednoczonych George'a Busha, w szczególnoci na temat rozwoju Europy Wschodniej, problemu zjednoczenia Stanów Zjednoczonych. Niemcy   , Publiczny ycie,.
  395.   Wspólna konferencja prasowa François Mitterranda, Prezydenta Republiki i George'a Busha, Prezydenta Stanów Zjednoczonych   , Vie-publique,.
  396.   Rada Wspópracy Pónocnoatlantyckiej (CCNA)   , o NATO ,(dostp na 1 st sierpnia 2018 ) .
  397.   Rada Wspópracy Pónocnoatlantyckiej (NACC)   , w sprawie NATO ,(dostp na 1 st sierpnia 2018 ) .
  398.   Deklaracja kocowa szefów pastw i rzdów, którzy uczestniczyli w posiedzeniu Rady Pónocnoatlantyckiej w Londynie 6 lipca 1990 r.   , na temat Vie Publique ,(dostp 3 wrzenia 2018 r . ) .
  399. Éric Remacle ,   KBSCE mutacje i perspektywy instytucji paneuropejskiej  , tygodnik CRISP ,, s.  72 ( przeczytaj online ).
  400. Szczyt Pary (19 do 21 listopada 1990)  " , na CVCE.eu ,(dostp na 1 st sierpnia 2018 ) .
  401. Romain Yakemtchouk,   Wspólnota Niepodlegych Pastw: WNP  , francuski katalog prawa midzynarodowego ,, s.  36 ( przeczytaj online ).
  402.   Sukcesja pastw ZSRR w sprawach wojskowych   , na stronie Persee.fr (artyku opublikowany we francuskim roczniku prawa midzynarodowego) ,(dostp 25 lipca 2018 r . ) .
  403. (w)   Sowieckie dziedzictwo broni jdrowej   na SIPRI ,(dostp 7 lipca 2018 r . ) .
  404. (w)   Porozumienie w sprawie si strategicznych   w sprawie Berliskiego Centrum Informacyjnego Bezpieczestwa Transatlantyckiego (BITS.de) ,(dostp 7 lipca 2018 r . ) .
  405. Sowieckie dziedzictwo broni jdrowej 1995 .
  406. (w)   Ukraina, bro jdrowa, ubezpieczenia i bezpieczestwo w skrócie   w sprawie Stowarzyszenia Kontroli Zbroje ,(dostp 7 lipca 2018 r . ) .
  407. (w)   Proces trójstronny: Stany Zjednoczone, Ukraina, Rosja i bro jdrowa   , w Brookings ,(dostp 7 lipca 2018 r . ) .
  408.   1992 rok nieporzdku i ingerencji  , Le Monde ,( przeczytaj online ).
  409. Putin: wane przemówienie. Zimna wojna nie zakoczya si podpisaniem traktatu pokojowego   , o Athena-Defense ,(dostp 26 sierpnia 2018 r . ) .
  410. (w)   Prezydencka konferencja prasowa z prezydentem Rosji Borysem Jelcynem   , na temat projektu amerykaskiej prezydencji ,(dostp 28 lipca 2018 r . ) .
  411.   Zakoczenie szczytu w Waszyngtonie deklaracje Jelcyna utoroway drog Kongresowi do gosowania w sprawie pomocy USA dla Rosji  , Le Monde ,( przeczytaj online ).
  412.   Wizyta Borysa Jelcyna w Waszyngtonie Stany Zjednoczone i Rosja zdecydoway o znacznej redukcji broni jdrowej  , Le Monde ,( przeczytaj online ).
  413.   Podpisanie traktatu START 2 w Moskwie ponure poegnanie zimnej wojny  , Le Monde ,.
  414. (w)   The Clinton-Yeltsin Summits   na stronie country-data.com , Country Study Biblioteka Kongresu(dostp 27 lipca 2018 r . ) .
  415. Caute 2003 , Wstp: kultura wojny s.  1-16.
  416. The Cambridge History of the Cold War tom. 1 - Rozdz. 19: Kultura i zimna wojna w Europie 2010 , s.  398-419.
  417. Kultura i zimna wojna 2018 , rozdz. 3 Kultura i zimna wojna: obrona wolnego wiata, s.  61-96.
  418. Andrei Kozovoi, Za murem: radziecka kultura zimnej wojny midzy dwoma relaksami , Pary, Éditions Complexe ,, 310  pkt. ( ISBN  978-2-8048-0173-1 ).
  419. Georges Mond,   Hélène Carrère d'Encausse, Le Grand Frère. Zwizek Radziecki i sowiecka Europa (raport)  , Przegld Studiów Porównawczych Wschód-Zachód ,( przeczytaj online ).
  420. Kultury i zimnej wojny 2018 , rozdz. 2 Kultura i zimna wojna: komunizm, neutralizm, idea europejska, s.  36-60.
  421. Ernesto Cramona,   The Cultural Cold War: Intellectuals at the CIA  , Mediapart ,( przeczytaj online ).
  422. UNESCO - Historia organizacji  " , na UNESCO ,(dostp 14 listopada 2018 r . ) .
  423. Zachód 2017 , rozdz. 8 The Making of the West, s.  209-232.
  424. Soutou 2010 , Najnowsza historiografia zimnej wojny, midzy rewizjonizmem a nowymi badaniami, s.  1039-1055.
  425. Jenny Raflik,   Historiografia zimnej wojny   , na https://guerre-froide.hypotheses.org ,(dostp 3 listopada 2018 r . ) .
  426. Justine Faure,   Od Wielkiego Sojuszu do zbrojnej konfrontacji Wschód-Zachód (1944-1950): pocztki zimnej wojny i debaty historiograficzne   , http://www.histoire-politique.fr ,(dostp 3 listopada 2018 r . ) .
  427. Philippe Buton, Olivier Büttner i Michel Hastings,   New views on the Cold War   , https://halshs.archives-ouvertes.fr , CNRS Éditions,(dostp 3 listopada 2018 r . ) .
  428. The Cambridge History of the Cold War tom. 1 - Rozdz. 1: Zimna wojna i historia midzynarodowa XX wieku 2010 , s. 1.  1-19.
  429. (w) Juliana Mastrangelo,   A Historiography on the Origins of the Cold War   , praca dyplomowa opublikowana przez Uniwersytet LaSalle,.
  430. Leffler 1992 .
  431. Gaddis 1997 .
  432. (en) Federico Romero,   Historografia zimnej wojny na rozdrou   , Historia zimnej wojny , tom.  14/4,, s.  685-703 ( czytaj online ).

