Gottfried Wilhelm Leibniz



Informacje, które udało nam się zgromadzić na temat Gottfried Wilhelm Leibniz , zostały starannie sprawdzone i uporządkowane, aby były jak najbardziej przydatne. Prawdopodobnie trafiłeś tutaj, aby dowiedzieć się więcej na temat Gottfried Wilhelm Leibniz . W Internecie łatwo zgubić się w gąszczu stron, które mówią o Gottfried Wilhelm Leibniz , a jednocześnie nie podają tego, co chcemy wiedzieć o Gottfried Wilhelm Leibniz . Mamy nadzieję, że dasz nam znać w komentarzach, czy podoba Ci się to, co przeczytałeś o Gottfried Wilhelm Leibniz poniżej. Jeśli informacje o Gottfried Wilhelm Leibniz , które podajemy, nie są tym, czego szukałeś, daj nam znać, abyśmy mogli codziennie ulepszać tę stronę.

.

Gottfried Wilhelm Leibniz
Obraz w Infoboksie.
Portret Leibniza namalowany przez Christopha Bernharda Francke .
Narodziny
mier
Pogrzeb
Neustädter Kirche ( w )
Narodowo
Trening
Alte Nikolaischule ( d ) (-)
Uniwersytet w Lipsku (-)
Uniwersytet Friedricha-Schillera w Jenie ()
Uniwersytet w Altdorfie (-)
Szkoa / tradycja
Gówne zainteresowania
Niezwyke pomysy
Podstawowe prace
Wpywem
Pod wpywem
Znany z
Przymiotniki pochodne
Tata
Matka
Catharina Schmuck ( d )
podpis Gottfrieda Wilhelma Leibniza
podpis

Gottfried Wilhelm Leibniz ( / t . F i t v l . H l m l ma b . N ts / ), urodzony w Lipsku dniai zmar w Hanowerze dniaJest filozofem , naukowcem , matematykiem , logikiem , dyplomat , prawnikiem , bibliotekarzem i filologiem niemieckim . Duch polimatyczny , wana osobowo okresu Frühaufklärung , zajmuje pierwotne miejsce w historii filozofii i historii nauki (zwaszcza matematyki ) i jest czsto uwaany za ostatniego geniusza uniwersalnego.

Urodzi si w 1646 w Lipsku w rodzinie luteraskiej  ; jego ojciec, Friedrich Leibnütz , jest prawnikiem i profesorem filozofii moralnej na miejskim uniwersytecie . Po jego mierci w 1652 r. Leibniz, obok nauki nadzorowanej przez matk i wuja, studiowa w przekazanej przez ojca bibliotece. W latach 1661 i 1667 studiowa na uniwersytetach w Lipsku, Jenie i Altdorf i uzyska wyksztacenie w filozofii i prawa . Od 1667 roku by zatrudniony przez Johann Christian von Boyneburg i elektora z Mainz Jean-Philippe de Schönborn . W latach 1672 i 1676 przebywa w Paryu i uda si do Londynu i Hagi , speniajc naukowców swojego czasu i poznawania matematyki . Po mierci dwóch pracodawców w 1676 r. przyj ofert pracy od dynastii hanowerskiej rzdzcej ksistwem Calenberg i przeniós si do Hanoweru, gdzie obj stanowisko bibliotekarza i doradcy politycznego. Prowadzi tam badania w wielu rónych dziedzinach, podróujc po Europie i korespondujc a do Chin , a do swojej mierci w 1716 roku.

W filozofii Leibniz jest, obok René Kartezjusza i Barucha Spinozy , jednym z gównych przedstawicieli racjonalizmu . Do zasady niesprzecznoci dodaje trzy inne zasady lece u podstaw swoich rozwaa: zasad racji dostatecznej , zasad identycznoci tego, co nie do odrónienia oraz zasad cigoci . Pojmujc myli jako kombinacje podstawowych poj, teoretyzuje uniwersaln cech , hipotetyczny jzyk, który pozwalaby wyrazi cao ludzkich myli i który mógby rozwizywa problemy za pomoc oblicze dziki kalkulatorowi rachunku , antycypujc obliczanie ponad trzech wieków . W metafizyce wynalaz pojcie monady . Wreszcie w teologii ustanawia dwa dowody na istnienie Boga , zwane dowodami ontologicznymi i kosmologicznymi . W przeciwiestwie do Spinozy, który uwaa Boga za immanentnego , Leibniz widzi go jako transcendentnego , w sposób tradycyjny dla religii monoteistycznych . Aby pogodzi wszechwiedz , wszechmoc i yczliwo Boga z istnieniem za , wymyla on w ramach teodycei termin, który mu zawdziczamy, pojcie najlepszego ze wszystkich moliwych wiatów , z którego Voltaire bdzie drwi w opowie filozoficzna Kandyd . Bdzie to miao istotny wpyw na logice wspóczesnej rozwinitej z XIX th  wieku i na filozofii analitycznej do XX th  wieku .

W matematyce gównym wkadem Leibniza jest wynalezienie rachunku nieskoczenie maych ( rachunku róniczkowego i rachunku cakowego ). O ile autorstwo tego odkrycia od dawna jest przedmiotem kontrowersji przeciwko Isaacowi Newtonowi , wspóczeni historycy matematyki zgadzaj si, e obaj matematycy opracowali je mniej wicej niezalenie. Pracuje równie nad systemem dwójkowym jako substytutem systemu dziesitnego , czerpic w szczególnoci inspiracj ze starych chiskich prac . Ponadto wprowadza notacj ( notacj Leibniza ) oraz zajmuje si topologi .

Piszc na stae - gównie po acinie , francusku i niemiecku  - pozostawi w spadku w Hanowerskiej bibliotece ogromne dziedzictwo literackie -  Nachlass po niemiecku . Skada si z okoo 50 000 dokumentów, w tym 15 000 listów z ponad tysicem rónych korespondentów i nadal nie jest w peni opublikowany.

Biografia

Modzie (1646-1667)

Wczesne lata (1646-1661)

Gottfried Wilhelm Leibniz urodzi si w Lipsku dnia, na dwa lata przed kocem wojny trzydziestoletniej, która spustoszya Europ rodkow, w rodzinie luteraskiej , niewtpliwie o odlegych przodkach sowiaskich . Jego ojciec, Friedrich Leibnütz , jest prawnikiem i profesorem filozofii moralnej na miejskim uniwersytecie , matka, Catherina Schmuck, trzecia ona Fryderyka, jest córk profesora Wilhelma Schmuck . Leibniz ma przyrodniego brata, Johann Friedrich (zmar 1696 ), pó-siostra, Anna Rosine, a siostra, Anna Katarzyna ( 1648 - 1672 ) - którego syn, Simon Friedrich Löffler, jest spadkobierc Leibniza. Zosta ochrzczony w dniu.

Jego ojciec zmar dnia podczas gdy Leibniz mia sze lat, a jego edukacja jest nastpnie nadzorowana przez matk i wuja, ale moda Leibniz uczy si take samouka w duej bibliotece, która opucia jej ojca. W 1653 , w wieku 7 lat, Leibniz ksztaci si w Nikolaischule , gdzie pozosta a do wstpienia na uniwersytet w 1661 - wedug Yvon Belaval, jest jednak moliwe, e Leibniz ksztaci si jeszcze przed mierci ojca; wedug niego jego kariery szkolnej wydaje si rozwija w sposób nastpujcy: gramatyk ( 1652 - 1655 ), humanistycznych ( 1655 - 1658 ), filozofia ( 1658 - 1661 ). Chocia uczy si aciny w szkole, wydaje si, e okoo dwunastego roku ycia Leibniz uczy si samodzielnie aciny na poziomie zaawansowanym oraz greki , wydaje si, e po to, by móc czyta ksiki z biblioteki ojca. Wród tych ksiek interesuje go gównie metafizyka i teologia , zarówno autorów katolickich , jak i protestanckich . Jak i podczas jego terminowania czuje si niezadowolony z logik od Arystotelesa i zaczyna si rozwija swoje pomysy. Jak wspomina póniej w swoim yciu, niewiadomie odkrywa logiczne idee stojce za rygorystycznymi dowodami matematycznymi . Mody Leibniz zapozna si z dzieami autorów aciskich, takich jak Cyceron , Kwintylian i Seneka , autorów greckich, takich jak Herodot , Ksenofont i Platon , ale take filozofów i teologów scholastycznych .

Szkolenie i wczesna praca (1661-1667)

W 1661 roku, w wieku 14 lat (wówczas niezbyt mody), Leibniz wstpi na Uniwersytet w Lipsku, uzyskujc tytu licencjata sztuki . Jego nauczanie dotyczy gównie filozofii i bardzo mao matematyki  ; studiuje take retoryk , acin , grek i hebrajski . Poniewa wspóczeni myliciele ( Kartezjusz , Galileusz , Gassendi , Hobbes itp.) nie wywarli jeszcze wpywu na kraje niemieckojzyczne, Leibniz studiuje gównie scholastyk , chocia s te elementy nowoczesnoci, zwaszcza humanizmu renesansu i dziea od Francisa Bacona .

Jest uczniem Jakoba Thomasiusa, który nadzoruje jego pierwsz prac filozoficzn, dziki której uzyska matur w 1663 r  .: Disputatio metaphysica de principio individui . W swojej pracy odmawia definiowania jednostki przez negacj w oparciu o to, co uniwersalne i podkrela egzystencjaln warto jednostki , której nie mona wytumaczy sam materi lub sam form, ale raczej caym jej bytem. Tutaj znajdujemy pocztki jego pojcia monady .

Po maturze musi si specjalizowa w celu uzyskania doktoratu  : majc do wyboru teologi , prawo i medycyn , wybiera prawo. Przed rozpoczciem swoich zaj, latem 1663, studiowa przez pewien czas w Jenie , gdzie mia kontakt z mniej klasycznymi teoriami i ma m.in. jako profesora matematyki, matematyka i filozofa neopytagorejskiego Erharda Weigela , który przyniesie Leibniz zacz interesowa si dowodami typu matematycznego dla dyscyplin takich jak logika i filozofia. Idee Weigla, takie jak fakt, e liczba jest podstawowym pojciem Wszechwiata , bd miay znaczcy wpyw na modego Leibniza.

W padzierniku 1663 powróci do Lipska na doktorat z prawa . Na kadym etapie studiów musia pracowa nad   disputatio   i uzyska matur (w 1665 ) oraz magisterium . Ponadto w 1664 uzyska tytu magistra filozofii za rozpraw czc filozofi i prawo , badajc relacje midzy tymi dziedzinami wedug idei matematycznych, czego nauczy si od Weigla.

Kilka dni po uzyskaniu tytuu magistra sztuki zmara jej matka.

Po uzyskaniu licencjatu z prawa Leibniz przystpi do habilitacji z filozofii. Jego praca, Dissertatio de arte combinatoria (Rozprawa o sztuce kombinatorycznej), zostaa opublikowana w 1666. W tej pracy Leibniz zamierza zredukowa wszelkie rozumowanie i wszystkie odkrycia do kombinacji podstawowych elementów, takich jak cyfry, litery, kolory , odgosy. Chocia habilitacja daje mu prawo do nauczania , woli robi doktorat z prawa .

Mimo uznanego wyksztacenia i rosncej reputacji odmówiono mu doktoratu z prawa z czciowo niewyjanionych powodów. Co prawda by jednym z najmodszych kandydatów i dostpnych byo tylko dwunastu opiekunów prawa, ale Leibniz podejrzewa, e ona dziekana namówia t ostatni, by z niewyjanionych powodów sprzeciwia si doktoratowi Leibniza. Leibniz, nie chcc zaakceptowa adnego opónienia, wyjecha na Uniwersytet w Altdorfie, gdzie zosta zapisany. Jego praca bya ju gotowa, gdy tylko zosta doktorem prawaze swoj prac dyplomow De Casibus Perplexis in Jure (Sprawy uwikane w prawo). Naukowcy z Altdorfu s pod wraeniem Leibniza (otrzymuje brawa w obronie pracy magisterskiej, proz i wierszem, bez notatek, z tak atwoci i jasnoci, e jego egzaminatorom trudno uwierzy, e nie uczy si na pami) i zaoferowali mu stanowisko nauczycielskie, którego odmówi.

Cho wci moe by studentem w Altdorfie, Leibniz otrzymuje swoj pierwsz prac, bardziej tymczasowe rozwizanie ni prawdziw ambicj: jest sekretarzem stowarzyszenia alchemicznego w Norymberdze (kwestionuje si przynaleno do Róanego Krzya ). Funkcj t bdzie sprawowa przez dwa lata. Dokadna natura jego posuszestwa jest wci przedmiotem dyskusji historyków. Bdzie mówi o swoim przejciu jako sodkim nie z 1669 roku i artobliwie w licie do Gottfrieda Thomasiusa z 1691 roku . Z jego czonkostwa w tym towarzystwie prawdopodobnie liczy na informacje na temat swojej kombinatoryki.

Wczesna kariera (1667-1676)

Frankfurt i Moguncja (1667-1672)

Po opuszczeniu Norymbergi Leibniz zamierza pojecha przynajmniej do Holandii . To mae spotkanie po Baron Johann Christian von Boyneburg , byy szef minister od elektora z Mainz, Johann Philipp von Schönborn , który korzysta: wLeibniz przeniós si do miasta Boyneburg we Frankfurcie nad Menem , niedaleko Moguncji . Wkrótce Boyneburg otrzyma posad asystenta radcy prawnego Schönborna dla Leibniza, po tym jak Leibniz zadedykowa Schönbornowi esej o reformie sdownictwa . Tak wic w 1668 przeniós si do Moguncji. Jednak kontynuujc prac dla Boyneburga, spdzi tyle samo czasu we Frankfurcie, co w Moguncji. Wraz z radc prawnym pracuje nad projektem znacznej rekodyfikacji prawa cywilnego . Majc to na uwadze, skomponowa swoj Nova methodus discendæ docendæque jurisprudentiæ dedykowan elektorowi Moguncji, Jean-Philippe de Schönborn, w nadziei uzyskania posady na dworze. Przedstawia prawo z filozoficznego punktu widzenia. Pojawiaj si tam dwie fundamentalne zasady jurysprudencji: nie akceptowa adnego terminu bez definicji i nie akceptowa adnej propozycji bez wykazania. W 1669 roku, Leibniz by promowany asesora do sdu o odwoaniu, z którego by czonkiem a do 1672 roku.

Ponadto Leibniz pracowa nad kilkoma pracami o tematyce politycznej ( Model demonstracji politycznych na wybór króla Polski ) lub naukowych ( Hypothesis physica nova ( " Nowe hipotezy fizyczne " ), 1671 ).

Pobyt w Paryu (1672-1676)

W 1672 r. zosta wysany przez Boyneburga do Parya z misj dyplomatyczn, aby przekona Ludwika XIV, by sprowadzi swoje podboje do Egiptu, a nie Niemiec. Pozosta tam do 1676 roku . Jego plan nie powiód si wraz z wybuchem wojny w Holandii w 1672 roku. Czekajc na okazj spotkania z rzdem francuskim, móg spotka si z wielkimi naukowcami tamtych czasów. W szczególnoci utrzymuje kontakt z Nicolasem Malebranche i Antoine Arnauld . Z tym ostatnim mówi zwaszcza o zjednoczeniu Kocioów . Od jesieni 1672 studiowa matematyk i fizyk pod kierunkiem Christiana Huygensa . Za rad tego ostatniego zainteresowa si twórczoci Grégoire de Saint-Vincent . Powici si matematyce i opublikowa w Paryu swój rkopis dotyczcy arytmetycznego kwadratu koa (podajc w postaci cigu przemiennego ). Pracuje równie nad tym, co bdzie rachunkiem nieskoczenie maym (lub rachunkiem róniczkowym i cakowym). On zaprojektowany w 1673 roku do obliczania maszyn, która moe wykonywa cztery operacje i inspirowa wiele maszyny liczce z XIX th i XX th  stulecia ( Arithmometer , Curta ). Przed doczeniem do Hanoweru wyjecha do Londynu, aby studiowa pewne pisma Izaaka Newtona  ; zarówno fundamenty w integraln i rónicowej rachunku .

Dwukrotnie, w 1673 i 1676 , Leibniz uda si do Londynu, gdzie spotka matematyków i fizyków Towarzystwa Królewskiego . On sam sta si kolega z Royal Society na.

Leibniz, usyszawszy o optycznych umiejtnoci z Barucha Spinozy , a racjonalistycznego filozofa jak on, wysya ten ostatni traktat o optyce; Spinoza wysa mu wówczas kopi swego traktatu teologiczno-politycznego, który bardzo zainteresowa Leibniza. Co wicej, za porednictwem swojego przyjaciela Ehrenfrieda Walthera von Tschirnhaus , Leibniz jest informowany o wielu pracach Spinozy nad etyk (chocia Tschirnhaus nie moe pokazywa zaawansowanej kopii).

Hanower (1676-1716)

Pierwsze lata w Hanowerze (1676-1687)

Po mierci swoich dwóch pracodawców, Boyneburga w 1672 r., a nastpnie Schönborna w 1673 r. , Leibniz stara si osiedli w Paryu lub Londynie , ale nie znajdujc adnego pracodawcy, ostatecznie przyj, po dwóch latach wahania, ksicia Jean-Frédéric de Brunswick-Calenberg , który wyznaczy mu bibliotekarz z Brunszwik-Lüneburg (wtedy po wniosków Leibniza z, doradca dynastii hanowerskiej w 1678 r. ), któr piastowa przez 40 lat, a do mierci w 1716 r . W drodze do Hanoweru zatrzymuje si w Londynie , Amsterdamie i Hadze , gdzie midzy spotyka Spinozoza i który nastpnie doywa ostatnich miesicy swojego ycia, chorujc na grulic . Ze Spinoz rozmawiaj o gotowej do publikacji Etyce tego ostatniego, fizyce kartezjaskiej i ulepszonej wersji argumentu ontologicznego o istnieniu Boga Leibniza . Tam spotka si take z mikroskopistami Janem Swammerdamem i Antonim van Leeuwenhoekiem , wywiady, które bd miay ogromny wpyw na koncepcj zwierzt Leibniza. Leibniz w kocu przybywa do Hanoweru wprzez elektroniczn . Miasto zamieszkiwao wówczas 6,5 tys. mieszkaców starego miasta i 2 tys. w nowym, po obu stronach rzeki Leine .

Jako bibliotekarz Leibniz musi wykonywa zadania o charakterze praktycznym: ogólne administrowanie bibliotek, zakup ksiek nowych i uywanych, inwentaryzacj ksiek. W 1679 r. musia zarzdza przeniesieniem biblioteki z paacu Herrenhausen do samego Hanoweru.

W latach 1680 do 1686 , uczyni liczne wycieczki do Harz do czynienia z górnictwem . Leibniz spdzi równowarto trzech lat pracujc jako inynier górnictwa. Zajmowa si gównie opracowywaniem urzdze do wydobywania wody z kopal za pomoc wiatraków . Wszed w konflikt z operatorami, którzy nie akceptowali jego nowych pomysów. To skonio go do zastanowienia si nad pochodzeniem skamieniaoci, które pocztkowo przypisywa efektowi przypadku , ale którego ywe pochodzenie rozpozna póniej. Jego ksika Protogæa zostaa opublikowana dopiero po jego mierci, poniewa opracowane tam teorie na temat historii ziemi mogy nie podoba si wadzom religijnym.

W 1682 zaoy wraz z Otto Mencke gazet Acta Eruditorum w Lipsku . W nastpnym roku opublikowa artyku o rachunku róniczkowymNova Methodus pro Maximis et Minimis (en) . Jednak artyku nie zawiera adnej demonstracji, a Jacques Bernoulli nazwie to raczej zagadk ni wyjanieniem. Dwa lata póniej Leibniz opublikowa swój artyku o rachunku cakowym .  

W 1686 napisa Krótki dyskurs o metafizyce, obecnie znany jako Discours de métaphysique . Przemówienie jest powszechnie uwaane za jego pierwsze dojrzae dzieo filozoficzne. Przesya streszczenie przemówienia do Arnaulda , rozpoczynajc tym samym bogat korespondencj, która dotyczy bdzie gównie wolnoci , przyczynowoci i okazjonalizmu .

Podró do Austrii i Woch (1687-1690)

Nastpca ksicia Jean-Frédéric po jego mierci w 1679 r. , jego brat Ernest-Auguste , chcc historycznie uzasadni swoje dynastyczne ambicje, poprosi Leibniza o wydanie ksiki o historii rodu brunszwickiego . Leibniz, okupowany przez kopalnie Harz, nie móg sobie z tym poradzi od razu. Weksperymenty Leibniza nie powiody si, ksi, by moe po to, by trzyma Leibniza z dala od kopal, zatrudnia go do napisania historii domu Welfów , którego gazi bya brunszwicka, od jej pocztków do wspóczesnoci, obiecujc mu sta pensj. To tylko przez e Leibniz opuci Harz, aby w peni rozpocz swoje badania historyczne.

