Autorytet (informatyka)

W informacji naukowej , co stanowi organ (lub wzorcowe lub forma wadzy ) suy do jednoznacznej identyfikacji osób lub innych poj, oraz w celu uatwienia wyszukiwania w katalogach bibliotecznych.

Wadza skada si z co najmniej jednej zachowanej formy autorytatywnej, std jej nazwa, oparta na oryginalnym angielskim wyraeniu   kontrola wadzy  .

Pochodzenie i rozwój

Pocztki wadzy sigaj katalogów bibliotecznych, najpierw w formie ksiek drukowanych, potem w formie kart (por. katalogi na kartach ). W tych dwóch przypadkach dokumenty s ogólnie dostpne w trzech indeksach: tytule, autorze i temacie. Autor i indeksy tematyczne w poszczególnych grupach grupuj pojcia, które mog przyjmowa róne nazwy: Molière/Poquelin, Jean-Baptiste, rower/rower itp. Aby wszystkie dokumenty autora lub tematu znajdoway si w tym samym miejscu w szufladach katalogu dla uytkownika, wprowadzono odsyacze. Tak wic osoba szukajca pod Poquelin musi znale notatk wskazujc, e wszystkie dokumenty znajduj si pod Molière. W ten sposób uniemoliwia to bibliotece powielanie w kilku miejscach odsyaczy bibliograficznych, co stwarzaoby problemy z zarzdzaniem sam fakt posiadania trzech indeksów tytuu, autora i tematu oznacza ju trzykrotne powtórzenie tych samych informacji.

Wraz z komputeryzacj systemów i pojawieniem si systemów zarzdzania bibliotek (BMS) w latach 70. operacja ta zostaa najpierw identycznie odtworzona na interfejsach wirtualnych: w skomputeryzowanym katalogu uytkownik moe przeglda okrelone indeksy, formuujc wyszukiwanie zawierajce tylko pierwsze litery koncepcji ( np.: poquelin j) i zobacz list wszystkich osób, ze wskazaniem formularzy zachowanych i formularzy odrzuconych (odsyacze). W back-office administracj zarzdzaj bibliotekarze w ramach okrelonej ewidencji.

Póniej, w 2000 roku, zaawansowane funkcje wyszukiwania, w tym wyszukiwanie wedug indeksu, zostay zmarginalizowane przez zasad pojedynczego paska wyszukiwania, podajc za sukcesem modelu Google. Mona to wyjani w szczególnoci demokratyzacj dostpu do bada informacji bezporedni konsekwencj demokratyzacji sieci oraz wzrostem wyszukiwarek. W zwizku z tym rola organów w bibliotekach ulega zmianie: róne formy nazw, zamiast przedstawiane jako odnoniki w interfejsie, s bezporednio i automatycznie indeksowane do wszystkich rekordów bibliograficznych powizanych z danym organem. W rzeczywistoci nie jest ju konieczne znalezienie odpowiedniej formy nazwy, aby uzyska dostp do dokumentów: niezalenie od formy, której szukasz, dokumenty s bezporednio dostpne.

Wraz z publikacj w 2017 r. Bibliotecznego Modelu Referencyjnego koncepcja wadzy zostaa cakowicie zrewidowana zgodnie z modelem podmiot-relacja. Osoby lub inne pojcia zwizane z rekordami bibliograficznymi mona opisywa jak dokumenty w rekordach (tj. podmioty) na wasnych prawach, a nie tylko za pomoc zaakceptowanych i odrzuconych formularzy. Mona wprowadzi wiele dodatkowych informacji, takich jak czonkowie rodziny danej osoby. Podmioty te identyfikowane s przede wszystkim za pomoc identyfikatorów. Róne formy nazw s reprezentowane za pomoc okrelonej jednostki nomen .

Tre organu

Organ skada si w szczególnoci z nastpujcych elementów:

  • Wybrana forma, unikalna w systemie i autorytatywna (obowizkowa). Przykad: Molière (1622-1673).
  • Odrzucone formularze. Przykady: Poquelin, Jean-Baptiste (1622-1673), Molière, Jean-Baptiste Poquelin de (1622-1673).

Niektóre organy s wielojzyczne; w tym przypadku moe by zatem wybrana forma dla kadego jzyka. W katalogu dla dokumentu zawsze bdzie wywietlana wybrana forma jego autora lub tematu. Jest to wyjtkowe i umoliwia w szczególnoci rozrónienie dwóch homonimów poprzez dodanie dat ycia lub innego kwalifikatora.

Rodzaje organów

Rekordy uprawnie mog suy do identyfikowania osób, korporacji, nazw geograficznych, dzie, obiektów i poj.

Obszary zastosowa

Uprawnienia s wykorzystywane w katalogach bibliotecznych , aktach, bazach danych i systemach informatycznych . Skrupulatne skatalogowanie utworów umoliwia obecnie usprawnienie ewidencji organów, w szczególnoci poprzez identyfikacj duplikatów i zgaszanie ich do odpowiednich bibliotek, w szczególnoci BnF .

Pierwotnie uywane w bibliotekach, wadze s równie wykorzystywane do opisu materiaów archiwalnych lub zarzdzania prawami cyfrowymi .

Uwagi i referencje

  1. (w) Midzynarodowa Federacja Stowarzysze i Instytucji Bibliotecznych, model referencyjny biblioteki IFLA: konceptualny model informacji bibliograficznej , IFLA, 101  pkt. ( przeczytaj online )
  2. BNF ,   Autorité BnF   , na www.bnf.fr ,(dostp 12 sierpnia 2018 r . ) .
  3. (w)   VIAF   na viaf.org (dostp 26 listopada 2017 )
  4. Benoit Soubeyran,   Katalogowanie i wikidane pomagaj poprawi rekordy BNF   , na benoitsoubeyran.wordpress.com ,(dostp 20 marca 2018 )

Zaczniki

Powizane artykuy

Linki zewntrzne