Zobacz równie

Bibliografia

Prace wymienione s w porzdku alfabetycznym nazwisk autorów. Dokument uyty do napisania artykuu : dokument uywany jako ródo tego artykuu.

Genera dziaa na temat zimnej wojny

Ksiki traktujce o konkretnym aspekcie zimnej wojny

Filmy dokumentalne

Powizane artykuy

Linki zewntrzne

Wersja tego artykuu z 14 grudnia 2018 r. zostaa uznana za   dobry artyku  , co oznacza, e spenia kryteria jakoci dotyczce stylu, przejrzystoci, trafnoci, cytowania róde i rysunku.

Mamy nadzieję, że informacje, które zgromadziliśmy na temat Zimna wojna, były dla Ciebie przydatne. Jeśli tak, nie zapomnij polecić nas swoim przyjaciołom i rodzinie oraz pamiętaj, że zawsze możesz się z nami skontaktować, jeśli będziesz nas potrzebować. Jeśli mimo naszych starań uznasz, że informacje podane na temat _title nie są całkowicie poprawne lub że powinniśmy coś dodać lub poprawić, będziemy wdzięczni za poinformowanie nas o tym. Dostarczanie najlepszych i najbardziej wyczerpujących informacji na temat Zimna wojna i każdego innego tematu jest istotą tej strony internetowej; kierujemy się tym samym duchem, który inspirował twórców Encyclopedia Project, i z tego powodu mamy nadzieję, że to, co znalazłeś o Zimna wojna na tej stronie pomogło Ci poszerzyć swoją wiedzę.

Opiniones de nuestros usuarios

Eva Makowski

Wreszcie artykuł o Zimna wojna, który jest łatwy do przeczytania.

Waldemar Madej

Podoba mi się ta strona, a artykuł o Zimna wojna jest tym, którego szukałem.