Leibniz szybko przetworzy wszystkie materiay znajdujce si w lokalnych archiwach i uzyska zgod na wyjazd do Bawarii , Austrii i Woch , który trwa od w . Leibniz przebywa w Monachium w 1687 roku .

W Wiedniu , gdzie zatrzyma si w oczekiwaniu na zezwolenie Franciszka II z Modeny na wgld do archiwów, zachorowa i musia pozosta tam przez kilka miesicy. W tym czasie czyta rachunku Philosophiae Naturalis Principia Mathematica przez Isaaca Newtona , opublikowanym w ACTA ERUDITORUM w. Wpublikuje Tentamen de motuum coelestium causis (Esej o przyczynach ruchów na niebie), w którym próbuje wyjani ruch planet za pomoc teorii wirów René Descartesa , aby zapewni alternatyw dla teorii Newtona, która odwouje si do siy .  z dystansu". Ponadto spotka cesarza Leopolda I st , ale nie uzyska imperialn pozycj doradcy lub oficjalnego historyka, lub pozwolenie na zaoenie uniwersalne biblioteki. W tym samym czasie odniós sukces dyplomatyczny, wynegocjowajc maestwo midzy córk ksicia Jean-Frédéric, Charlotte-Félicité , a ksiciem Modeny Renaud III .

W , Leibniz wyjeda do Ferrary we Woszech. W tym okresie napi religijnych Leibniz, który wyjeda do katolickiego kraju bdc protestantem, jest czujny i dalekowzroczny. Jego sekretarz, Johann Georg von Eckhart , opowiada, jak przemytnicy podczas przekraczania Padu , wiedzc, e Leibniz jest Niemcem, a wic najprawdopodobniej protestantem, planuj wyrzuci go za burt i przej jego baga. Leibniz, uwiadamiajc sobie spisek, wyciga z kieszeni róaniec i udaje, e si modli . Przemytnicy, widzc to, myl, e jest katolikiem i porzucaj swój plan.

Z Ferrary Leibniz wyjecha do Rzymu , gdzie przyby dalej. Oprócz pracy archiwalnej powica czas na spotkania z naukowcami i naukowcami. Prowadzi wiele dyskusji na temat zjednoczenia Kocioów i spotyka si z chrzecijaskim misjonarzem Claudio Filippo Grimaldi, który udziela mu informacji na temat Chin (patrz rozdzia Sinologia ) . Zosta wybrany czonkiem Akademii Fizyko-Matematycznym i udzia uczelni i rodowisk, zwaszcza w obronie heliocentryzmu z Mikoaja Kopernika , który nie zosta jeszcze zaakceptowany przez wszystkich. Ukada si w nim dialog Phoranomus seu de potentia et legibus naturae (Foronomia czyli sia i prawa natury), który jest przodkiem tego, co dzi nazywamy kinematykami , czyli badaniem ruchu bez brania pod uwag bra pod uwag przyczyny, które j tworz lub modyfikuj, innymi sowy w odniesieniu tylko do czasu i przestrzeni .

W 1690 Leibniz przebywa we Florencji , gdzie pozna Vincenzo Vivianiego , ucznia Galileusza , z którym rozmawia o matematyce. Zaprzyjani si z Rudolfem Christianem von Bodenhausen, guwernerem synów wielkiego ksicia Toskanii Cosimo III , któremu powierzy wci niedokoczony tekst Dynamicy (Dynamiki), w którym zdefiniowa pojcie siy i sformuowa zasad zachowania . Po krótkim pobycie w Bolonii Leibniz uda si do Modeny, gdzie kontynuowa swoje badania historyczne.

1690-1711

Leibniz doceni swoje wysiki w badaniach historycznych: w 1692 r. ksistwo brunszwicko-lüneburskie zostao podniesione do rangi elektoratu . W nagrod ksi Ernest-Auguste uczyni go prywatnym doradc. Inne gazie rodu brunszwickiego równie s mu wdziczne: wspóksita Rodolphe-Auguste i Antoine-Ulrich z Brunswick-Wolfenbüttel mianowali go bibliotekarzem w Herzog August Bibliothek de Wolfenbüttel w 1691 r. , zobowizuj si zapaci jedn trzeci kosztów opublikowanie historii Domu Opieki, aw 1696 mianowa go Tajnym Radnym. Ponadto ksi Celle Georges-Guillaume przyznaje Leibnizowi dochód na jego badania historyczne. Jego emerytury wynosiy wtedy 1000 talarów w Hanowerze, 400 w Brunszwiku-Wolfenbüttel i 200 w Celle, czyli wygodna sytuacja materialna.

Od tego momentu a do koca ycia spdza tyle samo czasu w Brunszwiku , Wolfenbüttel i Celle, co w Hanowerze - przy 200- kilometrowych trasach w obie strony  Leibniz spdza duo czasu podróujc, majc wasny samochód i korzystajc z podróowa, aby pisa listy.

W 1691 r. opublikowa w Paryu, w czasopimie Journal des savants , esej o dynamice, w którym wprowadzi terminy energia i dziaanie .

Ernest-Auguste umiera, a jego nastpc zostaje jego syn Georges-Louis . Leibniz czuje si coraz bardziej odsunity od swojej roli doradcy przez nowego ksicia, daleki od kulturalnego czowieka reprezentowanego przez Jean-Frédérica w oczach Leibniza, który widzia w nim portret ksicia. Z drugiej strony umacnia si przyja, jak utrzymuje z Sophie Hanover i jej córk Sophie-Charlotte , królow Prus .

przeniós si do domu, w którym mia mieszka do mierci, znajdujcego si pod nowym adresem biblioteki hanowerskiej przy Schmiedestraße.

Przekona ksi-elektor z Brandenburgii (przyszy król pruski ), aby znalaz Akademii Nauk w Berlinie, z którego zosta w pierwszy prezydent.

W 1710 opublikowa Essais de Théodicée , wynik dyskusji z filozofem Pierre'em Bayle'em .

Uznawany za najwikszego intelektualist w Europie, przeszed na emerytur przez kilka wielkich dworów ( Piotra Wielkiego w Rosji, Karola VI w Austrii, który uczyni go baronem) oraz korespondenta wadców zwaszcza Sophie-Charlotte z Hanoweru .

Ostatnie lata (1711-1716)

Koniec ycia Leibniza jest ponury.

Musi zmierzy si z kontrowersj midzy nim a Isaakiem Newtonem w kwestii, który z nich wynalaz rachunek róniczkowy , a nawet jest oskarony o kradzie pomysów Newtona. Wikszo dzisiejszych historyków matematyki zgadza si, e obaj matematycy rozwinli swoje teorie niezalenie od siebie: Newton jako pierwszy zacz rozwija swoje idee, ale Leibniz by pierwszym, który opublikowa swoj prac.

Na dworze wymiewano go za staromodny wygld (typowy dla Parya w latach 70. XVII wieku ) nadany mu przez peruk i staromodne ubranie.

W , spotka cara w Drenie , nastpnie czujc si ciasno w Hanowerze , wyjecha do Wiednia (bez pytania o zgod Georges-Louis ), gdzie przebywa do jesieni 1714 roku.

W 1714 musia zmierzy si ze mierci dwóch krewnych:, Antoine-Ulrich z Brunszwiku-Wolfenbüttel oraz, Zofia z Hanoweru .

Kiedy Po mierci królowej Anny , Georges-Louis staje Król z Wielkiej Brytanii , Leibniz prosi o doczenie do niego w Londynie i nawet prosi, aby sta si oficjalnym historykiem Anglii, ale ze wzgldu na z reputacj, e filozof naby w Anglii , nowy wadca odmawia Leibnizowi podania za nim i nakazuje mu pozosta w Hanowerze.

Planuje wyjecha do Parya , gdzie zaprosi go Ludwik XIV , ale mier tego ostatniego, a take fakt, e musi si nawróci, skaniaj go do rezygnacji z tej propozycji. Powanie zastanawia si równie nad przeprowadzk do Wiednia , gdzie posuwa si tak daleko, e zaczyna szuka nieruchomoci. Marzy te o Berlinie , gdzie jest prezesem Królewskiej Pruskiej Akademii Nauk , oraz o Petersburgu , gdzie piastuje stanowisko doradcy. Ale Leibniz, który mia wtedy ponad szedziesit lat, nie by ju na tyle zdrowy, by móc dalej podróowa tak jak on lub rozpocz nowe ycie gdzie indziej. Jego ostatni podró jest spotkanie z carem w Pyrmont in, po czym nigdy nie opuszcza Hanoweru .

Bardzo zaniepokojony histori Domu Welfów , którego nie napisa pomimo caego czasu, jaki mu powici, i wci majc nadziej, e uda mu si j ukoczy przed mierci, aby móc powici si swoim pracom filozoficznym, Aktywnie wraca do pracy.

Krótko przed mierci, w latach 1715 i 1716 , prowadzi korespondencj z angielskim teologiem Samuelem Clarke , uczniem Newtona, dotyczc fizyki , przedstawiajc w ostatecznej formie jego koncepcj przestrzeni i czasu . Pisze te obszernie do francuskiego jezuity Barthélemy Des Bosses .

mier i pogrzeb

, o dziewitej wieczorem, po spdzeniu tygodnia w óku z powodu dny moczanowej i kolki , cierpia na nadmiar dny; nastpnie zmusza si go do picia herbaty zioowej, która zamiast go leczy, wywouje u niego drgawki i silny ból; nieca godzin póniej zmar w wieku 70 lat w miecie, w którym mieszka przez 40 lat, w obecnoci swego kopisty i wonicy , ale w ogólnej obojtnoci, podczas gdy jego myl zrewolucjonizowaa Europ. Nikt nie dba o jego pogrzeb poza jego osobist sekretark. Sd zosta ostrzeony, ale nie widzimy adnego przedstawiciela, pomimo wzgldnej bliskoci geograficznej; mona to wytumaczy faktem, e Leibniz nie by gorliwym wiernym zakonnikiem. Jego pochówek to pochówek nieistotnej osoby.

Mona jednak zauway dwie pochway, czciowo pokrywajce si, poniewa spisane wedug informacji Johanna Georga von Eckharta  : pierwsza, zatytuowana Elogium Godofredi Guilelmi Leibnitii , jest dzieem Christiana Wolffa , napisanym po acinie i opublikowanym ww Acta Eruditorum  ; drugi to pochwaa wygoszona w Królewskiej Akademii Nauk w Paryu przez Bernarda Le Bouyer de Fontenelle w, rok po mierci Leibniza.

Po mierci Leibniza Georges-Louis, obawiajc si ujawnienia tajemnic, skonfiskowa dziedzictwo literackie Leibniza ( Nachlass ), umoliwiajc w ten sposób jego zachowanie.

Kontekst pracy

Portret

Leibniz mia nieprawdopodobn ambicj, by przez cae ycie wyrónia si we wszystkich dziedzinach intelektualnych i politycznych. Niestrudzony robotnik, lubi konwersacje, cho powolny w reparacji i niezbyt elokwentny , ale jeszcze bardziej samotna lektura i medytacja, praca w nocy nie przeszkadzaa mu. Równie dobrze mógby spdzi kilka dni mylc na tym samym krzele, jak podróujc po Europie przy kadej pogodzie.

Leibniz spa mao, czsto siedzia na krzele; jak tylko si obudzi, wznowi prac. Jad duo i mao pi, czsto jada samodzielnie, o nieregularnych porach, w zalenoci od wykonywanej pracy.

Jego wiedza bya ogromna, do tego stopnia, e Georg Ludwig powiedzia o nim, e by jego ywym sownikiem. Mówi po acinie (jzyk uczonych, najbardziej powszechnym jzykiem w XVII -tego  wieku) (40%), z francuskiego (jzyka sdu w Niemczech) (30%) i niemieckim (15%), jzyk wikszo swego pism, ale take angielskich , woskich , holenderskich , hebrajskich i staroytnej greki (przetumaczy dziea Platona ) i mia pewn znajomo rosyjskiego i chiskiego .

Leibniz nigdy nie by onaty, rzekomo dlatego, e nigdy nie mia czasu. Podobno narzeka, e nie znalaz poszukiwanej kobiety. W wieku okoo 50 lat powanie myla o lubie, ale osoba, któr chcia polubi, chciaa mie czas na podjcie decyzji; i w tym czasie Leibniz zmieni zdanie.

Zgodnie ze zwyczajem na dworze nosi dug czarn peruk . Rzadkie jak na tamte czasy, przywizywa wielk wag do swojej higieny i regularnie bywa w aniach , za co przyniós mu wiele listów od wielbicielek.

O wygldzie fizycznym Leibniza wiadczy nam opis napisany przez niego samego na konsultacj lekarsk, a take opis jego sekretarza Johanna Georga von Eckharta , który przekaza go Fontenelle na Pochwa . Leibniz by mczyzn redniego wzrostu, zgarbionym, do chudym, z szerokimi ramionami i wygitymi nogami. Nie by bardzo chory, z wyjtkiem zawrotów gowy od czasu do czasu, zanim cierpia na podagr, która spowodowaa jego mier.

Opinie religijne i polityczne

W kwestiach religijnych Leibniz by uwaany za filozoficznego teist  (w) . Chocia wychowa si w protestantyzmie , nauczy si docenia pewne aspekty katolicyzmu od swoich pracodawców i kolegów, zwaszcza od Boyneburga, który wraz z krewnymi by byymi luteranami, którzy przeszli na katolicyzm. Cho pozosta wierny luteranizmowi i odmówiwszy przejcia na katolicyzm, bez problemu uczszcza do rodowisk katolickich. Jednym z jego gównych projektów byo ponadto zjednoczenie Kocioa katolickiego i protestanckiego. Nigdy nie zgodzi si z protestanckim pogldem na papiea jako antychrysta .

Leibniz by zagorzaym nacjonalist, ale take kosmopolit . Pacyfista , chcia, ebymy starali si uczy od innych narodów, zamiast i z nimi na wojn. W tym jest pionierem owiecenia , który wierzy w wyszo rozumu nad uprzedzeniami i przesdami . Próbowa promowa posugiwanie si jzykiem niemieckim , cho niewiele pisa w tym jzyku, poniewa by on sabo przystosowany do pisarstwa filozoficznego (patrz dzia Literatura ) .

Zdarzyo mu si ywi antyfrancuskie uczucia . Zamia si i charakter wojowniczy od Ludwika XIV w pisemnym anonimowego satyryczny z 1684 roku pod tytuem marca Christianissimus ( pun z marca , boga wojny, a wyraenie Rex Christianissimus ( król bardzo chrzecijaska), który wyznaczony Ludwika XIV).

Zatroskany praktyczn polityk Leibniz próbowa przekona hanowerczyków do ustanowienia ubezpieczenia od ognia i zaproponowa sdowi wiedeskiemu objcie nim caego cesarstwa , ale w obu przypadkach na próno.

Oferty pracy

Pierwsza praca Leibniza, gdy by moe jeszcze by studentem w Altdorfie , bya raczej tymczasowym rozwizaniem ni prawdziw ambicj: sekretarz stowarzyszenia alchemicznego w Norymberdze (którego przynaleno do Róy-Krzy jest dyskutowana).

To mae spotkanie po Baron Johann Christian von Boyneburg , byy szef minister od elektora z Mainz, Johann Philipp von Schönborn , który korzysta: wLeibniz przeniós si do miasta Boyneburg we Frankfurcie nad Menem , niedaleko Moguncji . Boyneburg szybko uzyskuje dla Leibniza stanowisko asystenta radcy prawnego Schönborn. Tak wic w 1668 przeniós si do Moguncji. Jednak kontynuujc prac dla Boyneburga, spdzi tyle samo czasu we Frankfurcie, co w Moguncji. Okoo pótora roku póniej, Leibniz awansowa na asesora w sdzie o odwoaniu .

Po mierci swoich dwóch pracodawców, Boyneburga w 1672 r., a nastpnie Schönborna w 1673 r. , Leibniz stara si osiedli w Paryu lub Londynie , ale nie znajdujc adnego pracodawcy, w kocu przyj, po dwóch latach wahania, propozycj ksicia Jeana Frédéric de Brunswick-Calenberg. , który wyznaczy mu bibliotekarz z Brunszwik-Lüneburg i doradcy Domu Hanowerze , stanowisko piastowa przez 40 lat, a do swojej mierci w 1716 roku .

Po jego nagradzanych badaniach historycznych pozwalajcych w 1692 roku na wyniesienie Ksistwa Brunszwicko-Lüneburskiego do rangi elektoratu , ksi Ernest-Auguste mianowa go Tajnym Radc. Inne gazie rodu brunszwickiego równie s mu wdziczne: wspóksita Rodolphe-Auguste i Antoine-Ulrich z Brunswick-Wolfenbüttel mianowali go bibliotekarzem w Herzog August Bibliothek de Wolfenbüttel w 1691 r. , zobowizuj si zapaci jedn trzeci kosztów opublikowanie historii Domu Opieki, aw 1696 mianowa go Tajnym Radnym. Ponadto ksi Celle Georges-Guillaume przyznaje Leibnizowi pensj za badania historyczne. Roczne zarobki Leibniza w tym czasie wynosiy wic 1000 talarów w Hanowerze, 400 w Brunszwiku-Wolfenbüttel i 200 w Celle. Leibniz jest wic bardzo dobrze opacany, poniewa nawet najnisza pensja, ta w Celle, jest wysza od tego, co moe zarobi robotnik wykwalifikowany. Od tego momentu a do koca ycia spdzi tyle samo czasu w Brunszwiku , Wolfenbüttel i Celle, co w Hanowerze.

Miejsce w wiecie naukowym i politycznym

Leibniz staje si czowiek z Royal Society na. W 1674 odmówi nominacji na czonka Królewskiej Akademii Nauk , poniewa wymagao to nawrócenia; ostatecznie zostanie on wyznaczony obcego wspópracownik Królewskiej Akademii Nauk przez Ludwika XIV. W 1689 zosta mianowany czonkiem Akademii Fizyczno-Matematycznej w Rzymie .

Przekona ksi-elektor z Brandenburgii (przyszy król pruski ), aby znalaz Akademii Nauk w Berlinie, z którego zosta wpierwszy prezydent. On równie podobnie próbowa akademie w Drenie w 1704 roku (jego pomys nie powiedzie si z powodu wojny pónocnej ), w Petersburgu (pomys, który nie zmaterializowa do momentu powstania Petersburgu w 1724 - 1725 , dziewi lat po mier Leibniz) oraz w Wiedniu w 1713 roku (pomys, który nie bdzie zmaterializowa dopiero zaoeniem austriackiej Akademii Nauk w 1846 - 1847 ).

Leibniz nigdy nie kwestionowa systemu feudalnego , ale wykonywa swoje obowizki do swobodnie, a czasami by na granicy nieposuszestwa, a nawet braku lojalnoci . Jeli po mierci ksicia Jean-Frédéric jego stosunki z jego nastpcami Ernest-Auguste i George-Louis byy mniej dobre , utrzymywa przyja z Zofi Hanowersk i jej córk Zofi-Charlotte , królow Prus , i zawsze by mile widziany i czsto zapraszany do jednego lub drugiego. Doceniali inteligencj Leibniza, który móg znale u nich wsparcie, i to po ich dyskusjach Leibniz napisa dwa ze swoich gównych dzie: New Essays on Human Understanding i Theodyce Essays . Blisko potnych polityków, by take w póniejszych latach, mianowany doradc do prywatnego car rosyjski Piotr I st Wielkiego i sd cesarski w Wiedniu . Jednak jego wola pasowania na rycerza nigdy nie zostaa zaspokojona.

Nigdy nie przyj stanowiska akademickiego , nie lubi sztywnej struktury niemieckich uniwersytetów.

Leibniz podróowa czsto - zwaszcza midzy jego gównym miejscem zamieszkania, Hanowerze i ssiednich miast Brunswick , Wolfenbüttel i Celle , pleców i forths jest 200  km na poudniowy  - oraz pokryta okoo 20000  km przez bryczk . Mia wasny samochód i korzysta z wycieczek do pisania listów. Podczas swoich podróy móg spotka si z naukowcami i politykami, nawiza stosunki dyplomatyczne, pozna nowe odkrycia i wynalazki, a take kontynuowa badania nad histori Domu Opieki .

Pracuje

Leibniz by bardzo podnym autorem, skomponowa okoo 50 000 tekstów, w tym 20 000 listów z ponad tysicem korespondentów z szesnastu rónych krajów. Zapisa okoo 100 000 odrcznych stron. Jego praca jest napisany gównie w jzyku aciskim (jzyk uczonych, najbardziej powszechnym jzykiem w XVII th  wieku) (40%), to francuski (jzykiem sdu w Niemczech) (30%) i niemiecki (15%), ale pisa take po angielsku , wosku i holendersku . Biegle posugiwa si take hebrajskim i staroytn grek (tumaczy dziea Platona ) oraz mia pewn znajomo rosyjskiego i chiskiego .

W przeciwiestwie do innych wielkich filozofów jego czasów, Leibniz nie stworzy magnum opus , dziea, które jako jedyne wyraa sedno myli autora. Napisa tylko dwie ksiki, Essais de Théodicée (1710) i New Essays on Human Understanding (1704 opublikowane pomiertnie w 1765).

Czasami uywa pseudonimów Caesarinus Fürstenerius i Georgius Ulicovius Lithuanus.

Leibniz pisa na stronach folio, które podzieli na dwie kolumny: jedn uywan do napisania oryginalnej wersji roboczej, drug do adnotacji lub dodania pewnych fragmentów tekstu do wersji roboczej. Czsto spisywa wasne notatki. Kolumna adnotacji bya czsto tak samo pena jak w oryginalnym tekcie. Co wicej, jego pisownia i interpunkcja byy bardzo fantazyjne.

Umys by zawsze w chaosie, cay czas zapisywa swoje pomysy na papierze, chowajc notatki w duej szafie, by móc je póniej odzyska. W szczególnoci robi notatki ze wszystkiego, co czyta. Poniewa jednak pisa cay czas, nagromadzenie jego szkiców uniemoliwio mu znalezienie tego, który go interesowa, i dlatego przepisa go; co oznacza, e mamy kilka szkiców tej samej broszury, e maj te same podstawowe idee, nie maj takiego samego rozwoju, a czasem nawet takiego samego planu. Chocia zwykle mona zobaczy pewien postp od wersji roboczej do wersji roboczej, wczesne wersje czsto zawieraj szczegóy lub widoki, których brakowao w póniejszych wersjach. Te powtórzenia midzy szkicami maj jednak zalet: pozwalaj uwypukli ewolucj myli Leibniza.

Korespondencja

Korespondencja Leibniza jest integraln czci jego pracy. Obejmowa ponad 50 lat, od 1663 do 1716 roku . To moe by najwikszy poród uczonych z XVII -tego  wieku . Filozof skrupulatnie je sklasyfikowa, co byo centraln dziaalnoci samego Leibniza, co uatwio jej zachowanie.

Leibniz skomponowa okoo 20 000 listów, wymieniajc si z okoo 1100 korespondentami z szesnastu rónych krajów, nie tylko Europy Zachodniej i rodkowej , ale take Szwecji , Rosji i Chin  ; jego korespondenci pochodzili z bardzo rónych rodowisk, od rodziny cesarskiej po rzemielników. Wród swoich licznych korespondentów Leibniz liczy Baruch Spinoza , Thomas Hobbes , Antoine Arnauld , Jacques-Bénigne Bossuet , Nicolas Malebranche , Jean i Jacques Bernoulli , Pierre Bayle czy nawet Samuel Clarke , ale take osobistoci polityczne swoich czasów: ksita, wyborcy i wyborcy z Cesarstwem i cara Piotra Wielkiego .

Jeli poczenia s czsto efemeryczne, to okoo 40% z nich utrzymuje si od co najmniej trzech lat, niektóre od ponad 30 lat (do 42 lat). Gdy tylko przyby do Moguncji , mia sie korespondentów liczc okoo 50 osób. Od lat 80. XVII w. liczba jego korespondentów wzrosa do 200 w 1700 r. i a do mierci nie spada poniej 120. Leibniz przez cae ycie wzbogaca t sie dziki spotkaniom odbywajcym si w orodkach Republiki Literackiej ( Pary , Londyn , Wiede , Florencja , Rzym ), takich jak Henry Oldenburg , Christian Huygens , Bernardino Ramazzini czy Antonio Magliabechi .

Korespondencja Leibniza jest zarejestrowana w rejestrze midzynarodowym Pamici wiata z UNESCO . Jest w wyjtkowym stanie zachowania dziki konfiskacie dokonanej przez Jerzego I st , elektora Hanoweru i króla Wielkiej Brytanii , który obawia si ujawnienia tajemnic. Pena edycja korespondencji Leibniza przewidziana jest na rok 2048 .

Opublikowanie

Dziedzictwo Leibniza ( Nachlass ) wci nie jest w peni opublikowane. Pene pism Leibniza wydawnictwa projektu przez Gottfried Wilhelm Leibniz Library w Hanowerze , rozpocz si w pocztku XX th  century, plany zakwalifikowania swoje aktywa w omiu seriach:

  1. Korespondencja ogólna, polityczna i historyczna ( Allgemeiner, politischer und historischer Briefwechsel )
  2. Korespondencja filozoficzna ( Philosophischer Briefwechsel )
  3. Korespondencja matematyczna, naukowa i techniczna ( Mathematischer, naturwissenschaftlicher und technischer Briefwechsel )
  4. Pisma polityczne ( Politische Schriften )
  5. Pisma historyczne i jzykoznawcze ( Historische Schriften und sprachwissenschaftliche Schriften )
  6. Pisma filozoficzne ( Philosophische Schriften )
  7. Pisma matematyczne ( Mathematische Schriften )
  8. Pisma naukowe, medyczne i techniczne ( Naturwissenschaftliche und technische Schriften )

Naley zauway, e idea klasyfikacji broszur i utworów wedug ich treci nie jest jednomylna. I tak Louis Couturat w przedmowie do swojego wydania Opuscules et fragments inédits Leibniza stwierdza, e jedyn obiektywn klasyfikacj jest klasyfikacja chronologiczna, a kada inna klasyfikacja sprowadza si do tworzenia podziaów w jego dziele tam, gdzie ich nie ma, z ryzykiem zapomnienia pewnych fragmentów lub bdnego ich zaklasyfikowania, a tym samym znieksztacenia obrazu pracy. Jest take przeciwny dokonywaniu wyborów wród rkopisów; wedug niego celem planowanej edycji jest wydobycie na wiato dzienne wszystkich pism, a nastpnie dokonanie przez komentatorów wyboru sporód interesujcych ich utworów.

Gówne prace

Dziea Leibniza
Nazwisko Data pisania Data publikacji Oryginalny jzyk Seria w penym wydaniu Uwagi Dostp online
Od principio individui 1663 1663 acina praca licencjacka  ; pierwsza publikacja Leibniza.
Dissertatio de arte combinatoria 1666 1666 , przedrukowany w 1690, wbrew radom Leibniza acina VI-1 Napisany w celu uzyskania habilitacji z filozofii. przeczytaj online na Gallica
Z Casibus Perplexis w Jure 1666 acina Napisany w celu uzyskania doktoratu   w obu prawach  .
Nova methodus discendæ docendæque jurisprudentiæ 1667 acina
Ratio corporis iuris reconcinnandi 1668 acina
Confessio naturæ contra atheistas 1668 acina
Defensio Trinitatis per nova Reperta Logica 1669 acina
Teoria ruchu konkretnego i ruchu abstrakcyjnego 1670 Francuski
Hipoteza fizyka nowa 1671 acina VI-2
Wyznanie filozofa 1673 acina
Arytmetyczna kwadratura koa, elipsy i hiperboli ok. 1674 Francuski
Od corporum concursu 1678 acina Esej naukowy przez dugi czas pozostawa niepublikowany.
Od progresji diadici Marzec 1679 acina Wydane w 1966 r. w przekadzie niemieckim ( Herrn von Leibniz 'Rechnung mit Null und Einz ) W jzyku francuskim na BibNum , z wyjanieniem.
Rachunki okazowe universalis 1678 - 1684 acina
Nova Methodus pro Maximis i Minimis 1684 acina Opublikowane w Acta Eruditorum . Pooy podwaliny rachunku róniczkowego .
Meditationes de cognitione, veritate et ideis 1684 acina
Ogólne badania nad analiz poj i prawd 1686 Francuski
Krótkie wykazanie znacznego bdu Descartesa i kilku innych, dotyczcych prawa natury, zgodnie z którym utrzymuj, e Bóg zachowuje w materii tak sam ilo ruchu 1686 GM6 pkt. 117 acina (marzec)
i francuski (wrzesie)
Rozpoczyna swoj dynamik , ofensyw przeciwko kartezjanom po acinie
po francusku
Dyskurs metafizyczny 1686 Francuski VI-4 na wikiródle
Korespondencja z Arnauldem . ok. 1686 r
De Geometria Recondita et analysi indivisibilium atque infinitorum 1686 acina Opublikowane w Acta Eruditorum . Pooy podwaliny rachunku cakowego .
Dyskurs o metodzie pewnoci i sztuce wymylania, by w krótkim czasie zakoczy spory i dokona wielkiego postpu 1688 - 1690 Francuski na wikiródle
Primæ veritates 1689 acina
Dynamica de potentia i legibus naturaæ corporeæ 1689 acina
Kombinatoria Ars 1691 acina Opublikowane w Acta Eruditorum , w odpowiedzi na przedruk jego Dissertatio de arte combinatoria .
Animadversiones ad Cartesii principia philosophiæ 1691 acina
Protogæa midzy 1690 a 1693 po jego mierci acina Przedmowa do jego niedokoczonej pracy o historii rodu Brunszwików.
Pierwszy test dynamiki
Drugi test dynamiki
1692
1698
Francuski 1 st
2 nd
Nowy system charakteru i komunikacji substancji 1695 Francuski na wikiródle
Novissima Sinica acina Pismo polityczne i religijne o Chinach, skadajce si ze zbioru listów i relacji misjonarzy jezuickich zebranych przez Leibniza, równie autora przedmowy.
Matheis rationis okoo 1700 acina
Nowe eseje o ludzkim zrozumieniu 1704 1765 (pomiertnie) Francuski VI-6 Recenzja eseju o ludzkim zrozumieniu autorstwa Johna Locke'a . na Wikiródach
Wyjanienie arytmetyki binarnej nie póniej ni 1703 1703 acina Praca dyplomowa opublikowana w Historii Królewskiej Akademii Nauk . przeczytaj online na temat Gallica (Mémoires, s.  85 )
Brevis descriptio Machinæ Arithmeticæ, cum Figura 1709 1710 acina Opublikowany w Miscellanea Berolinensia ad incrementum scientiarum . Dostpne na BibNum , z wyjanieniem od inyniera.
Eseje Teodycei 1710 Francuski Przetumaczone na acin w 1712 roku . na Wikiródach
Zasady natury i aski oparte na 1714 1718 Francuski Ofiarowany w Wiedniu ksiciu Eugeniuszowi i wysany do Parya do Remond . na Wikiródach
Zasady filozofii znane jako Monadologia 1714 1720 (tumaczenie niemieckie)
1840 (orygina francuski)
Francuski Prawdopodobnie ostateczna wersja poprzedniej. na Wikiródach

Filozofia

Czsto opisywany jako ostatni geniuszem uniwersalnym czci najwikszych mylicieli XVII th i XVIII -go  stulecia, Leibniz napisa na bardzo zrónicowane pola i znaczco przyczyni si do metafizyki i epistemologii , z logik i do filozofii religii , ale take poza waciw dziedzin filozoficzn, do matematyki , fizyki , geologii , prawoznawstwa i historii . Jego myl nie jest zgrupowana w magnum opus, ale skada si ze znacznego zbioru esejów, niepublikowanych prac i listów.

Denis Diderot , który mimo to sprzeciwia si w wielu punktach koncepcjom Leibniza, pisze o nim w Encyklopedii  : by moe nigdy aden czowiek nie czyta, nie studiowa, medytowa i nie pisa tak duo jak Leibniz. Bernard Le Bouyer de Fontenelle powie mu, e podobnie jak staroytni, którzy posiadali umiejtno prowadzenia do omiu zaprzgnitych koni z przodu, kierowa wszystkimi naukami jednoczenie.

Leibniz jest klasyfikowany, wraz z René Descartesem i Baruchem Spinoz , jako jeden z gównych przedstawicieli racjonalizmu kontynentalnego pocztku epoki nowoytnej , w przeciwiestwie do trzech gównych przedstawicieli empiryzmu , Brytyjczyków: Johna Locke'a , George'a Berkeleya i Davida. Hume .

Filozofii Leibniza jest nierozerwalnie zwizane z jego prac matematyki i logiki , która zapewnia jedno jego systemu.

Matematycy musz by filozofami tak samo, jak filozofowie musz by matematykami. "

- Gottfried Wilhelm Leibniz, List do Malebranche z 13/23 marca 1699

Wpywy

Leibniz ksztaci si w tradycji scholastycznej . By równie naraony na elementy nowoczesnoci, zwaszcza renesansowy humanizm i twórczo Francisa Bacona .

Jego profesor na Uniwersytecie Lipskim , Jakob Thomasius , wykaza mu wielki szacunek dla filozofii staroytnej i redniowiecznej. Jeli chodzi o jego profesora w Jenie , Erharda Weigela , doprowadzi go on do rozwaenia dowodów typu matematycznego dla dyscyplin takich jak logika czy filozofia .

Z filozofii antycznej odziedziczy w szczególnoci arystotelizm (zwaszcza logik ( sylogistyk ) i teori kategorii ) oraz platonizm . W Leibniz znajdujemy równie wpywy prawosawia .

Wiele inspiracji bdzie czerpa od Raymonda Lulle'a i Athanasiusa Kirchera za swoj tez o alfabecie myli, poczeniu idei i uniwersalnej charakterystyce .

Leibniz pozna gówne postacie ówczesnej filozofii, takie jak Antoine Arnauld , Nicolas Malebranche (któremu zawdzicza szczególnie swoje zainteresowanie Chinami ), a zwaszcza holenderskiego matematyka i fizyka Christiana Huygensa , który uczy go filozofii, matematyki i fizyki.

Relacje Leibniza z wielkimi mylicielami tamtych czasów day mu dostp do niepublikowanych rkopisów Kartezjusza i Pascala .

Leibniz bdzie sprzeciwia si Spinozie i Hobbesowi w aspekcie materialistycznym i necesitaryzmie, jak równie w ich koncepcji Boga w ich doktrynach.

Podobnie jak Spinoza, Leibniz jest spadkobierc Kartezjusza, a jednoczenie szeroko go krytykuje. Leibniz powie o Niels Stensenie (Nicolas Sténon), e rozczarowa nas kartezjanizmem   .

Spinoza i Leibniz, mimo wspólnego dziedzictwa, równie s mocno przeciwni: w szczególnoci pierwszy myli o Bogu immanentnym ( Deus sive Natura ), drugi uwaa go za transcendentnego . Ale Leibniz bdzie tyle studiowa spinozizm, eby go krytykowa mona znale wiele adnotacji i krytycznych komentarzy Leibniza na temat Etyki Spinozy, pisanych po otrzymaniu przez niego pomiertnych publikacji Spinozy i tak dugo znamy notatki pisane przez Leibniza w 1708 na twierdzeniach Spinozy, dowód, e system spinozowski by nie tylko modzieczym zainteresowaniem niemieckiego filozofa - e póniejsi komentatorzy bd si zastanawia, do jakiego stopnia to badanie wpynie na system Leibniza.

Leibniz sprzeciwia si Kartezjuszowi, poniewa zachowuje zdobycze arystotelizmu  ; i potwierdza, w przeciwiestwie do Kartezjusza i zgodnie z inspiracj Arystotelesa, e Bóg musi szanowa zasady logiki .

Wreszcie Leibniz napisze New Essays on Human Understanding i Theodycean Essays w opozycji do wspóczesnych filozofów, odpowiednio Johna Locke'a i Pierre'a Bayle'a .

Zasady

W Monadologii Leibniz pisze:

Nasze rozumowanie opiera si na dwóch gównych zasadach: sprzecznoci [] [i] dostatecznego rozumu [] . "

- Gottfried Wilhelm Leibniz, Monadologia

Jednak w trakcie jego pism moemy znale cztery inne wielkie zasady: zasad najlepszego , zasad orzecznika tkwicego w podmiocie , zasad tosamoci nieodrónialnego i zasad cigoci . Leibniz wyjania, e istnieje zwizek midzy szecioma zasadami, przy czym uprzywilejowuje si zasad sprzecznoci i racji dostatecznej .

Zasada najlepszego

Te najlepsze zasada stwierdza, e Bóg zawsze dziaa najlepiej. Dlatego wiat, w którym yjemy, byby równie najlepszym ze wszystkich moliwych wiatów. Bóg jest zatem optymalizatorem zbioru wszystkich pierwotnych moliwoci. Wic jeli On jest dobry i wszechmocny i skoro wybra ten wiat ze wszystkich moliwoci, ten wiat musi by dobry i dlatego ten wiat jest najlepszy ze wszystkich moliwych wiatów. Voltaire w swojej pracy m.in. Kandyd szeroko krytykuje t zasad, któr uwaa za zbyt wielki optymizm nieuwzgldniajcy cierpienia naszego wiata.

Zasada predykatu tkwica w podmiocie

Zasada przyrodzonej orzecznika o podejmowanie ródo w Organonu od Arystotelesa , mówi, e kady wniosek w prawdziwym orzecznika jest zawarte w pojciu na temat samego. Leibniz stwierdza:   Praedicatum inest subjecto  . Bez takiego zwizku midzy podmiotem a orzeczeniem nie mona wykaza adnej prawdy, czy to przypadkowej, czy koniecznej, uniwersalnej czy partykularnej.

Zasada sprzecznoci

Zasada sprzecznoci (zwany take   zasada niesprzecznoci  ) pochodzi od Arystotelesa w jego Metafizyki (IV.3) i po prostu stwierdza, e propozycja nie moe by prawda i fasz w tym samym czasie. Zatem nie moe by A i ¬ A w tym samym czasie.

Zasada wystarczajcego powodu

Zasada racji dostatecznej  : Niniejsza zasada stwierdza, e nic nie jest bez powodu ( nihil est sine ratione ) lub, e nie ma efektu bez przyczyny. Dla Leibniza zasada ta jest uwaana za najbardziej uyteczn i niezbdn dla ludzkiej wiedzy, poniewa zbudowaa du cz metafizyki , fizyki i nauk moralnych . Jednak w jego Monadologia , Leibniz niemniej jednak przyznaje, e wikszo z tych powodów nie s poznawalne do nas.

Zasada tosamoci nie do odrónienia

Zasada tosamoci nie do odrónienia (lub po prostu zasada nie do odrónienia) stanowi, e jeeli dwie rzeczy maj wszystkie swoje waciwoci wspólne, to s one identyczne . Ta bardzo kontrowersyjna zasada jest odwrotnoci zasady nie do odrónienia od identycznego , która mówi, e jeli dwie rzeczy s identyczne, to wszystkie maj wspólne waciwoci. Te dwie zasady razem wzite potwierdzaj zatem, e: dwie rzeczy s identyczne wtedy i tylko wtedy, gdy maj wszystkie swoje waciwoci.

Zasada cigoci

Zasada cigoci mówi, e rzeczy zmieniaj si stopniowo. Leibniz pisze: Natura non facit saltus (Natura nie skacze). Kada zmiana przechodzi przez zmian poredni, która aktualizuje si w nieskoczonoci rzeczy. Ta zasada zostanie równie wykorzystana do wykazania, e ruch moe rozpocz si od stanu cakowitego spoczynku i stopniowo zmienia si powoli.

Sztuka logiczna i kombinatoryczna

Poczenie czterech ywioów wedug Leibniza.

Logika jest wan czci pracy Leibniza, cho zostaa zaniedbana przez filozofów i matematyków , którzy byli zainteresowani w pracach Leibniza kadej z odpowiednich dziedzin i chocia Leibniz materiay te stanowi nierozerwaln cao, która gwarantuje spójno logiczne.

Logika jest dla Leibniza kluczem do natury

Yvon Belaval , Leibniz: wprowadzenie do jego filozofii

Znaczenie logiki opracowanej przez Leibniza czyni go jednym z najwikszych logików od czasów Arystotelesa .

Leibniz uwaa, e Arystoteles jest pierwszym, który pisa matematycznie poza matematyk . Mia wielki podziw dla swojej pracy. Uwaa jednak, e jest to niedoskonae; stwierdzi, e logika Arystotelesa jest bdna i chcia j poprawi. Szczególnie interesowa si sylogistyk, a jego pierwszy wkad w tej dziedzinie mona znale w De arte combinatoria .

Logika Leibniza jest inspirowana logik redniowiecznego filozofa Raymonda Lulle . Ten ostatni, w Ars magna , wysuwa ide, e pojcia i zdania mog by wyraane w formie kombinacji . Zainspirowany Llullem Leibniz wyjania w De arte combinatoria, w jaki sposób mona byo przede wszystkim ukonstytuowa Alfabet myli ludzkich, zoony ze wszystkich podstawowych idei, a nastpnie odkrywa nowe prawdy, czc pojcia w celu wszechstronnie i metodycznie ocenia ich prawdziwo. .

Na tej zasadzie Leibniz teoretyzuje jzyk uniwersalny, który nazywa cech uniwersaln ( (lingua) charak- terystyka uniwersalis ), co umoliwioby wyraanie poj w postaci poj podstawowych, z których si skadaj, i reprezentowanie ich w taki sposób. sposób, aby by zrozumiay dla wszystkich czytelników, niezalenie od ich jzyka ojczystego. Leibniz studiowa egipskie hieroglify i chiskie ideogramy ze wzgldu na ich sposób przedstawiania sów w postaci rysunków. Uniwersalna cecha ma wyraa nie tylko matematyczn wiedz , ale take orzecznictwo (to ustanawia odpowiedniki u podstawy deontics ), ontologia (Leibniz skrytykowa definicj e René Descartes da z substancj ), nawet muzyka . [ ref.  podane] Leibniz nie jest pierwszym teoretyzowa tego rodzaju jzyk: przed nim, francuski matematyk François Viète ( XVI th  century), francuski filozof Kartezjusz i filolog angielski George Dalgarno ( XVII th  century) ju zaproponowa taki projekt , zwaszcza w dziedzinie matematyki , ale take Viète do komunikacji . Ponadto projekt Leibniz zainspiruje projektów jzykowych powszechn koniec XIX th  century z esperanto i midzyjzykowej , non-zdegradowanej wersji aciny stworzonej przez Giuseppe Peano . Bdzie ona równie inspirowa ideography z Gottlob Frege , logicznej jzyka Loglan i jzyk programowania Prolog .

Leibniz marzy te o logice, która byaby obliczeniami algorytmicznymi, a zatem rozstrzygalna mechanicznie: kalkulatorze rachunku róniczkowego . Takie obliczenia mogyby by wykonywane przez maszyny i dlatego nie byyby obarczone bdami. Leibniz ogasza zatem te same pomysy, jak te, które inspiruj Charles Babbage , William Stanley Jevons , Charles Sanders Peirce i jego student Allan Marquand w XIX th  century, i które bd stanowi podstaw rozwoju komputerów po drugiej wojnie wiatowej .

Leibniz wierzy, e moe wymyli, dla weryfikacji oblicze logicznych, procedury techniczne analogiczne do dowodu 9 stosowanego w arytmetyce . Nazywa wic swoj Charakterystyk sdzi kontrowersji i uwaa to za sztuk nieomylnoci. Maluje atrakcyjny obraz tego, jak bd wyglday filozoficzne dyskusje przyszoci. Aby rozwiza pytanie lub zakoczy kontrowersj, przeciwnicy bd musieli tylko podnie pióro, w razie potrzeby doda przyjaciela jako arbitra i powiedzie Obliczmy! . "

Louis Couturat , Logika Leibniza

Jednoczenie zdawa sobie spraw z ogranicze logiki formalnej, twierdzc, e wszelkie modelowanie, aby byo poprawne, musi odbywa si cile w analogii do modelowanego zjawiska. [ref. niezbdny]

Leibniz jest dla wielu najwaniejszej midzy logika Arystotelesa i logików z XIX th  wieku pochodzenie wspóczesnej logiki: Augustus De Morgan [ref. konieczne] , George Boole , Ernst Schröder i Gottlob Frege . Dla Louisa Couturata logika Leibniza antycypowaa zasady nowoczesnych systemów logicznych, a nawet przekraczaa je w pewnych punktach.

Jednak wikszo jego tekstów dotyczcych logiki to szkice [ref. konieczne], które zostay opublikowane bardzo póno lub nawet zostay zapomniane. Powstaje zatem pytanie, czy Leibniz wanie antycypowa wspóczesn logik, czy te mia na ni wpyw. Wydaje si, e logika XIX -tego  wieku by rzeczywicie inspirowane przez logik Leibniza.

Metafizyczny

Napisana po francusku w 1714 roku i nie opublikowana za ycia autora, Monadologie reprezentuje jeden z ostatnich etapów myli Leibniza. Mimo pozornych podobiestw z wczeniejszymi tekstami, Monadologia do mocno róni si od takich dzie jak Discours de métaphysique czy Nowy System Natury i Komunikacji Substancji . Pojcie indywidualnej substancji obecne w Rozprawie o Metafizyce nie powinno by mylone z pojciem monady .

sia

Dla Leibniza fizyka ma swoje uzasadnienie w metafizyce . Jeli fizyka bada ruchy natury , jak rzeczywistoci jest ten ruch A jaki to ma powód Ruch jest wzgldny, to znaczy, e rzecz porusza si zgodnie z perspektyw, z której na ni patrzymy. Ruch nie jest wic sam rzeczywistoci; rzeczywisto jest si, która istnieje poza wszelkim ruchem i która jest jego przyczyn: sia istnieje, spoczynek i ruch s wzgldnymi rónicami fenomenalnymi.

Leibniz definiuje si jako to, co jest w obecnym stanie, co niesie ze sob zmian na przyszo. " Ta teoria prowadzi do odrzucenia atomizmie; Rzeczywicie, jeli atom jest rzeczywistoci absolutnie sztywn, to nie moe traci siy w wstrzsach. Dlatego konieczne jest, aby to, co nazywamy atomem, byo w rzeczywistoci zoone i elastyczne. Idea atomu absolutnego jest sprzeczna:

Atomy to tylko efekt saboci naszej wyobrani, która lubi odpoczywa i pieszy si, by wchodzi w podziay czy analizy. "

Tak wic sia jest rzeczywistoci: sia jest substancj , a wszelka substancja jest si. Sia jest w stanie, a ten stan zmienia si zgodnie z prawami zmian. To nastpstwo zmieniajcych si stanów ma porzdek regularny, to znaczy, e kady stan ma racj ( por. zasada racji dostatecznej): kady stan jest wyjaniony przez ten, który poprzedza, znajduje tam swoj racj. Z tym pojciem prawa wie si równie idea indywidualnoci: dla Leibniza indywidualno jest cigiem zmian, cigiem, który przedstawia si jako formua:

Prawo zmiany tworzy indywidualno kadej konkretnej substancji. "

Monada

W ten sposób wszelka substancja rozwija si wedug praw wewntrznych, zgodnie z wasn tendencj: kada ma wic swoje wasne prawo. Tak wic, jeli znamy natur jednostki , czy moemy z niej wyprowadzi wszystkie zmieniajce si stany. To prawo indywidualnoci obejmuje przejcia nie tylko do nowych stanów, ale take do doskonalszych.

To, co istnieje, jest zatem dla Leibniza jednostk; s tylko jednostki. Ani ruchy, ani nawet ciaa nie maj tej substancjalnoci: rozcignita substancja kartezjaska rzeczywicie zakada co rozcigego, jest tylko zoeniem, skupiskiem, które samo z siebie nie posiada rzeczywistoci. Tak wic bez absolutnie prostej i niepodzielnej substancji nie byoby rzeczywistoci. Leibniz nazywa t rzeczywisto monad . Monada zaprojektowana jest wedug wzoru naszej duszy  :

Substancjalna jedno wymaga bytu dokonanego, niepodzielnego i naturalnie niezniszczalnego, poniewa jej pojcie obejmuje wszystko, co musi si z ni sta, czego nie mona znale ani w postaci, ani w ruchu Ale w substancjalnej duszy lub formie , jak to, dzwonimy do mnie. "

Obserwujemy nasze stany wewntrzne, a te stany ( doznania , myli , uczucia ) ulegaj nieustannym zmianom: nasza dusza jest monad i to z jej wzorca moemy poj rzeczywisto rzeczy, gdy niewtpliwie w naturze s inne monady które s analogiczne do nas. Przez prawo analogii (prawo, które jest sformuowane jako wszystko w ten sposób), pojmujemy cae istnienie jako jedynie rónic stopnia wzgldem nas. Tak wic, na przykad, istniej nisze stopnie wiadomoci , ciemne formy ycia psychicznego: istniej monady na wszystkich stopniach wiata i ciemnoci. Istnieje cigo wszystkich bytów, cigo, która opiera si na zasadzie rozumu.

W konsekwencji, skoro istniej tylko byty obdarzone mniej lub bardziej wyranymi wyobraeniami, których istot jest ta reprezentacyjna dziaalno, materia sprowadzana jest do stanu zjawiska . Narodziny i mier s zjawiskami, w których monady przyciemni lub rozjani. Zjawiska te maj realno, o ile s poczone prawami, ale wiat w ogólnoci istnieje tylko jako przedstawienie .

Monady te, rozwijajc si zgodnie z prawem wewntrznym, nie otrzymuj adnego wpywu z zewntrz:

7. Nie sposób równie wyjani, w jaki sposób monada moe zosta zmieniona lub zmieniona w swoim wntrzu przez jakie inne stworzenie, poniewa nie mona tam niczego przenie, ani wyobrazi sobie w niej adnego wewntrznego ruchu, który mógby by wzbudzony, skierowany, wzmocniony lub zmniejsza si tam, jak moe by w zwizkach, lub wystpuje zmiana midzy czciami. Monady nie maj okien, przez które wszystko moe wej lub wyj. " ( Monadologia )

Dodajmy, e na koncepcj monady wpyna filozofia Pierre'a Gassendiego , który nawizuje do tradycji atomistycznej ucielenionej przez Demokryta , Epikura i Lukrecj . Rzeczywicie atom, od greckiego   atomon   (niepodzielny) jest prostym elementem, z którego wszystko si skada. Gówna rónica w stosunku do monady polega na tym, e ta ostatnia ma esencj duchow, podczas gdy atom ma esencj materialn; a zatem dusza, która u Leibniza jest monad, skada si z atomów w Lukrecji.

Wstpnie ustalona harmonia

Jak zatem wytumaczy, e wszystko dzieje si na wiecie tak, jakby monady naprawd na siebie wpyway Leibniz tumaczy t zgodno przez wczeniej ustalon uniwersaln harmoni midzy wszystkimi istotami i przez wspólnego twórc tej harmonii:

Równie sam Bóg tworzy poczenie i komunikacj substancji i to przez Niego zjawiska jednych spotykaj si i zgadzaj z zjawiskami innych, a w konsekwencji istnieje rzeczywisto w naszych percepcjach. " ( Rozprawa o metafizyce )

Jeli monady zdaj si uwzgldnia siebie nawzajem, to dlatego, e tak je stworzy Bóg . To przez Boga monady powstaj nagle przez fulguracj , w stanie indywidualnoci, który sprawia, e staj si jak mali bogowie. Kady z nich ma unikaln perspektyw na wiat, miniaturowy obraz wszechwiata , a wszystkie jego perspektywy razem maj wewntrzn spójno, podczas gdy Bóg posiada nieskoczono pogldów, które tworzy w postaci tych indywidualnych substancji. Kameralny wytrzymao i myl o monad s zatem boska sia i myl. A harmonia jest od pocztku w umyle Boga: jest z góry ustalona.

Gdyby niektórzy komentatorzy (np. Alain Renaut , 1989) chcieli widzie w zaoonej harmonii abstrakcyjny schemat, który przywraca dopiero po fakcie komunikacj midzy monadami, monadami, które byyby wówczas oznakami fragmentacji realnego na niezalene. jednostek, interpretacj t odrzuci jeden z najwaniejszych komentarzy do pracy Leibniza, autorstwa Dietricha Mahnke , zatytuowany Synteza matematyki uniwersalnej i metafizyki jednostki (1925). Czerpic inspiracj z Michela Fichanta , Mahnke podkrela, e uniwersalna harmonia poprzedza monad: wyboru kadej monady dokonuje nie partykularna wola Boga, ale wola pierwotna, która wybiera wszystkie monady: w ten sposób kade pene pojcie pojedynczej monady jest otoczeni prymitywnym wyborem wiata. Równie harmoniczna uniwersalno () jest wpisana w prymitywn wewntrzn konstytucj kadej jednostki. .

Wreszcie z tej idei monady wynika, e wszechwiat nie istnieje poza monad, ale jest zbiorem wszystkich perspektyw. Te perspektywy rodz si od Boga. Wszystkie problemy filozofii zostaj w ten sposób przeniesione do teologii .

Ta transpozycja stwarza problemy, których Leibniz tak naprawd nie rozwizuje:

  • jak moe narodzi si substancja absolutna
  • jak Bóg moe mie nieskoczono perspektyw i uczyni je substancjami w ramach wczeniej ustalonej harmonii

Malebranche streci wszystkie te problemy w jednej formule: Bóg nie stwarza bogów .

Zjednoczenie duszy i ciaa

Jego teoria o jednoci duszy i ciaa w sposób naturalny nastpuje jego ide monady. Ciao jest agregatem monad, których stosunki z dusz s regulowane od samego pocztku jak dwa zegary, które zostay zsynchronizowane. Leibniz tak opisuje reprezentacj ciaa (czyli mnogoci) przez dusz:

Dusze to jednostki, a ciaa to rzesze. Ale jednostki, chocia s niepodzielne i bez czci, nie przestaj przedstawia wieloci, prawie tak, jak wszystkie linie obwodu cz si w rodku. "

Epistemologia

Cho nie tak ilociowo traktowana jak logika , metafizyka , teodyce i filozofia przyrody , epistemologia (tu w anglosaskim znaczeniu tego sowa: badanie wiedzy ) pozostaje wanym tematem pracy ze strony Leibniza. Leibniz jest wrodzony iw peni zakada inspiracj Platonem w kwestii pochodzenia idei i wiedzy.

Leibniz zleceniodawc prac w tej dziedzinie s New Essays on Human Understanding , napisany w jzyku francuskim, komentarz na tecie na ludzkim zrozumieniem od Johna Locke'a . New Eseje zostay zakoczone w 1704 roku, ale mier Locke'a przekonany Leibniz odoy ich publikacji, ostatnie spostrzeenie jest nieodpowiednie do publikowania replik czowieka, który nie móg si broni. Pojawi si dopiero pomiertnie w 1765 roku .

Filozof angielski broni stanowiska empirycznego , zgodnie z którym wszystkie nasze idee przychodz do nas z dowiadczenia. Leibniz, w formie wyimaginowanego dialogu midzy Filaletesem, który cytuje fragmenty z ksiki Locke'a, a Teofilem, który przeciwstawia mu si argumenty Leibniza, broni wrodzonego stanowiska  : pewne idee s w naszym umyle od urodzenia. S to idee, które s konstytutywne dla naszego samego rozumienia , takie jak przyczynowo . Wrodzone idee mog by aktywowane przez dowiadczenie, ale wymagao to, aby najpierw potencjalnie istniay w naszym rozumieniu.

Teologia filozoficzna

Istnienie i transcendencja Boga

Leibniz by bardzo zainteresowany ontologicznego na istnienie Boga z 1670s, a omówione ten temat z Barucha Spinozy . Odpiera on argument René Kartezjusza w pitej medytacji Medytacji metafizycznych  : Bóg ma wszelk doskonao, a istnienie jest doskonaoci, dlatego Bóg istnieje. Dla Leibniza chodzi przede wszystkim o wykazanie, e wszystkie doskonaoci s moliwe do wykonania , a istnienie jest doskonaoci. Leibniz wskazuje pierwsze zaoenie w swoim eseju Quod ens perfectissimum existit (1676), a drugie w innym krótkim pimie z tego samego okresu.

Dowód Leibniza, który ma podobiestwa z dowodem ontologicznym Gödla , ustanowionym przez Kurta Gödla w latach 70  .:

  1. Bóg jest istot ze wszystkimi doskonaociami (z definicji);
  2. doskonao jest wasnoci prost i absolutn (z definicji);
  3. istnienie jest doskonaoci;
  4. jeli istnienie jest czci istoty rzeczy, to jest bytem koniecznym;
  5. jeli moliwe jest istnienie bytu koniecznego, to z koniecznoci istnieje;
  6. moliwe jest, aby istota posiadaa wszystkie doskonaoci;
  7. dlatego istnieje byt konieczny (Bóg).

Leibniza interesowa si take argumentem kosmologicznym . Kosmologiczny argument Leibniza wywodzi si z jego zasady racji dostatecznej . Kada prawda ma racj dostateczn, a racja dostateczna zbioru szeregu prawd z koniecznoci znajduje si poza szeregiem i to wanie t racj ostateczn nazywamy Bogiem .

W Esejach Teodycei Leibnizowi udaje si zademonstrowa jedno Boga, jego wszechwiedz , wszechmoc i yczliwo .

Teodyce

Termin   teodyce   etymologicznie oznacza sprawiedliwo Boga (z greckiego  / theos (Bóg) i  / dike (Sprawiedliwo)). To neologizm wymylony przez samego Leibniza. Chocia nigdy nie zdefiniowa go cile, termin ten jest powszechnie rozumiany jako cz teologii naturalnej, która zajmuje si sprawiedliwoci Boga , dyskurs proponujcy usprawiedliwienie dobroci Boga przez odrzucenie argumentów o istnieniu Boga. zo na tym wiecie, a co za tym idzie odrzucenie ateistycznych lub dualistycznych doktryn opartych na tych argumentach . Naley podkreli gówn stawk teodycei Leibniza. Pytanie pierwsze: jak pogodzi istnienie za z ide ogólnej doskonaoci wszechwiata Ale poza trudnociami wewntrznymi metafizyki Leibniza napotykamy nastpujcy problem: jak pogodzi ide odpowiedzialnoci lub winy czowieka w zu z poczuciem, e ten czowiek dziaa w jedyny sposób, w jaki byo moliwe, e dziaa. Odpowied Leibniza na konflikt midzy koniecznoci a wolnoci jest oryginalna.

Przykadem Judasz zdrajca, jak analizowane w rozdziale 30 w dyskursie na temat metafizyki , jest pouczajce: Rzeczywicie, to byo do przewidzenia od wieków, e to Judasz, których istota Bóg pozwoli przyj do istnienia, by grzeszy jak zgrzeszy, ale nie przeszkadza to ten, kto grzeszy. To, e ta ograniczona, niedoskonaa istota (jak kade stworzenie) wchodzi w ogólny plan stworzenia, a zatem czerpie w pewnym sensie swoje istnienie od Boga, nie obmywa go w sobie z niedoskonaoci. To on jest niedoskonay, tak jak koo zbate w zegarku to nic innego jak koo zbate: fakt, e zegarmistrz robi z niego zegarek, nie czyni tego zegarmistrza odpowiedzialnym za to, e to koo zbate jest niczym poza tym nic lepszego ni koo zbate.

Zasada racji dostatecznej , czasami nazywany zasad w decydujcej lub wielkiej zasadzie dlaczego, jest podstawow zasad, któr kieruje Leibniz w jego bada: nic nie jest bez przyczyny, która wyjania, dlaczego tak jest, raczej, e to nie jest i dlaczego tak jest, a nie nie. Leibniz nie zaprzecza, e istnieje zo. Twierdzi jednak, e wszelkie zo nie moe by mniejsze: zo znajduje swoje wytumaczenie i uzasadnienie w caoci, w harmonii obrazu wszechwiata. Pozorne wady caego wiata, te plamy soca, których nasze jest tylko promieniem, nie umniejszaj jego pikna ( Théodicée , 1710 opublikowana w 1747).

Odpowiadajc Pierre'owi Bayle'owi , przedstawi nastpujc demonstracj: jeli Bóg istnieje, jest doskonay i wyjtkowy. Otó, jeli Bóg jest doskonay, jest koniecznie wszechmocny, wszelk dobro i wszelk sprawiedliwo, wszelk mdro. Tak wic, jeli Bóg istnieje, z koniecznoci móg, chcia i wiedzia, jak stworzy najmniej niedoskonay ze wszystkich niedoskonaych wiatów; wiat najlepiej przystosowany do najwyszych celów.

W 1759 roku , w filozoficznej opowieci Kandyd , Wolter uczyni swojego bohatera Panglossa rzekomym rzecznikiem Leibniza. W rzeczywistoci celowo znieksztaca [ref. konieczne] jego doktryn , redukujc j do formuy [ref. konieczne]  : "wszystko jest w najlepszym ze wszystkich moliwych wiatów  ". Ta formua jest bdn interpretacj: Leibniz w aden sposób nie twierdzi, e wiat jest doskonay, ale e zo jest zredukowane do minimum. Jean-Jacques Rousseau przypomnia Voltaire'owi o ograniczajcym aspekcie demonstracji Leibniza: Wszystkie te pytania odnosz si do istnienia Boga. () Jeli dostan pierwsz propozycj, nastpne nigdy nie zostan zachwiane; jeli temu zaprzeczamy, nie powinnimy dyskutowa o jego konsekwencjach. " ( List z). [ref. konieczne] Jednak tekst Woltera nie jest przeciwny do Leibniza na teologicznej lub poziomie metafizycznym  : Candide za opowie ma swoje ródo w opozycji midzy Woltera i Rousseau, a jego tre ma na celu pokaza, e nie s to rozumowanie z metafizyków, którzy bd umieszczone koniec naszego za , przepraszajc filozofi woluntarystyczn zapraszajc ludzi do samodzielnego zorganizowania ziemskiego ycia i gdzie praca jest przedstawiana jako ródo materialnego i moralnego postpu, który uszczliwi ludzi .

Etyka

Jeli etyka stanowi jedyn tradycyjn dziedzin filozofii, dla której Leibniz nie jest generalnie uwaany za wanego wspótwórc, jak Spinoza , Hume czy Kant , Leibniz by bardzo zainteresowany t dziedzin. Prawd jest, e myl etyczna Leibniza w porównaniu z jej metafizyk nie wyrónia si szczególnie zakresem ani oryginalnoci. Zaangaowa si jednak w centralne debaty etyczne dotyczce podstaw sprawiedliwoci i kwestii altruizmu .

Dla Leibniza sprawiedliwo jest aprioryczn nauk o dobru , to znaczy, e istniej racjonalne i obiektywne podstawy sprawiedliwoci. Odrzuca stanowisko, zgodnie z którym sprawiedliwo jest dekret najsilniejsz pozycj, któr kojarzy z Trazymach który broni go przed Sokratesem w Rzeczypospolitej z Platonem , ale równie z Samuel von Pufendorf i Thomasa Hobbesa . Istotnie, stosujc t koncepcj, dochodzi si do wniosku, e przykazania Boe s sprawiedliwe tylko dlatego, e Bóg jest najpotniejszym ze wszystkich prawodawców. Dla Leibniza oznacza to odrzucenie doskonaoci Boga; dla niego Bóg dziaa w najlepszy sposób, a nie tylko arbitralnie. Bóg jest doskonay nie tylko w swojej mocy, ale take w swojej mdroci . A priori i wieczny standard sprawiedliwoci, którego Bóg przestrzega, musi by podstaw teorii prawa naturalnego .

Leibniz definiuje sprawiedliwo jako miosierdzie mdrego czowieka. Chocia ta definicja moe wydawa si dziwna osobom przyzwyczajonym do rozrónienia midzy sprawiedliwoci a mioci, prawdziw oryginalnoci Leibniza jest jego definicja miosierdzia i mioci . Rzeczywicie, XVII th  wieku jest kwestia moliwoci bezinteresownej mioci. Wydaje si, e kada istota dziaa w taki sposób, aby trwa w egzystencji, co Hobbes i Spinoza nazywaj conatus u podstaw swoich psychologii . Zgodnie z tym punktem widzenia ten, kto kocha, jest tym, który widzi w tej mioci rodek do poprawy swego bytu; mio zostaje wtedy zredukowana do formy samolubstwa , a nawet jeli jest yczliwa , to nie zawiera elementu altruistycznego . Aby rozwiza t niezgodno midzy egoizmem a altruizmem, Leibniz definiuje mio jako czerpanie przyjemnoci ze szczcia innych . W ten sposób Leibniz nie neguje fundamentalnej zasady postpowania kadego czowieka, poszukiwania przyjemnoci i osobistego interesu , ale udaje mu si powiza je z altruistyczn trosk o dobro innych. Tak wic mio jest definiowana jako zbieg okolicznoci midzy altruizmem a wasnym interesem; sprawiedliwo jest mioci mdrego czowieka; a mdra osoba, mówi Leibniz, to ta, która kocha wszystko.

Matematyka

Matematyczne prace Leibniza mona znale w Journal des Savants de Paris , Acta Eruditorum de Leipzig (któremu pomóg zaoy) oraz w jego bogatej korespondencji z Christianem Huygensem , brami Jean i Jacques Bernoulli , markizem de L 'Hospital , Pierre Varignonetc.

Rachunek nieskoczonoci

Izaakowi Newtonowi i Leibnizowi czsto przypisuje si wynalezienie rachunku róniczkowego . W rzeczywistoci, istnieje od Archimedesa ( III th  century  BC. ), Pierwsze owoce tego typu oblicze. Zostanie on nastpnie rozwinity przez Pierre'a de Fermata , François Viète i jego kodyfikacj algebry [ref. konieczne] , oraz René Descartes i jego algebraizacja geometrii [ref. konieczne] .

Przez cay XVII th  century studiowa niepodzielne i nieskoczenie mae. Podobnie jak Newton , Leibniz wczenie zdominowa nieokrelono w rachunku pochodnych. Ponadto opracowuje algorytm, który jest gównym narzdziem analizy caoci i jej czci, oparty na zaoeniu, e wszystko integruje mae elementy, których wariacje przyczyniaj si do jednoci. Jego praca nad tym, co nazwa podstpnym przeoonym, bdzie kontynuowana przez braci Bernoulli, markiza de L'Hôpital , Eulera i Lagrange'a .

Ocena

Wedug Leibniza symbolika matematyczna jest niczym innym jak próbk dotyczc arytmetyki i algebry jego bardziej ogólnego projektu o charakterystyce uniwersalnej . Wedug niego rozwój matematyki zaley przede wszystkim od uycia odpowiedniej symboliki; uwaa wic, e postp, jaki zrobi w matematyce, jest spowodowany jego sukcesem w znalezieniu odpowiednich symboli do przedstawiania wielkoci i ich relacji. Gówn zalet tej metody rachunku róniczkowego w stosunku do metody Newtona ( metody fluktuacji ) jest rzeczywicie bardziej rozsdne uycie znaków.

Jest ródem kilku terminów:

Tworzy równie kilka nowych notacji:

  • wprowadzony w 1692 r. wraz z terminem funkcja;
  • dla dyferencjau  ;
  • dla caki .

Zawdziczamy mu te logiczn definicj równoci .

Poprawia równie notacj w elementarnej arytmetyce  :

System binarny

Joachim Bouvet wysa Leibnizowi diagram przedstawiajcy 64 heksagramy Fuxi (1701).

Leibniz ywo interesowa si systemem binarnym . Czasami jest postrzegany jako wynalazca, chocia tak nie jest. Rzeczywicie, Thomas Harriot , angielski matematyk i naukowiec, ju pracowa na nie- przecinku systemach  : binarnym , trójskadnikowego , czwartorzdowy i picioraki , ale równie wyszych systemach bazowych. Wedug Roberta Ineichena z Uniwersytetu we Fryburgu Harriot jest prawdopodobnie pierwszym wynalazc systemu binarnego. Wedug Ineichen, Mathesis biceps vetus et nova autorstwa hiszpaskiego duchownego Juana Caramuela y Lobkowitza jest pierwsz znan w Europie publikacj dotyczc systemów niedziesitnych, w tym binarnych. Wreszcie, John Napier zajmuje si arytmetyk dwójkow w Rabdologi (1617), a Blaise Pascal w De numeris multiplicibus (1654/1665) stwierdza, e system dziesitny nie jest obowizkowy.

Leibniz szuka zastpstwa dla systemu dziesitnego z koca XVII -tego  wieku. Odkry arytmetyk dwójkow w liczcej 2500 lat chiskiej ksice Yi Jing (Klasyka zmian). Pisze artyku, który nazywa Wyjanieniem arytmetyki binarnej, w którym uywa si tylko znaków 1 i 0, z kilkoma uwagami na temat jego uytecznoci i wiata, jakie rzuca na staroytne chiskie postacie Fu Xi   Fu Xi jest legendarnym autorem Yi Jing. Podczas pobytu w Wolfenbüttel przedstawia swój system ksiciu Rodolphe-Auguste , który jest pod ogromnym wraeniem. Ujmuje to w zwizku ze stworzeniem wiata. Na pocztku bya nico (0); w pierwszym dniu istnia tylko Bóg; po 7 dniach (w notacji binarnej 7 jest zapisane 111) wszystko istniao, bo nie byo ju 0. Leibniz stworzy te monet z na awersie wyobraeniem ksicia, a na rewersie alegori tworzenie liczb binarnych.

Kiedy zosta czonkiem Królewskiej Akademii Nauk w Paryu, w 1699 r. Leibniz przesa pismo przedstawiajce system binarny. Jeli akademicy wyrazili zainteresowanie odkryciem, uznali jednak, e jest ono bardzo trudne i czekali, a Leibniz przedstawi przykady zastosowa. Kilka lat póniej ponownie wystawi swoje studium, które zostao lepiej przyjte; tym razem czy go z heksagramami Yi Jing . Jego artyku jest obecny w Historii Królewskiej Akademii Nauk z 1703 r. , a take w recenzji wspóczesnego Nowej arytmetyki binarnej. Uznajc ten sposób przedstawiania liczb za bardzo odlege dziedzictwo zaoyciela chiskiego imperium   Fohy  , Leibniz zastanawia si dugo nad uytecznoci przedstawionych przez siebie poj, w szczególnoci w odniesieniu do regu arytmetycznych, które opracowuje.

Ostatecznie wydaje si dochodzi do wniosku, e jedyn przydatnoci, jak widzi w tym wszystkim, jest jakie esencjalne pikno, które ujawnia wewntrzn natur liczb i ich wzajemne powizania.

Inne zajcia

Leibniz interesuje si ukadami równa i przewidzia zastosowanie wyznaczników . W swoim traktacie o sztuce kombinatorycznej, ogólnej nauce o formach i wzorach , rozwija techniki podstawienia do rozwizywania równa. Zajmuje si zbienoci szeregów , rozwojem w szeregach cakowitych funkcji takich jak funkcje wykadnicze , logarytmiczne , trygonometryczne (1673). Odkry krzyw brachistochrony i interesowa si prostowaniem krzywych (obliczaniem ich dugoci). Studiowa traktat o stoku u Pascala i pisa na ten temat. Jest pierwszym, który tworzy funkcj ( conspectus calculi ). Zajmuje si badaniem obwiedni krzywych i poszukiwaniem ekstremum funkcji ( Nova methodus pro maximis et minimis , 1684).

Próbuje równie wkroczy w teori grafów i topologi ( analiza situs ).

Inne zajcia

Fizyczny

Leibniz, podobnie jak wielu matematyków swoich czasów, by take fizykiem. Chocia znany jest dzi ze swojej metafizyki i teorii optymizmu, Leibniz sta si jedn z gównych postaci rewolucji naukowej obok Galileusza , Kartezjusza , Huygensa , Hooke'a i Newtona . Leibniz zosta mechanikiem bardzo wczenie, okoo 1661 roku , podczas studiów w Lipsku , o czym wspomina w licie do Nicolasa Rémonda . Jednak od Izaaka Newtona dzieli go gboka rónica  : jeli Newton uwaa, e fizyka powinna wystrzega si metafizyki [ref. konieczne] i stara si przewidywa zjawiska poprzez swoj fizyk, Leibniz stara si odkry ukryt istot rzeczy i wiata, nie starajc si uzyska precyzyjnych oblicze dotyczcych jakichkolwiek zjawisk. W ten sposób zacz zarzuca René Descartesowi i Newtonowi, e nie wiedz, jak obej si bez Deus ex machina (ukrytego boskiego rozumu) w swoim ciele, poniewa nie wyjaniali oni wszystkiego, co jest, co jest moliwe, a co nie.

Leibniz wynalaz pojcie energii kinetycznej pod nazw ywej  siy  . Sprzeciwia si idei Kartezjusza, e wielko mv (któr wówczas nazywano si napdow lub iloci ruchu) bya zachowywana we wstrzsach, niezalenie od kierunków ruchu.

Rozum i dowiadczenie stwierdza, e zachowana jest absolutna sia ycia [mv 2 ], a nie ilo ruchu. "

- Gottfried Wilhelm Leibniz, Esej Dynamika (1691)

Zasada najmniejszego dziaania zostaa odkryta w 1740 roku przez Maupertuis . W 1751 roku Samuel König twierdzi, e ma list od Leibniza z 1707 roku, w którym sformuowa t sam zasad, a wic na dugo przed Maupertuisem. Akademia Berliska zlecia Leonhardowi Eulerowi zbadanie problemu autentycznoci tego listu. Euler sporzdzi raport w 1752 roku, w którym doszed do wniosku, e by on faszywy: König wymyliby istnienie tego listu od Leibniza. Nie przeszkadza to Leibnizowi w przedstawieniu w optyce twierdzenia (bez formalizmu matematycznego) bliskiego zasadzie Fermata okoo 1682 roku.

W swoich Philosophiae Naturalis Principia Mathematica , Isaac Newton pojmuje czasu i przestrzeni jako absolutne rzeczy. W swojej korespondencji z Samuelem Clarke'em , który popiera idee Newtona, Leibniz odrzuca te idee i proponuje alternatywny system. Wedug niego przestrze i czas nie s rzeczami, w których znajduj si obiekty, ale systemem relacji midzy tymi obiektami. Przestrze i czas s istotami rozumu, czyli abstrakcji od relacji midzy przedmiotami.

Nieraz zaznaczyem, e mam miejsce na co czysto wzgldnego, jak czas; albowiem porzdek wspóistnienia, jak czas, jest porzdkiem nastpstwa Nie wierz, e istnieje przestrze bez materii. Eksperymenty, które nazywamy próni, wykluczaj tylko grub materi "

Trzecie pismo M.  Leibniza lub odpowied na drug odpowied M.  Clarke'a , 27 lutego 1716, prze. L. Przyjmowanie.

Biologia

Leibniz bardzo interesowa si biologi . Jego spotkanie z mikroskopistami Janem Swammerdamem i Antonim van Leeuwenhoekiem w Hadze w 1676 roku bdzie miao wielki wpyw na jego koncepcje ciaa zwierzcego .

W 1670s i wczesnych latach 1680-tych , Leibniz powicony wiwisekcji skali makroskopowej i studiuje gównie funkcje i relacje pomidzy organami . W tym czasie wyobraa sobie zwierzta na sposób René Kartezjusza , to znaczy jako maszyny przestrzegajce mechanicznych zasad, których czci zostay skonstruowane i uporzdkowane w celu prawidowego funkcjonowania caoci. Wedug Leibniza cechami definiujcymi zwierz s autonomiczne odywianie i poruszanie si . Leibniz uwaa, e te dwie zdolnoci s wynikiem wewntrznych procesów termodynamicznych : zwierzta s zatem maszynami hydraulicznymi , pneumatycznymi i pirotechnicznymi .

Wizja Leibniza zmienia si dramatycznie w latach dziewidziesitych XVII wieku, kiedy powici si mikroskopowym badaniom rónych czci ciaa zwierzcia jako samodzielnego mikroorganizmu . Zainspirowany odkryciami Swammerdama i Leeuwenhoeka, które ujawniaj, e wiat jest zamieszkany przez ywe organizmy niewidoczne goym okiem , i przyjmujc pogld, który zaczyna si wówczas rozprzestrzenia, zgodnie z którym organizmy yjce we wntrzu wikszego to nie tylko mieszkaców, ale bdcych skadnikami organizmu gospodarza, Leibniz wyobraa sobie teraz zwierz jako maszyn zoon z maszyn, przy czym relacja ta jest wierna nieskoczonoci. W przeciwiestwie do maszyn sztucznych, maszyny zwierzce, które Leibniz nazywa maszyn bosk, nie maj zatem adnej indywidualnej czci. Odpowiadajc na pytanie o jedno tak splecionej nieskoczonoci, Leibniz odpowiada, e skadniki boskiej maszyny pozostaj w relacji dominujcej do zdominowanej. Na przykad serce jest czci ciaa odpowiedzialn za pompowanie krwi w celu utrzymania ciaa przy yciu, a czci serca s odpowiedzialne za utrzymywanie serca w aktywnoci. Ta relacja dominacji zapewnia jedno zwierzcej maszyny. Naley zauway, e to ciaa zwierzt, a nie same zwierzta, obejmuj inne zwierzta. Rzeczywicie, inaczej byoby to sprzeczne z leibnizowsk koncepcj substancji , poniewa zwierzta, zoone z autonomicznych czci, utraciyby swoj jedno jako substancji cielesnych.

Lekarstwo

Leibniz stara si nada za postpem medycyny i proponowa ulepszenia tej nauki, która jest wci na bardzo podstawowym etapie. Krenie krwi odkryto dopiero sto lat wczeniej i trzeba bdzie poczeka niedugo dwa stulecia, zanim lekarze nie bd systematycznie my rk przed operacj. W 1691 roku, kiedy Justel poinformowa go o istnieniu lekarstwa na czerwonk , zrobi wszystko, aby uzyska ten korze (ipécacuana) z Ameryki Poudniowej i prowadzi kampani na rzecz jego stosowania w Niemczech. Kilka lat póniej w licie skierowanym do ksinej Zofii przedstawi szereg zalece z zakresu medycyny, które dzi wydaj si nam oczywiste.

Aby zrobi postp w medycynie, konieczne byo promowanie bada medycznych i rozpowszechnianie wyników. Istotne byo, aby diagnoza poprzedzaa leczenie. Konieczna bya równie obserwacja objawów choroby oraz spisanie historii jej przebiegu i reakcji pacjenta na leczenie. Istotne byo równie ujawnienie doniesie o najciekawszych przypadkach: w tym sensie istotne byo, aby szpitale dysponoway odpowiednimi funduszami i personelem. Wreszcie, broni on potrzeby medycyny prewencyjnej i utworzenia Rady ds. Zdrowia, zoonej z polityków i lekarzy, zdolnych do zaproponowania pewnej liczby rodków w przypadku chorób o szerokim zasigu spoecznym, takich jak okresowe epidemie. Lekarz i filozof Ramazzini , którego pozna w Modenie , zwróci jego uwag na znaczenie statystyki medycznej. Leibniz jest przekonany, e upowszechnienie takich statystyk przyniesie znaczn popraw, gdy lekarze bd lepiej przygotowani do leczenia najczstszych schorze. Nalega na ten temat w rónych przypadkach, a nawet sugeruje Journal des Savants coroczne publikowanie tych statystyk, zgodnie z modelem ustalonym przez Ramazzini.

Geologia

Leibniz stale wykazywa ywe zainteresowanie badaniem ewolucji Ziemi i gatunków. Podczas swoich podróy zawsze interesoway go gabinety osobliwoci, w których móg obserwowa skamieniaoci i pozostaoci mineralne. Podczas pobytu w Harzu oraz podróy po Niemczech i Woszech zebra liczne próbki mineraów i skamieniaoci. Spotka Nielsa Stessena w Hanowerze i przeczyta Kirchera . W ramach swojej niedokoczonej pracy nad histori domu brunszwickiego Leibniz napisa przedmow zatytuowan Protogea zajmujc si histori naturaln i geologi , napisan w 1691 r., ale opublikowan dopiero w 1749 r. Dalej zawiera podsumowanie swojej teorii ewolucji Ziemi w Teodycei .

Protogéa jest pierwsz prac, która obejmuje szeroki zakres gównych zagadnie geologicznych: pochodzenie planety Ziemia, formowanie si rzeby terenu, przyczyny pywów, warstw i mineraów oraz organiczne pochodzenie skamielin. Leibniz rozpozna magmowe pochodzenie planety i istnienie centralnego ognia. Jednak w przeciwiestwie do Kartezjusza, który wskazywa, e przyczyn ziemskich przemian by ogie, uwaa równie wod za czynnik geologiczny. Powiedzia, e góry powstay w wyniku erupcji przed powodzi, spowodowanych nie tylko deszczami, ale take erupcj wody z piwnic. Przytacza take wod i wiatr jako modyfikatory rzeby terenu i wyrónia dwa rodzaje ska: magmowe i osadowe.

By take jednym z pionierów teorii ewolucji, sugerujc, e rónice obserwowane midzy istniejcymi zwierztami a znalezionymi skamieniaociami zostay wyjanione przez transformacj gatunków podczas rewolucji geologicznych.

Bibliotekarstwo

Leibniz by bibliotekarzem w Hanowerze od 1676 roku iw Wolfenbüttel od 1691 roku . Zaproponowano mu to stanowisko take w Watykanie w 1686 iw Paryu w 1698 (a by moe take w Wiedniu ), ale z lojalnoci wobec luteranizmu odmówi tych stanowisk wymagajcych konwersji na katolicyzm .

W swoim wystpieniu do HSH ksicia Wolfenbüttel, aby zachci go do prowadzenia Biblioteki , Leibniz wyjania, w jaki sposób zamierza peni swoje funkcje. Do swoich wspomnie doczy dwa plany klasyfikacji bibliotecznej oparte na klasyfikacji nauk , która miaa te suy jako podstawa dla Encyklopedii powiedzia o tym Leibniz w licie do ksicia Jean-Frédéric w 1679 r  .: Musimy bibliotek albo Encyklopedia :

Louis Couturat w Logice Leibniza wskazuje na porzdek i rozrónienie trzech czci filozofii ( metafizyki , matematyki i fizyki ), rozrónienie oparte na rozrónieniu ich przedmiotów, to znaczy naszych zdolnoci poznania: przedmioty czystego zrozumienie wyobrani, zmysów.

By pomysodawc projektu encyklopedii lub biblioteki uniwersalnej:

Dla szczcia ludzkoci wane jest zaoenie Encyklopedii, to znaczy uporzdkowanego zbioru prawd wystarczajcych, o ile to moliwe, do wydedukowania wszystkich uytecznych rzeczy. "

- Gottfried Wilhelm Leibniz Initia i specimina scientiae generalis , 1679 - 1680

Historia

Leibniz od lat 70. XVII w. prowadzi równie wan dziaalno historyczn. Wizao si to pocztkowo z jego zainteresowaniem prawem, co skonio go do rozwinicia prac nad histori prawa i opublikowania w latach 90. XVI w. wanego zbioru redniowiecznych dokumentów prawnych. Wie si to równie z zamówieniem zoonym w 1685 r. przez elektora hanowerskiego: historia rodu brunszwickiego. Przekonany, e ta arystokratyczna rodzina w czci podobne pocztków do woskiego D'Este, Leibniz podj wan prac na temat historii Europy IX th do XI -tego  wieku. Pod koniec 1687 r. uda si do poudniowych Niemiec i Austrii, aby zebra niezbdn dokumentacj do swojego ledztwa. Odkrycie dokonane w Augsburgu wznacznie poszerza swoje perspektywy; w klasztorze benedyktyskim w tej miejscowoci moe zajrze do kodeksu Historia de guelfis principibus , w którym znajduje dowody na powizania midzy Gwelfami, zaoycielami ksistwa Brunszwik-Lüneburg, a rodem Este, wosk szlacht ksistwa Ferrary i Modeny. Odkrycie to zmusio go do przeduenia podróy do Woch, w szczególnoci do Modeny, do 1690 r. Dzieo historyczne Leibniza byo znacznie bardziej zoone ni oczekiwano iw 1691 r. wyjani ksiciu, e prace mona ukoczy w cigu kilku minut. jeli skorzysta ze wspópracy, któr uzyska dziki rekrutacji sekretarza. Pisze jednak cz odnoszc si do jego odkry; jeli trzy tomy rzeczywicie ujrz wiato dzienne, dzieo nigdy nie zostanie ukoczone przed jego mierci w 1716 r. Leibniz uczestniczy wic w dziele tamtych czasów, które wraz z Jeanem Mabillonem , Étienne Baluze i Papebrocke zaoyy krytyk historyczn; wnosi wane elementy do kwestii chronologii i genealogii suwerennych rodów Europy. Angauje si w synny spór o dom Este z wielkim woskim uczonym Antonio Muratorim.

Polityka i dyplomacja

Leibniza bardzo interesoway kwestie polityczne.

Wkrótce po przybyciu do Moguncji opublikowa krótki traktat, w którym stara si rozstrzygn drog dedukcji kwesti sukcesji na tronie polskim .

W 1672 Boyneburg wysa go z misj dyplomatyczn do Parya, aby przekona Ludwika XIV do przeniesienia swoich podbojów do Egiptu, a nie do Niemiec, zgodnie z planem obmylonym przez samego Leibniza. Poza celem negocjacji pokojowych w Europie, uda si do Parya z innymi planami: spotka si z królewskim bibliotekarzem Pierre de Carcavi, opowiedzie mu o maszynie arytmetycznej, na której pracowa, i wstpi do Academy des sciences de Paris.

Jako irenista Leibniz dy do zjednoczenia chrzecijaskich kocioów katolickich i protestanckich , a take zjednoczenia odamów protestantyzmu, które skadaj si na luteranizm i kocioy reformowane . Szuka jak najwikszego poparcia, zwaszcza wród monych, majc wiadomo, e jeli nie zaangauje papiea, cesarza lub panujcego ksicia, jego szanse na sukces pozostan niewielkie. W swoim yciu napisa róne pisma bronice tej idei, zwaszcza Systema theologicum , dzieo proponujce zjednoczenie z punktu widzenia katolika, które ukazao si dopiero w 1845 roku. Wraz ze swoim przyjacielem biskupem Cristóbalem de Rojas y Spínola, który podobnie jak on, Prowadzc kampani na rzecz zjednoczenia wyzna protestanckich, rozwaali promowanie koalicji dyplomatycznej midzy wyborcami Brunszwiku-Lüneburga i Saksonii przeciwko cesarzowi, który wyrazi sprzeciw wobec projektu zjednoczenia religijnego.

Prawo

Technologia i Inynieria

Leibniz jako inynier wynalaz wiele wynalazków.

Zaprojektowa maszyn arytmetyczn zdoln do mnoenia iw tym celu wynalaz zapamitywanie mnoników dziki swoim synnym rowkowanym cylindrom , uywanym do lat 60. XX wieku . Po zbudowaniu trzech pierwszych modeli zbudowa póniej, w 1690 roku , czwarty , ten znaleziony w 1894 roku na Uniwersytecie w Getyndze i obecnie przechowywany w Bibliotece Gottfrieda Wilhelma Leibniza w Hanowerze.

Co wicej, by pionierem w wykorzystaniu energii wiatru , bezskutecznie próbujc zastpi koa wodne pracuje pompa od dawna stosowane w Niemczech przez wiatraki do spuszczania na miny z Harz . W dziedzinie górnictwa jest równie wynalazc techniki acucha bez koca.

Leibniz zaprojektowa równie najwysz fontann w Europie w Królewskich Ogrodach Herrenhausen . Poprawi równie transport w trudnym terenie za pomoc pokrytych elazem kó.

Leibniz narysowa te plany odzi podwodnej , kolczugi czy swoistego koka skadajcego si z gwodzia o ostrych krawdziach.

Jzykoznawstwo i Filologia

Poza zainteresowania filozoficzne dla jzyka idea uczonych XVII E  wieku , praktyki Leibniz lingwistyka przede wszystkim jako nauka pomocnicza historii . Jego celem jest identyfikacja grup etnicznych i ich migracji w celu zrekonstruowania historii sprzed tradycji pisanej. Ponadto Leibniz, w ramach swojej historii rodu Brunszwików , planuje napisa do niego dwie przedmowy, pierwsz, Protogæa , dotyczc geologii , drug o migracjach plemion europejskich, opart na badaniach jzykowych.

Jego celem jest ustalenie relacji midzy jzykami, w oparciu o zaoenie, e jzyk ludu zaley od jego pochodzenia. Interesuje si wic gównie etymologi i toponimi .

Leibniz uprawia jzykoznawstwo na znacznie wiksz skal ni jemu wspóczeni. Jego materia leksykalny obejmuje zarówno dialekty niemieckie, jak i odlege jzyki, takie jak mandurski . Aby zebra cay ten materia, opiera si na istniejcej wczeniej bibliografii, na osobistych obserwacjach lub na swoich korespondentach, w szczególnoci chrzecijaskich misjonarzach w Chinach lub czonkach Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej . Skupia ten materia leksykalny w swojej Collectanea etymologica .

Jeli to pragnienie uniwersalnoci jest si projektu Leibniza, to jest te jego saboci, poniewa badanie takiej iloci materiau przekracza moliwoci pojedynczej jednostki. Jednak zgromadzone przez niego zbiory leksykalne pozwoliy ocali wiadectwa jzyków, które zostayby utracone bez pracy Leibniza.

W 1696 roku, z zamiarem propagowania nauki jzyka niemieckiego, zaproponowa utworzenie Towarzystwa Niemieckiego w Wolfenbüttel pod egid ksicia Antoine-Ulricha, który rzdzi wraz ze swoim bratem Rodolphe-Auguste , obydwoma przyjaciómi Leibniza. Jedn z jego gównych prac w tej dziedzinie bya Unvorgreissliche Gedanken, betreffend die Ausübung und Verbesserung der teutschen Sprache (Rozwaania o kulturze i doskonaoci jzyka niemieckiego), napisana w 1697 roku i opublikowana w 1717 roku. wektor kulturowej i naukowej ekspresji, wskazujcy, e od czasu wojny trzydziestoletniej jzyk ten uleg pogorszeniu i istnieje ryzyko, e zostanie zmieniony przez francuski.

Ostateczny stan jego teorii na temat filiacji jzyków jest nam znany z tabeli z 1710 roku  : z jzyka oryginalnego ( ursprache ) wyróniaj si dwie gazie: japhétique (obejmujca pónocno-zachodni Azj i ' Europ ) i aramejsk (obejmuje poudniowo - zachodni Azj i Afryk ); perski The aramejski i gruziski potomek obu. Ga arabska dzieli si na arabsk i egipsk (dzielc si na inne mniejsze grupy), podczas gdy ga japoska dzieli si na scytyjsk i celtyck; Scytyjski podaje turecki , sowiaski , fiski i grecki , a celtycki podaje celtycki i niemiecki; kiedy te dwa si mieszaj, daj jzyki apeniski, pirenejski i zachodnioeuropejski (w tym francuski i woski ), które przejy elementy jzyka greckiego.

Leibniz pocztkowo uwaa, e wszystkie jzyki europejskie pochodz z jednego jzyka, by moe hebrajskiego . Wreszcie jego badania doprowadz go do porzucenia hipotezy o jednej europejskiej grupie jzykowej. Co wicej, Leibniz obali hipotez szwedzkich naukowców, e szwedzki by najstarszym (a zatem najszlachetniejszym) jzykiem europejskim.

Sinologia

Pisma i listy Leibniza ponad pó wieku wiadcz o jego silnym i trwaym zainteresowaniu Chinami . Nicolas Malebranche , jeden z pierwszych Europejczyków, który pod koniec swojej kariery zainteresowa si sinologi , odegra kluczow rol w zainteresowaniu Leibniza Chinami.

Od 1678 Leibniz zna troch jzyk i uwaa, e jest to najlepsza reprezentacja idealnego jzyka, którego szuka. wedug niego cywilizacja europejska jest najdoskonalsza, poniewa opiera si na objawieniu chrzecijaskim, a cywilizacja chiska jest najlepszym przykadem cywilizacji niechrzecijaskiej. W 1689 r. jego spotkanie z jezuit Claudio Filippo Grimaldi, chrzecijaskim misjonarzem w Pekinie przejedajcym przez Rzym , poszerzyo i wzmocnio zainteresowanie Leibniza Chinami.

Pocztkowo by zainteresowany gównie w jzyku chiskim w: korzystania z tego systemu przez niesyszcych - gupi pomys, e to by moe pami o dawno zapomnianej oblicze , a pytanie wiedzie, czy jego budowa, a nastpnie ustaw logiczno-matematyczna podobne do projektów Leibniza o charakterystyce uniwersalnej . Spotkanie z Grimaldim pozwala Leibnizowi uwiadomi sobie wag wymiany intelektualnej, jaka moe mie miejsce midzy Europ a Chinami dziki podróom misjonarzy.

W publikuje Novissima Sinica (Najnowsze wiadomoci z Chin), zbiór listów i esejów od misjonarzy jezuickich w Chinach. Dziki ojcu Verjusowi, dyrektorowi misji jezuickiej w Chinach, do którego wysa kopi, ksika trafia w rce o. Joachima Bouveta , misjonarza powracajcego z Chin i przebywajcego w Paryu. Zwizek midzy Leibnizem a Bouvetem jest wic bardzo spontaniczny i daje pocztek bardziej ogólnemu rozwojowi systemu binarnego. Po zapoznaniu si z filozofi Leibniza Bouvet porównuje j do staroytnej filozofii chiskiej, poniewa ta ostatnia ustanowia zasady prawa naturalnego. To take Bouvet zaprasza go do spojrzenia na heksagramy Yi Jing , systemu podobnego do binarnego stworzonego przez Fuxi , legendarnego cesarza Chin i uwaanego za zaoyciela chiskiej kultury.

Leibniz apeluje do rónych organów o zblienie Europy i Chin poprzez Rosj. Utrzymujc dobre stosunki z Moskw, ma nadziej, e bdzie móg wymienia si odkryciami i kultur. Wezwa nawet Akademi Berlisk do utworzenia misji protestanckiej w Chinach. Kilka miesicy przed mierci opublikowa swoj gówn prac o Chinach, zatytuowan Dyskurs o naturalnej teologii Chiczyków , której ostatnia cz ostatecznie ujawnia jego system binarny i jego powizania z Yi Jing .

Psychologia

Psychologia bya jedn z gównych atrakcji Leibniza. Wydaje si by niedocenianym prekursorem psychologii. Interesuje go kilka tematów, które s obecnie czci psychologii: uwaga i wiadomo , pami , uczenie si , motywacja , indywidualno i rola ewolucji . Wywar on silny wpyw na twórc psychologii jako samoistnej dyscypliny, Wilhelma Wundta , który opublikuje monografi o Leibnizie i uyje wprowadzonego przez Leibniza terminu apercepcja .

Gry

Ju w 1670 r. teksty wiadcz o zainteresowaniu Leibniza grami, a od 1676 r. a do mierci powici si on wnikliwej analizie gier .

Leibniz by znakomitym szachist  ; szczególnie interesowa si naukowym i logicznym aspektem gry (w przeciwiestwie do gier, które zawieraj cz przypadku) i jako pierwszy uzna to za nauk.

Wynalaz take gr w pasjansa z odliczaniem.

Literatura

Leibniz próbowa promowa uywanie jzyka niemieckiego i zaproponowa utworzenie Akademii wzbogacania i promocji jzyka niemieckiego. Mimo tych opinii niewiele pisa po niemiecku, ale gównie po acinie i francusku , ze wzgldu na brak abstrakcyjnych terminów technicznych w jzyku niemieckim. Tak wic, gdy pisa w jzyku niemieckim, by czsto zmuszony do korzystania terminy aciskie, cho od czasu do czasu stara si zrobi bez niej, w duchu ruchu na rzecz czystoci jzykowej z XVIII -tego  wieku .

Mimo kariery naukowej Leibniz nadal marzy o karierze literackiej . Pisa wiersze (zwaszcza w jzyku aciskim ), w którym wzi wielk dum, i chwali si, e mógby wyrecytowa wikszo Virgil s Eneidy . Mia styl pisania skomplikowanego aciskiego, typowe dla humanistów z pónego renesansu .

On jest autorem nakadzie Antibarbarus woski humanista z XVI -tego  wieku Mario Nizzoli . W 1673 roku zacign si do realizacji wydawnictwa Editio Purificata dzie Marcjanus Kapella , autor XV -go  wieku . W 1676 roku w jzyku aciskim dwóch dialogów z Platonem , z Fedonie i Theaetetus .

On jest pierwszym nowoczesnym zauway gbokie rónice midzy filozofi Platona i mistycznych i zabobonnych pytania o neoplatonizmu - któr nazywa pseudo-platonizm.

Muzyka

Patrice Bailhache interesowa si szczególnym zwizkiem Leibniza z muzyk. Uwaa to za ukryt praktyk arytmetyczn, w której umys nie zdaje sobie sprawy, e si liczy ( musica est exercitium arithmeticae occultum nescientis se numerare animi ).

Nie powicajc jej wyczerpujcego opracowania, jego korespondencja z urzdnikiem Conradem Henflingiem wykazuje ywe zainteresowanie tym tematem. Omawia w szczególnoci pojcie wspóbrzmienia oraz klasyfikacj interwaów i akordów spógoskowych, a take pojcie temperamentu .

Leibniz jednak przed tym ostrzega, bo jako przyjemno umysu mona na to marnowa zbyt wiele czasu. Wyjania to w szczególnoci w nastpujcy sposób: przyjemnoci zmysów, które s najblisze rozkoszom umysu <, a które s najczystsze i najbardziej wzdychajce>, to przyjemnoci muzyczne [...] i jedyne jedn rzecz, której moemy si obawia, jest spdzanie tam zbyt duo czasu .

Leibniz nadaje jej te podrzdn rol w porównaniu z innymi dyscyplinami. To prawdopodobnie tumaczy fakt, e nie prowadzi pogbionych studiów muzykologicznych. Patriche Bailhache argumentuje w tym sensie, powoujc si na Leibniza: przyjemnoci zmysowe sprowadzaj si do mtnie znanych przyjemnoci intelektualnych. Muzyka nas oczarowuje [] (GP, VI, s. 605).

W tych warunkach, wedug Patriche Bailhache matematyka, filozofia, religia s dyscyplinami znacznie wyszymi w godnoci ni muzyka, a nawet ni teoria muzyki (poniewa teoria ta patrzy na przedmiot o niszej wartoci) .

Potomkowie

Dziedzictwo, krytyka i kontrowersje

Kiedy umar, Leibniz nie cieszy si dobrym wizerunkiem. Rzeczywicie jest on uwikany w spór o ojcostwo dotyczcy rachunku róniczkowego z nieskoczenie maymi z Izaakiem Newtonem  : zarówno Newton, jak i Leibniz odkryli techniki wyprowadzania i oblicze cakowych. Leibniz wyda pierwsz w 1684 r., natomiast Newton opublikowa dopiero w 1711 r. prace, które wykonaby prawie 40 lat wczeniej, w latach 1660-1670.

Leibniz i jego ucze Christian Wolff wywr silny wpyw na Emmanuela Kanta . Nie jest jednak jasne, w jaki sposób idee Leibniza wpyn na tezy Kanta. W szczególnoci nie wiemy, czy Kant w swoim komentarzu do tematów Leibniza wprost komentuje Leibniza, czy te jego spadkobierców.

W 1765 roku publikacja New Essays on Human Understanding po raz pierwszy umoliwia bezporedni dostp do myli Leibniza, niezalenie od obrazu przekazanego przez Wolffa. Wydarzenie to miao decydujcy wpyw na filozofi Kanta i na niemieckie owiecenie ( Aufklärung ).

Wród Owiecenia punkty widzenia na Leibniza s podzielone. Z jednej strony Jean-Jacques Rousseau czerpie cz swojej praktyki z Leibniza; Denis Diderot chwali to w Encyklopedii i pomimo wielu przeciwiestw midzy tymi dwoma filozofami, znajdujemy godne uwagi podobiestwa midzy New Essays on Human Understanding Leibniza i Pensées sur la interpret de la nature Diderota. Jednak w tym samym czasie, Leibniza teodycei , a jego pomys z najlepszym z moliwych wiatów , bdzie mocno krytykowane w satyryczny sposób przez Woltera w swej filozoficznej opowieci Candide przez charakteru Panglossa.

Leibniz wywar równie silny wpyw na neurofizjologa , psychologa i filozofa Wilhelma Wundta , znanego jako twórca psychologii jako dyscypliny eksperymentalnej. Ten ostatni powici mu w 1917 roku monografi.

W XX XX  wieku , logik Kurt Gödel pod silnym wpywem Leibnizem (i przez Kanta i Husserlem ) i badano intensywnie pracy nim pomidzy 1943 i 1946 roku . By równie przekonany, e spisek by przyczyn tumienia niektórych dzie Leibniza. Gödel uwaa, e uniwersalna cecha jest osigalna.

Wedug projektu Mathematics Genealogy Project Leibniz ma ponad 110 000 potomków matematyki , w tym dwóch uczniów: Nicolasa Malebranche (któremu podzieli si swoimi obliczeniami podczas wywiadów w Paryu w 1672 ) i Christiana Wolffa .

W 1968 roku Michel Serres wyda swoj pierwsz ksik Le Système de Leibniz i jej modele matematyczne. Czytanie Leibniza bdzie mu towarzyszyo przez cae ycie, goszc np. Internet to Leibniz bez Boga .

Wyrónienia i hody

W jego hodzie wymieniono kilka instytucji:

Ponadto nagroda nazwana na jego cze Gottfried-Wilhelm-Leibniz Prize, przyznawana corocznie od 1986 roku przez German Research Foundation , jest jedn z najbardziej prestiowych nagród w dziedzinie bada naukowych w Niemczech .

W matematyce poda swoje imi:

W astronomii poda swoje imi:

W Paryu , da mu imi na ulicy Leibniza i kwadratowy Leibniza w 18 th dzielnicy .

Fabryka ciastek Bahlsen sprzedaje ciastka o nazwie Leibniz-Keks od 1891 roku , a fabryka ciastek ma siedzib w Hanowerze, gdzie filozof mieszka przez 40 lat.

Dom, w którym mieszka kiedy zmar w 1716 r., datowany na 1499 r. , zosta zniszczony przez bombardowania lotnicze w nocy z w . Wiern reprodukcj ( Leibnizhaus dom Leibniza) - nie znajduje si w oryginalnym miejscu, które nie byy dostpne, ale nadal blisko starego miasta - zosta zbudowany w latach 1981 i 1983 .

Z okazji 370 lat od jego urodzin i 300 th  rocznica jego mierci, w roku, który odpowiada równie jubileuszu 10 o zmianie nazwy na Uniwersytet w Hanowerze i 50 lat spóki Gottfried Wilhelm Leibniz, Hanoweru powiedzia rok 2016 Rok Leibniza.

Dwa pomniki s powicone jego pamici w Hanowerze Leibniz Memorial, brzowa tablica przedstawiajca jego twarz oraz witynia Leibniz, znajdujca si w parku Georgengarten  (w) . Ponadto wzmianki o filozofie mona znale w rónych miejscach miasta.

Ernst Hähnel wykona pomnik Leibniza w Lipsku (rodzinnym miecie filozofa), Forum Leibniza , w 1883 roku . Pierwszy wystawiony na Koció St. Thomas , zosta przeniesiony do miasta uniwersyteckiego dziedzica w 1896 - 1897 , i cudem przey bombardowanie. W 1968 roku , podczas budowy nowego gmachu uczelni, pomnik zosta ponownie przeniesiony.

Uwagi i referencje

Uwagi

  1. Kilka uwag o nazwie Leibniza:
    pierwotnie, jego nazwa zostaa napisana Leibnütz  ; Leibniz przyj pisowni -iz, gdy mia okoo dwudziestu lat;
    istnieje inna pisownia, Leibnitz z -tz  ; jeli, jak wskazuje Kuno Fischer , ta pisownia jest bardziej zgodna ze sowiaskim pochodzeniem imienia Leibniz, pisownia -z jest tym, czego uywa sam Leibniz (chocia pisownia -tz staa si powszechn pisowni jego imienia za jego ycia, nigdy go nie uywaem); ponadto nie ma rónicy w wymowie w jzyku niemieckim ;
    nazwa jest równie wczeniej franczyzowa w Godefroy Guillaume Leibnitz (patrz na przykad pochwaa Fontenelle );
    nazwa bywa latynizowana w Gottfredo Guiliemo Leibnüzio (patrz np. pierwsza strona De arte combinatoria );
    Leibniz czsto nazywa siebie Gottfried von Leibniz (Leibniza), a wiele wyda pomiertnych jego dzie przedstawia go jako Freiherra GW von Leibniza [ ref.  podany]  ; niemniej jednak Leibniz, mimo woli uszlachetnienia , nigdy nie by.
  2. Wymowa w standardowym jzyku niemieckim transkrybowana fonemicznie zgodnie ze standardem API .
  3. Wedug ówczesnego kalendarza juliaskiego Leibniz urodzi si dnia.
  4. Notatka Yvon Belaval w Leibniz: inicjacja w jego filozofi  : "Leibniz, Leibnitz, Leibnüzius, Leibnütz, Leubnutz, Lubeniecz, itd., tyle samo pisowni u naszego autora, do tego imienia pochodzenia sowiaskiego:" Leibniziorum sive Lubeniccziorum nomen Slavonicum (KI xxxu). A o niejakiej Lubiniszkach: Zawsze wyobraaem sobie, e jego imi jest takie samo jak moje, i kiedy musz wiedzie, co to znaczy po sowiasku (K. III. 235). .
  5. Peny cytat: Nie zapominajmy, e dla Leibniza Logika jest Kluczem Natury:   neque enim aliud est Naturæ quam Ars quædam Magna.  » , podkrela w dodatku do De Complexionibus . "
  6. Dopiero publikacja Louis Couturat wczesnego XX th  century dla tego logicznego prac Leibniza staj si atwo dostpne.
  7. W pismach Leibniza termin teodycea moe oznacza albo boski atrybut sprawiedliwoci, albo doktryn na ten temat, albo jego ksik Eseje Teodycei (w skrócie la lub ma Teodycea)
  8. Zobacz take Myli o religii i moralnoci , V e Nyon( czytaj online ) , Rozwaania o przyczynach ostatecznych, waciwe dla poznania i udowodnienia istnienia Boga, s.  85 ; Myli Leibnitza o religii i moralnoci o Gallicy .
  9. 1 st  objto ACTA ERUDITORUM  :

    Ostateczna przyczyna wystarczy, aby odgadn, jakie prawa przestrzega wiato, poniewa jeli zaoymy, e celem natury byo przewodzenie promieni wietlnych z jednego punktu do drugiego najatwiejsz ciek, stwierdzimy, e wszystkie te prawa s godne podziwu. "

    - Leibniza

  10. Zobacz take fragment z Trzeciego Listu Leibniza do Clarke'a z 25 lutego 1716 r. w artykule Zasada wzgldnoci .
  11. Istnieje 495 wzmianek o Leibniz w pismach Kanta (bez notatek) i 200 o Wolff, przeciw 275 dla Isaaca Newtona , 225 dla René Descartes i 95 dla Davida Hume'a .

Uwagi dotyczce tytuów

  1. Tumaczenie: Od zasady indywiduacji  . Peny tytu to   Disputatio metaphysica de principio individui  , czyli Metafizyczna dyskusja o zasadzie indywiduacji  .
  2. Tumaczenie: Sztuka kombinatoryczna. Peny tytu brzmi:   Dissertatio de arte combinatoria   lub Rozprawa o sztuce kombinatorycznej.
  3. Tumaczenie: Sprawy zakopotane prawem. Peny tytu to:   Disputatio de Casibus Perplexis in Jure   lub Dyskusja w sprawach uwikanych w prawo.
  4. Tumaczenie: nowa metoda maksimów i minimów. Peny tytu brzmi:   Nova methodus pro maximis et minimis, itemque tangentibus, quae nec fractas nec irrationes quantitates moratur, et singulare pro illis calculi genus.  Lub Nowa metoda dla maksimów i minimów, a take stycznych, która nie wystpuje w stosunku do uamków ani niewymiernych, z oryginaln metod obliczania. .
  5. Tumaczenie: Medytacje o wiedzy, prawdzie i ideach.
  6. Tumaczenie: Z ukrytej geometrii i analizy niepodzielnoci i nieskoczonoci
  7. Tumaczenie: "Pierwsze Prawdy".
  8. Znany we Francji pod nazw Protogée, czyli z formacji i rewolucji globu .
  9. Tumaczenie: Najnowsze z Chin.
  10. Peny tytu to: Objanienie arytmetyki binarnej, która uywa tylko znaków 1 i 0, z kilkoma uwagami na temat jej uytecznoci i wiata, jakie rzuca na staroytne chiskie liczby Fu Xi
  11. Tytu jest kompletny to Eseje teodycei o dobroci Boga, wolnoci czowieka i pochodzeniu za. Czsto okrelany jest krótszymi tytuami Essais de Théodicée i Théodicée.
  12. Monadologia nie jest autorstwa Leibniza, ale Heinricha Koehlera w jego niemieckim tumaczeniu z 1720 roku.
  13. Tumaczenie: Plan Leibniza dotyczcy biblioteki publicznej uporzdkowanej wedug klasyfikacji nauk
  14. Tumaczenie: Bardziej ograniczony plan Leibniza dotyczcy uporzdkowanej biblioteki

Bibliografia

  1. ( en) Stanford University ,   Gottfried Wilhelm Leibniz,   na Stanford Encyclopedia of Philosophy , 22 grudnia 2007 (zmieniony 24 lipca 2013) (dostp 19 grudnia 2017 ) .
  2. (w) Stanford University ,   Wpyw Leibniza to 19th Century Logic   , w Stanford Encyclopedia of Philosophy ,(dostp 4 stycznia 2018 r . ) .
  3. (i), Stanford University ,   filozofii Leibniza Fizyki   na Stanford Encyclopedia filozofii (dostp 12 stycznia, 2018 ) .
  4. (w) Stanford University ,   Leibniz on the Problem of Evil   , w Stanford Encyclopedia of Philosophy , 4 stycznia 1998 (poprawione 27 lutego 2013) (dostp 21 grudnia 2017 ) .
  5. (w) Stanford University ,   Kurt Gödel   , w Stanford Encyclopedia of Philosophy ,(dostp 15 stycznia 2018 r . ) .
  1. Henri Lachelier, "Wstp - Wstp - Historia Nowego Eseje  " , w Gottfried Wilhelm Leibniz, New Essays on Human Understanding ,( przeczytaj online ).
  2. National Library of France ,   Dissertatio de arte combinatoria Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716)   , na bnf.fr (dostp 14 stycznia 2018 r . ) .
  3. Biblioteka Narodowa Francji ,   Notice de personne Leibniz, Gottfried Wilhelm (1646-1716)   , na stronie bnf.fr (dostp 14 stycznia 2018 r . ) .
  4. Biblioteki Narodowej Francji ,   De Corporum concursu - Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716)   , na bnf.fr (dostp 21 grudnia 2017 ) .
  5. Bibliothèque nationale de France ,   Discours de métaphysique - Gottfried wilhelm Leibniz (1646-1716)   , na bnf.fr (konsultowane w dniu 21 grudnia 2017 r . ) .
  6. Biblioteki Narodowej Francji , Novissima Sinica - Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716)  " , na bnf.fr (dostp 21 grudnia 2017 ) .
  7. Bibliothque Nationale de France ,   New Próby o ludzkiego zrozumienia - Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716)   , w bnf.fr (dostp 21 grudnia 2017 ) .
  8. Gottfried Wilhelm Leibniz , Wyjanienie arytmetyki binarnej, która uywa tylko znaków 1 i 0, z kilkoma uwagami na temat jej uytecznoci i wiata, jakie rzuca na staroytne chiskie postacie Fu Xi » , W historii Królewskiej Akademii Nauk w Paryu, Charles-Estienne Hochereau,( przeczytaj online ).
  9. Biblioteka Narodowa Francji , Essais de Theodicee - Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716)  " , na bnf.fr (konsultowany w dniu 21 grudnia, 2017 ) .
  10. Biblioteka Narodowa Francji ,   Zasady natury i aski oparte na rozumie Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716)   , na bnf.fr (konsultacja 21 grudnia 2017 r . ) .
  11. Biblioteki Narodowej Francji , Monadologia - Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716)  " , na bnf.fr (dostp 21 grudnia 2017 ) .
  12. Gottfried Wilhelm Leibniz , Monadologie , Pary, Théophile Desdouits, coll.    Gallica   ( BNF Ogoszenie n o  FRBNF42065807 , czyta on-line ) , s.  10-11.
  13. Historia Królewskiej Akademii Nauk , Pary, Charles-Estienne Hochereau,( czytaj online ) , "Nowa arytmetyka binarna", s.  58-62.
  14. Biblioteka Narodowa Francji ,   Gottfried Wilhelm Leibniz: Le philosopher des Marvels   , na stronie class.bnf.fr (dostp 12 stycznia 2018 ) .
  1. (de) Bibliothèque Gottfried Wilhelm Leibniz ,   Leben und Werk   , na gwlb.de (dostp 11 stycznia 2018 r. ) (wersja francuska: Bibliothèque Gottfried Wilhelm Leibniz ,   Vie de Leibniz   , na gwlb.de (dostp 2 czerwca 2018 r. ) ).
  2. (de) Bibliothque Gottfried Wilhelm Leibniz ,   Geschichte der Gottfried Wilhelm Leibniz Bibliotek   , w gwlb.de (dostp 5 stycznia 2018 ) .
  3. (de) Bibliothque Gottfried Wilhelm Leibniz ,   Leibniz-Nachlass   na gwlb.de (dostp 3 stycznia, 2018 ) .
  4. (de) Bibliothèque Gottfried Wilhelm Leibniz ,   Korrespondenz   , na gwlb.de (dostp 3 czerwca 2018 r. ) (wersja francuska: Bibliothèque Gottfried Wilhelm Leibniz ,   La Correspondence   , na gwlb .de (dostp 3 czerwca 2018 r. ) ).
  5. (de) Bibliothque Gottfried Wilhelm Leibniz ,   Leibniza sprachwissenschaftliche Forschungen   na gwlb.de (dostpny z 25 stycznia 2018 ) (wersja francuska: Bibliothèque Gottfried Wilhelm Leibniz , Les leibnizjaskiego badania lingwistyczne   , na gwlb.de (dostp 02 czerwca 2018 ) ).
  6. (de) Bibliothèque Gottfried Wilhelm Leibniz ,   Leibniz und China   , na gwlb.de (dostp 12 stycznia 2018 r. ) (wersja francuska: Bibliothèque Gottfried Wilhelm Leibniz ,   Leibniz et la Chine   , na gwlb. de (dostp 2 czerwca 1018 ) ).
  • Oficjalna strona internetowa miasta Hanower
  1. (en)   Dom Leibniza   , na oficjalnej stronie internetowej miasta Hanower (dostp 9 stycznia 2018 r . ) .
  2. (i) Gottfried Wilhelm Leibniz  " , o oficjalnej stronie miasta Hannover (konsultowany na 9 stycznia, 2018 ) .
  3. (w)   Maszyna liczca Leibniza   , na oficjalnej stronie internetowej miasta Hanower (dostp 9 stycznia 2018 r . ) .
  4. (De)   Leibniz-Keks   , na oficjalnej stronie internetowej miasta Hanower (dostp 5 stycznia 2018 r . ) .
  5. (w)   Rok Leibniza w 2016 r.   , na oficjalnej stronie internetowej miasta Hanower (dostp 9 stycznia 2018 r . ) .
  6. (w)   Leibniz Memorial   , na oficjalnej stronie internetowej miasta Hanower (dostp 9 stycznia 2018 r . ) .
  7. (w)   witynia Leibniza   na oficjalnej stronie internetowej miasta Hanower (dostp 9 stycznia 2018 r . ) .
  • Odniesienia do klasyfikacji penego wydania
  1. (De) Gottfried-Wilhelm-Leibniz-Gesellschaft ,   Leibniz-Edition   (dostp 4 stycznia 2018 r . ) .
  2. (de) Gottfried Wilhelm Leibniz Sämtliche Schriften und Briefe: Achte Reihe, Naturwissenschaftliche, Medizinische und Technische Schriften, Erster Band , Academy of Sciences Berlin-Brandenburg ( prezentacja online , czytaj online ) , "" Schiften Verzeichniss "(" Katalog pimiennictwa ) , s.  643-654.
  3. (de) Gottfried Wilhelm Leibniz Sämtliche Schriften und Briefe: Sechste Reihe, Philosophische Schriften, Vierter Band: inhalt, Vorwort, Einleitung, unverlinkte Verzeichnisse , Uniwersytet Münster ( prezentacji online , czyta online ) "" Inhaltsverzeich ")" , P.  4-32.
  4. (De) Gottfried-Wilhelm-Leibniz-Gesellschaft ,   Leibniz-Edition - Reihe VI   (dostp 20 lutego 2018 r . ) .
  • Odniesienia do bibliografii
  1. MacDonald Ross 1984 , s.  3.
  2. Belaval 2005 , s.  21.
  3. Belaval 2005 , s.  22.
  4. Belaval 2005 , s.  23.
  5. MacDonald Ross 1984 , str.  4.
  6. Spójrz 2011 , s.  3-6.
  7. Belaval 2005 , s.  46.
  8. MacDonald Ross 1984 , s.  5.
  9. Belaval 2005 , s.  47.
  10. MacDonald Ross 1984 , s.  6.
  11. MacDonald Ross 1984 , s.  15.
  12. MacDonald Ross 1984 , s.  18.
  13. MacDonald Ross 1984 , s.  19.
  14. Belaval 2005 , s.  191.
  15. MacDonald Ross 1984 , s.  25.
  16. Belaval 2005 , s.  192.
  17. Belaval 2005 , s.  194.
  18. MacDonald Ross 1984 , s.  10.
  19. MacDonald Ross 1984 , s.  9.
  20. MacDonald Ross 1984 , s.  11.
  21. Couturat 1903 , przedmowa, s.  4-5.
  22. Couturat 1903 , przedmowa, s.  8-9.
  23. Couturat 1903 , wstpie.
  24. MacDonald Ross 1984 , s.  1.
  25. Couturat 1901 , przedmowa.
  26. Knecht 1981 , s.  37.
  27. Couturat 1901 , s.  2.
  28. Knecht 1981 , str.  38-39.
  29. Couturat 1901 , s.  35
  30. Couturat 1901 , s.  98.
  31. Couturat 1901 , s.  81-87.
  32. Couturat 1901 , Przypis XIV O bibliotekarzu Leibniza, s.  573 (tumaczenie terminów aciskich: (en) Louis Couturat ( tumacz  Donald Rutherford i Timothy Monroe),   Nota XIV On Leibniz as Librarian   , na oficjalnej stronie internetowej Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego (dostp 12 stycznia 2018 r. ) .).
  33. Belaval 2005 , s.  190.
  34. Leroux 2015 , s.  4.
  35. Couturat 1901 , Przypis XVII O matematycznej teorii gier, s.  581-583.
  36. Look 2011 , Aftermath - Kant, Leibnizianie i Leibniz.
  • Inne referencje
  1.   Encyklopedia filozofii Stanforda  
  2. Bernard Le Bouyer de Fontenelle , Pochwaa M. Leibnitza  " , na oficjalnej stronie internetowej Akademii Nauk ,(dostp 9 stycznia 2018 r . ) .
  3. (de) Leibniz-Gemeinschaft ,   Gottfried Wilhelm Leibniz   (dostp 5 stycznia 2018 ) (wersja angielska: (en) Leibniz-gemeinschaft ,   Gottfried Wilhelm Leibniz   (dostp 2 czerwca 2018 r. ) ).
  4. Gottfried Wilhelm Leibniz  " , w Encyclopédie Larousse ( dostp 21 grudnia 2017 ) .
  5. (en) Sarah Tietz,   Biografia Leibniza   , na Academia.edu ,(dostp 26 grudnia 2017 r . ) .
  6. ( en)   Biografia Leibniza   , w archiwum MacTutor History of Mathematics na oficjalnej stronie internetowej St Andrews University (dostp 25 grudnia 2017 r . ) .
  7. (w) Donald Rutherford,   Krótka chronologia ycia Leibniza   na oficjalnej stronie Wydziau Filozofii Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego ,(dostp 11 czerwca 2018 r . ) .
  8. (en)   Leibniz, Gottfried Wilhelm   , w   Projekcie Galileo   na oficjalnej stronie Rice University (dostp 11 czerwca 2018 r . ) .
  9. Philosophical Library J. Vrin ,   Des cas perplexes en droit   (dostp 20 lutego 2018 ) .
  10. Marine Picon, Doktryna habitusu i encyklopedyczne porzdkowanie dyscyplin w Leibniz: la Nova Methodus discendae docendaeque iurisprudentiae , 30  s. ( czytaj online ) , s.  402-404.
  11. Gottfried Wilhelm Leibniz (oryginalny autor), Jakob Thomasius (oryginalny autor) i Richard Bodéüs (autor edycji), korespondencji, 1663-1672 , Vrin ,, 366  s. ( ISBN  978-2-7116-1145-4 , czytaj online ) , s.  53.
  12. Muñoz Santonja i Prime 2018 , s.  30-31
  13. University of Tennessee at Martin ,   Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716)   , w internetowej Encyklopedii Filozofii ( zasignito 3 stycznia 2018 r . ) .
  14. (w) Royal Society ,   Portret Gottfrieda Wilhelma Leibniza   (dostp 25 grudnia 2017 ) .
  15. (w)   Benedict Spinoza   , w Encyclopædia Britannica (dostp 3 czerwca 2018 r . ) .
  16. (en) Yvon Belaval ,   Gottfried Wilhelm Leibniz   , w Encyclopædia Britannica (dostp 21 lutego 2018 r . ) .
  17.   Leibniza   na Imago mundi (dostpny 04 stycznia 2018 ) .
  18. Leibniz i Spinoza I  " , na Uniwersytecie w Helsinkach ,(dostp 22 grudnia 2017 r . ) .
  19. Daniel Pimbé,   Spinoza   , o Akademii Grenoble ,(dostp 22 grudnia 2017 r . ) .
  20. (sv)   Nordisk familjebok / Uggleupplagan. 16. Lee-Luvua / 77-78   , na Runeberg (dostp 5 czerwca 2018 ) .
  21. Massimo Mugnai,   Od ttnicych yciem Woch do wzgórza Hanoweru  , Dla nauki ,( przeczytaj online , konsultacja 2 czerwca 2018 r. ).
  22. André Robinet , Disjunctive architectonics, systemowe automaty i transcendentalna idealno w pracy GW Leibniza , Vrin, 1986 ( ISBN  978-2-7116-0914-7 ) , s.  79 [ czytaj online ] .
  23. (en)   Portret Gottfrieda Leibniza, autorstwa Christopha Bernharda Francke, c. 1700.   , na oficjalnej stronie Uniwersytetu Columbia (dostp 3 czerwca 2018 r . ) .
  24. Muñoz Santonja i Prime 2018 , s.  160
  25. Christian Wolff (oryginalny autor) i Jean-Marc Rohrbasser (tumacz), Elogium Godofredi Guilelmi Leibnitii , ACTA ERUDITORUM ,( przeczytaj online ).
  26.   Gottfried Wilhelm Leibniz   , w Encyclopédie de l'Agora (dostp 21 lutego 2018 ) .
  27. (w) Markku Roinila,   Leibniz's Attempts to the Reuniification of the Churches   , na oficjalnej stronie internetowej Uniwersytetu Helsiskiego (dostp 14 stycznia 2018 r . ) .
  28.   Lista czonków od czasu powstania Akademii Nauk Czonkowie przeszoci, których nazwa zaczyna si na L   , na oficjalnej stronie internetowej Akademii Nauk (dostp 2 czerwca 2018 r . ) .
  29. (PL) Markku Roinila, GW Leibniz i naukowe Societies , 23  str. ( prezentacja online , czytaj online [PDF] ) , s.  16-17.
  30. (w)   The Russian/St Petersburg Academy of Sciences   w archiwum MacTutor History of Mathematics na oficjalnej stronie University of St Andrews (dostp 12 czerwca 2018 r . ) .
  31. (w)   Austriacka Akademia Nauk   w archiwum MacTutor History of Mathematics na oficjalnej stronie University of St Andrews (dostp 12 czerwca 2018 r . ) .
  32. Rachunek róniczkowy i cakowy: jego narodziny, jego dyfuzja i kwestia jego podstaw [PDF] , na Uniwersytecie Pierre-et-Marie-Curie (dostp 4 stycznia 2018 r . ) .
  33. (De) Leibniz 'Abhandlung' Meditationes de Cognitione, veritate et ideas' z 1684 - eine Diskussion mit Blick auf den 'Tractus de intellectus emendatione' des Baruch Spinoza  " [PDF] na uni-muenster.de , Thomas Kisser,(dostp 11 listopada 2014 r . ) .
  34. Brevis demonstratio erroris memorabilis Cartesii ... w Acta Eruditorum , marzec 1686.
  35. W Nouvelles de la République des Lettres , wrzesie 1686.
  36. Pierre Costabel, Leibniz i dynamika teksty z 1692 r. , Hermann, Pary, 1960 ( czytaj online ).
  37. 1698 lub 1699, pochodzcy z Costabel, 1960, który obala dat Gerhardta: 1691, poniewa tekst przywouje nawrócenie Malebranche na siy ycia (1698).
  38. W L'Europe savante pojawiajce si w Holandii ( czytaj na GBook ).
  39. Rudolf Boehm, Notatki dotyczce historii Zasad natury i aski Leibniza oraz Monadologii , Revue philosophique de Louvain, 1957, nr 46, s. 232-251 ( czytaj online ).
  40. GG Leibnitii opera filozoficzna, quae istniejca Latina Gallica Germanica omnia , wyd. Johann Erdmann, Berlin, 1840, s. 705 (czytaj w Archiwum i na Wikiródach ).
  41. (w) Gregory M. Reihman,   Wpyw Malebranche jest Pisma Leibniza w Chinach   na oficjalnej stronie internetowej Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa (dostp 28 stycznia 2018 ) .
  42. Presses de l'Université Paris-Sorbonne ,   Spinoza i Leibniz-Rencontres, kontrowersje, przyjcia   (dostp 22 grudnia 2017 r . ) .
  43. Mogens Lærke,   Leibniz i Spinoza. Geneza opozycji.  » , W sprawie École normale supérieure de Lyon (konsultowane 22 grudnia 2017 r . ) .
  44. Claire Crignon-De Oliveira,   Niels Stensen (Nicolas Sténon), Mowa o anatomii mózgu   , w OpenEdition Journals ,(dostp 4 czerwca 2018 r . ) .
  45. Thibault de Meyer, Raphaële Andrault, Mogens Lærke, Pierre-François Moreau (re.), Spinoza / Leibniz. Spotkania, kontrowersje, przyjcia , relacja z cytowanej ksiki, na OpenEdition ,(dostp 4 stycznia 2018 r . ) .
  46. Pascal Engel i Jean Birnbaum ,   Leibniz, ostatni duch uniwersalny  , Le Monde ,( przeczytaj online , skonsultowano 4 stycznia 2018 r. ).
  47. Jean-Pascal Anfray,   Leibniz i najlepszy ze wszystkich moliwych wiatów   , o Le Point ,(dostp 7 stycznia 2018 r . ) .
  48. François Trémolière,   Organon, Aristote: 2. Jzyk i mylenie: narodziny logiki   , na Encyclopædia universalis (dostp 29 marca 2015 ) .
  49. Jacques Bouveresse , Descartes, zdrowy rozsdek, logika i wieczne prawdy , w ESSAI V DESCARTES, LEIBNIZ, KANT , Marseille, Agone,( czytaj online ) , Tradycja i innowacja: Leibniz i jego poprzednicy.
  50. Robert Blanché ,   Logic: 4. Era tak zwanej klasycznej logiki   , na Encyclopædia universalis (konsultacja 11 marca 2015 r. )  : On akceptuje to, co zostao zrobione, cofa to, ale by to pogbi . Logika tradycyjna jest tylko próbk logiki ogólnej, która pozostaje do ustalenia. "
  51. (en)   Modern Logic   , z Encyclopædia Britannica (dostp 4 stycznia 2018 r . ) .
  52. (w), University of Tennessee w Martin , Leibniza: Logika  " na Internet Encyclopedia of Philosophy (dostp na 1 st lutego 2018 ) .
  53. Michel Fichant , Odbiór Gassendiego w dziele dojrzaoci Leibniza , w Sylvia Murr, Gassendi et l'Europe , Pary, Vrin,( ISBN  9782711613069 , czytaj online )
  54. Michel Fichant , Science et métaphysique chez Kartezjusz i Leibniz , PUF , 1998, rozdz.  V , s.  134 .
  55. Claire Fauvergue ,   Diderot tumacz Leibniza.  », Badania Diderota i Encyklopedii ,( ISSN  0769-0886 , DOI  10.4000 / rde.285 , odczyt online , dostp 7 padziernika 2016 ).
  56.   Theodycy definition, citations, etymology   , na Littré (dostp 22 grudnia 2017 r . ) .
  57. Henry Duméry,   Théodicée   , o Encyclopædia Universalis (dostp 22 grudnia 2017 r . ) .
  58. Paul Rateau, Idea teodycei od Leibniza do Kanta: dziedziczenie, przeksztacenia, krytyka , Stuttgart, F. Steiner,, 222  pkt. ( ISBN  978-3-515-09351-4 , czytaj online ) , s.  7, prezentacja.
  59. André Lalande , Techniczne i Krytyczne Sownictwo Filozofii , Presses Universitaires de France ,, 1323  s. ( ISBN  2-13-036474-8 ) : wpis "Teodyce".
  60. Lagarde i Michard , tom XVIII th  wieku , rozdzia Voltaire , § Wolter i Providence i § Kandyd .
  61. Katarzyny Golliau i Daniel Vigneron "  naukowa - Newton-Leibniza: Querelle mortelle  ", Le Point ,( przeczytaj online , konsultacja 22 grudnia 2017 r. )oraz Daniel Vigneron,   Newton-Leibniz: wojna ego  , Le Point ,( przeczytaj online , konsultacja 22 grudnia 2017 r. ).
  62. Jean-Marie Pruvost-Beaurain,   Funkcja, matematyka   , na Encyclopædia Universalis (dostp 26 stycznia 2018 r . ) .
  63. (la + fr) Félix Gaffiot , Sownik acisko-francuski , Pary, Hachette,, 1701  s. ( przeczytaj online ).
  64. (en) William P. Berlinghoff i Fernando P. Gouvea , Math Through the Ages: agodna Historia dla nauczycieli i innych osób , MAA , Coll.  Materiay z zasobów klasowych,( 1 st  ed. 2002), 273  , str. ( ISBN  978-0-88385-736-6 , czytaj online ) , Czytaj i pisz arytmetyk, skd pochodz symbole , s.  76.
  65. (en) Herbert Bruderer,   System binarny zosta stworzony na dugo przed Leibnizem   , w sprawie Association for Computing Machinery ,(dostp 31 grudnia 2017 r . ) .
  66. (en) Staroytni ksiki mdroci w sercu kadego komputera  " , z The Guardian (dostp 31 grudnia 2017 )
  67. Muñoz Santonja i Prime 2018 , s.  125
  68. Historia filozofii  " Emile Bréhier, tomy I do III , wydawca PUF , 1931, wznowiony w 1994 ( 7 th  edition) ( ISBN  213-044378-8 ) . Tom II , rozdzia VIII Leibniz , § V Mechanizm i dynamika .
  69. Michel Blay i Robert Halleux, Klasyczny Science XVI th - XVIII th  century: Krytyczny sownik , Flammarion,, 870  pkt. ( ISBN  2-08-211566-6 ) , s.  528-529.
  70. Historia zasady najmniejszego dziaania F. Martin-Robine, 2006, Vuibert, s.  97-98 .
  71. Blay i Halleux 1998 , s.  338.
  72. Jean-Jacques Samueli,   Euler w obronie Maupertuis o zasadzie najmniejszego dziaania   , o Bibnum ,(dostp 22 marca 2015 r. ) ,s.  7-8.
  73. Wszed do historii medycyny, poniewa jako pierwszy powici si wyczerpujco studiom chorób zawodowych.
  74. Muñoz Santonja i Prime 2018 , s.  119-120
  75. Muñoz Santonja i Prime 2018 , s.  149
  76. Kilka wanych prac: Louis Davillé, Leibniz historyn . Esej o dziaalnoci i metodzie historycznej Leibniza , Pary, Alcan, 1909 oraz   Rozwój metody historycznej Leibniza  , Revue de Synthèse historique , XXIII , 3, 1911, s.  257-268 , XXIV , 1, s.  1-31  ; Werner Conze, Leibniz als Historiker , Berlin, de Gruyter, 1951; Gunther Scheel,   Leibniz als Historiker des Welfenhauses  , w: Wilhelm Totok i Carl Haase (red.), Leibniz. Breast Leben, Breast Wirken, Breast Welt , Hanower, Verl. für Literatur und Zeitgeschehen , 1966, s.  227-276 i Leibniz historien, w Georges Bastide (red.), Leibniz. Aspekty czowieka i pracy. Dni Leibniza, zorganizowane przez Narodowe Centrum Syntezy, 28, 29 i 30 maja 1966 , Pary, Aubier Montaigne, 1968, s.  45-60 .
  77. Muñoz Santonja i Prime 2018 , s.  113-114
  78. Muñoz Santonja i Prime 2018 , s.  31-32-115-117
  79. Muñoz Santonja i Prime 2008 , s.  121
  80. Muñoz Santonja i Prime 2018 , s.  127-128
  81. LE Loemker: Wprowadzenie do artykuów i listów filozoficznych: wybór. Gottfried W. Leibniz ( tum. i red., Leroy E. Loemker). Dordrecht: Riedel (wyd. 2 1969) .
  82. T. Verhave: Przyczynki do historii psychologii: III. GW Leibniza (1646-1716) . O Stowarzyszeniu Idei i Nauki . Raport psychologiczny , 1967, tom. 20, 11116.
  83. RE Fancher i H. Schmidt: Gottfried Wilhelm Leibniz: Niedoceniany pionier psychologii . W: GA Kimble i M. Wertheimer (red.). Portrety pionierów psychologii , t. V. Amerykaskie Towarzystwo Psychologiczne, Waszyngton, 2003, s.  117 .
  84. Wundt: Leibniz zu seinem zweihundertjährigen Todestag, 14. listopada 1916. Alfred Kröner Verlag, Lipsk 1917.
  85.   Szachy i historia rozumu   , na mjae.com (dostp 4 stycznia 2018 r . ) .
  86. Patrice Bailhache, Materiay z kolokwium wiadomoci Leibniza: dwa labirynty Muzyka, ukryta praktyka arytmetyki , Cerisy, Studia Leibniztiana, 15-22 czerwca 1995
  87. (w) Alfred R. Hall, Filozofowie w marcu: Kótnia midzy Newtonem a Leibnizem , Cambridge University Press,( prezentacja online )
  88. Hala 2002 , s.  18.
  89. Hala 2002 , s.  Przedmowa .
  90. Victor Donatien Musset , Historia ycia i twórczoci J.-J. Rousseau , Pélicier,, 38  pkt..
  91. Géraldine Lepan, Rousseau: polityka prawdy , Pary, Belin,, 319  s. ( ISBN  978-2-7011-9153-9 ) , s.  13
  92. Christian Leduc, Leibniz i Diderot: Spotkania i przemiany , Presses de l'Université de Montréal ,( czytaj online ) , Analogia Leibniza w debacie midzy Diderotem a Maupertuisem, s.  153-171.
  93. (en) Jochen Fahrenberg, Wpyw Gottfried Wilhelm Leibniz na psychologii, filozofii i etyki Wilhelma Wundta  " , na oficjalnej stronie internetowej University of Fribourg ,(dostp 28 stycznia 2018 ) .
  94. (w) John W. Dawson, Jr., Logiczne dylematy: ycie i twórczo Kurta Gödela , AK Peters, Ltd.,( czytaj online ) , s.  166.
  95. (w) Paola Cantu,   Waciwy porzdek poj: Graßmann, Peano, Gödel i dziedzictwo uniwersalnej charakterystyki Leibniza   , Philosophia Scientiae (opublikowana w OpenEdition ) , tom.  18-1,( przeczytaj online , skonsultowano 15 stycznia 2018 ).
  96. (w)   Biografia Malebranche   w archiwum MacTutor History of Mathematics na oficjalnej stronie University of St Andrews (dostp 3 czerwca 2018 r . ) .
  97. Gottfried Wilhelm Leibniz o projekcie genealogii matematycznej .
  98.   Internet to naprawd Leibniz bez Boga | Philosophie Magazine   , na stronie www.philomag.com (dostp 28 maja 2020 r. )
  99. (de) Gottfried Wilhelm Leibniz University of Hannover ,   Warum ein neuer Name für die Universität Hannover   (Dostp 5 stycznia 2018 r . ) .
  100. (De) Gottfried-Wilhelm-Leibniz-Gesellschaft ,   Startseite   (dostp 15 stycznia 2018 r . ) .
  101. (w) German Research Foundation ,   Gottfried Wilhelm Leibniz Prize   (dostp 5 stycznia 2018 r . ) .
  102. (w) Minor Planet Center ,   (5149) Leibniz   (dostp 5 stycznia 2018 ) .
  103. (w) Jet Propulsion Laboratory ,   5149 Leibniz (PL 6582)   (dostp 5 stycznia 2018 ) .
  104. (de) Bahlsen ,   FAQ   , sekcja Woher kommt der Name BAHLSEN HANNOVER WAFFLN (Dostp 5 stycznia 2018 r . ) .
  105. (de + en)   Alter ego Gottfrieda Wilhelma Leibniza For Leibniz 2016   , na oficjalnej stronie Uniwersytetu w Lipsku (dostp 4 czerwca 2018 r . ) .

Zaczniki

Bibliografia

Edycje dzie Leibniza

Francuskie tumaczenia dzie matematycznych:

  • (la) Leibniz ( przekad  z ac. Marc Parmentier, Eberhard Knobloch ), Kwadratura arytmetyczna koa, elipsy i hiperboli oraz trygonometria bez tablic trygonometrycznych, co jest jej nastpstwem , Pary, Vrin,, 369  pkt. ( ISBN  2-7116-1635-5 , czytaj online ).
  • Szacunek pozorów. 21 rkopisów Leibniza na temat prawdopodobiestwa, teorii gier, oczekiwanej dugoci ycia  ; ustalony tekst, prze., wstp. i opatrzone adnotacjami Marca Parmentiera. Pary: J. Vrin, 1995. (Mateza) ( ISBN  2-7116-1229-5 ) .
  • Charakterystyka geometryczna  ; tekst sporzdzony i opatrzony adnotacjami przez Javiera Echeverrí; przetumaczone, z adnotacj Marc Parmentier. Pary: J. Vrin, 1995. (Mateza) ( ISBN  2-7116-1228-7 ) .
  • Leibniz ( przekad  z ac. Marc Parmentier, pref.  Marc Parmentier), Narodziny rachunku róniczkowego , Pary, Vrin,, 504  s. ( ISBN  2-7116-0997-9 , czytaj online ).
    Zbiór 26 artykuów opublikowanych w   Acta Eruditorum  . - tekst tylko w jzyku francuskim, tumaczenie z aciny.

Badania nad Leibnizem

Dokument uyty do napisania artykuu : dokument uywany jako ródo tego artykuu.

  • Yvon Belaval , Leibniz od epoki klasycznej do owiecenia , Pary, Beauchesne, 1995.
  • Yvon Belaval, Leibniz: inicjacja do jego filozofii , Vrin, coll.  Biblioteka historii filozofii,( prezentacja online ).
  • Yvon Belaval, Leibniz, krytyk Kartezjusza , Gallimard, Tel, 1960.
  • Yvon Belaval, Études leibniziennes, de Leibniz à Hegel , Gallimard, Tel, 1993.
  • Fernand Brunner , Studia nad historycznym znaczeniem filozofii Leibniza , Vrin, Pary, 1950.
  • (la) Israel Gottlieb Canz , Philosophiæ Leibnitianæ and Wolfianæ usus in Theologia (1728).
  • Louis Couturat , Logika Leibniza , Georg Olms Verlag,( prezentacja online )Logika Leibniza o Gallicy .
  • Gilles Deleuze , The Fold - Leibniz and the Baroque , Les Editions de Minuit (zm .  "Critical"), Pary, 1988, 191  s.
  • Claire Fauvergue, Diderot , czytelnik i tumacz Leibniza , Honoré Champion, 2006.
  • Michel Fichant , Wynalazek metafizyczny (wprowadzenie do wydania Folio Monadology ), Folio, 2004.
  • François Gaquère, Ireski Bossuet dialog Leibniza , Pary, Beauchesne, 1966.
  • Martial Gueroult , Leibniz, Dynamique et métaphysique , red. Aubiera, 1967.
  • Herbert H. Knecht, La Logique chez Leibniz: Eseje o barokowym racjonalizmie , L'Âge d'Homme, coll.  "Dialektyka",( prezentacja online ).
  • Mogens Laerke, czytelnik Leibniza Spinozy . Geneza zoonej opozycji, Paris, Honoré Champion, pk. Prace filozoficzne, 2008.
  • Vincent Leroux, Gra w myli Leibniza , Uniwersytet Paris-Diderot,( przeczytaj online ).
  • (pl) Brandon Look, The Continuum Companion to Leibniz , Londyn, A&C Black,, 334  s. ( ISBN  978-0-8264-2975-9 i 0-8264-2975-0 , czytaj online ).
  • (w) George MacDonald Ross, Leibniz , Oxford University Press ,, 120  pkt. ( przeczytaj online ).
  • Gottfrieda Martina, Leibniza. Logika i Metafizyka , Pary, Beauchesne, 1966.
  • Massimo Mugnai Leibniz, myliciel z uniwersalnym geniuszy nauki , sierpie 2006, n O  28.
  • Jean-Baptiste Rauzy, Leibnizowska Doktryna Prawdy. Aspekty logiczne i ontologiczne , Pary, Vrin, 2001.
  • Bertrand Russell , Filozofia Leibniza (1900), Editions des archives contemporaines - EAC, 2000.
  • José Muñoz Santonja ( tumacz  Simon Prime), Wynalezienie rachunku róniczkowego: Leibniz , Barcelona, RBA Coleccionables,, 167  s. ( ISBN  978-84-473-9314-5 ). Ksika uyta do napisania artykuu
  • Michel Serfati, Symboliczna rewolucja: Konstytucja pisarstwa matematycznego , Pary, Éditions Pétra, 2005.
  • Michel Serres , System Leibniza i jego modele matematyczne , Pary, PUF , 1968; przeredagowane w 1 tomie.
  • Gabriel Tarde , Monadologie et sociologie , 1893, The Preventers from thinking in circles , 1999.

Powizane artykuy

Linki zewntrzne

Prezentacje ogólne
Prace zdigitalizowane
Klasy

Mamy nadzieję, że informacje, które zgromadziliśmy na temat Gottfried Wilhelm Leibniz , były dla Ciebie przydatne. Jeśli tak, nie zapomnij polecić nas swoim przyjaciołom i rodzinie oraz pamiętaj, że zawsze możesz się z nami skontaktować, jeśli będziesz nas potrzebować. Jeśli mimo naszych starań uznasz, że informacje podane na temat _title nie są całkowicie poprawne lub że powinniśmy coś dodać lub poprawić, będziemy wdzięczni za poinformowanie nas o tym. Dostarczanie najlepszych i najbardziej wyczerpujących informacji na temat Gottfried Wilhelm Leibniz i każdego innego tematu jest istotą tej strony internetowej; kierujemy się tym samym duchem, który inspirował twórców Encyclopedia Project, i z tego powodu mamy nadzieję, że to, co znalazłeś o Gottfried Wilhelm Leibniz na tej stronie pomogło Ci poszerzyć swoją wiedzę.

Opiniones de nuestros usuarios

Sara Graczyk

Dzięki. Pomógł mi artykuł o Gottfried Wilhelm Leibniz .

Stefan Marzec

Wpis _zmienna bardzo mi się przydał.

Milena Kowalski

Ten artykuł o zmiennej Gottfried Wilhelm Leibniz przykuł moją uwagę. Zastanawia mnie, jak dobrze odmierzone są słowa, to jest jak... eleganckie.

Dominik Andrzejewski

Wreszcie artykuł o Gottfried Wilhelm Leibniz , który jest łatwy do przeczytania.