Analiza cyklu ycia



Informacje, które udało nam się zgromadzić na temat Analiza cyklu ycia, zostały starannie sprawdzone i uporządkowane, aby były jak najbardziej przydatne. Prawdopodobnie trafiłeś tutaj, aby dowiedzieć się więcej na temat Analiza cyklu ycia. W Internecie łatwo zgubić się w gąszczu stron, które mówią o Analiza cyklu ycia, a jednocześnie nie podają tego, co chcemy wiedzieć o Analiza cyklu ycia. Mamy nadzieję, że dasz nam znać w komentarzach, czy podoba Ci się to, co przeczytałeś o Analiza cyklu ycia poniżej. Jeśli informacje o Analiza cyklu ycia, które podajemy, nie są tym, czego szukałeś, daj nam znać, abyśmy mogli codziennie ulepszać tę stronę.

.

Analiza cyklu ycia (LCA) jest znormalizowana metoda oceny (ISO 14040 i 14044 ) umoliwiajce przeprowadzenie wielokryterialnej i wielostopniowy oceny oddziaywania na rodowisko systemu ( produktu , usugi , firmy lub procesowego ) w caym cyklu ycia.

Jego celem jest poznanie i moliwo porównania wpywu systemu na rodowisko w caym jego cyklu ycia, od wydobycia surowców niezbdnych do jego wytworzenia po jego obróbk pod koniec jego ycia (wysypywanie na wysypisko, recykling itp.). , poprzez etapy uytkowania, konserwacji i transportu.

LCA umoliwia zatem:

  • ilociowe okrelenie wkadu systemu w oddziaywanie na rodowisko (wedug etapu cyklu ycia lub podsystemu: komponentów, uytych materiaów, procesów) w celu okrelenia moliwoci ekoprojektu lub poprawy równowagi rodowiskowej systemu;
  • porównaj z rodowiskowego punktu widzenia dwa systemy penice t sam funkcj, dla tej samej iloci wiadczonej usugi (patrz pojcie jednostki funkcjonalnej).

LCA to:

Wprowadzenie i podstawy LCA

Pozycjonowanie pod ktem analizy zrównowaonego rozwoju

LCA to metoda analizy pozwalajca na uzupenienie wiedzy o trwaoci badanego systemu. Nie zawiera elementów ekonomicznych ani spoecznych. Uwaa si, e badane systemy dziaaj normalnie, dlatego wypadki s wykluczone. Badane oddziaywania maj miejsce w biosferze, a nie w technosferze . To, co dzieje si w rodowisku produkcyjnym, nie jest zatem rozwijane. Wyej wymienione elementy, nieuwzgldnione w LCA, s przedmiotem innych bada, takich jak ocena ryzyka rodowiskowego (ERA), ocena ryzyka rodowiskowego lub badania wykorzystujce ramy robocze LCA, cykl ycia kosztów (w jzyku angielskim life cycle kosztorysowanie , LCC), analiza spoeczna cyklu ycia (LCA w jzyku angielskim S-LCA do analizy cyklu ycia spoecznego).

Spoeczna ocena cyklu ycia (ASCV) to narzdzie do identyfikacji potencjalnych skutków spoecznych i spoeczno-gospodarczych dla rónych interesariuszy (np. pracowników, spoecznoci lokalnych, konsumentów) w caym acuchu wartoci produktów i usug. AsCV jest nadzorowany i uznawany na poziomie midzynarodowym przez Wytyczne dotyczce spoecznej analizy cyklu ycia produktów, opublikowane w 2009 roku w Quebecu. Narzdzie bazuje na wytycznych ISO 26000 :2010 w zakresie odpowiedzialnoci spoecznej oraz wytycznych Global Reporting Initiative (GRI)

Wszystkie te elementy, grawitujce w sferze mylenia o cyklu ycia, maj na celu uzupenienie LCA. Mog one ponadto by zintegrowane, o ile ich kwantyfikacje mog by powizane z jednostk funkcjonaln kwantyfikowan przez strumie odniesienia. [nie jasne]

Historia metody

Pierwsze prace dotyczce LCA sigaj lat 70. Te pocztki s zwizane z prac Bousteada i Hunta z 1996 r., odpowiednio w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych Ameryki.

Pierwsze metody oceny oddziaywania na rodowisko, jakie znamy do dzi w postaci LCA, sigaj roku 1992 , czyli okoo dwudziestu lat po pocztkach metodyki. Wspomnijmy o EPS ( Strategia Priorytetów rodowiskowych ), opartym na modelowaniu szkodowym wyraonym w wartoci pieninej, szwajcarskim modelu Ecoscarcity Ecopoints opartym na zasadzie odlegoci do celu oraz metodzie CML 92 z orientacj na problem .

Sownictwo i definicja

Zgodnie z logik LCA, przepywy skadowe produktu dziel si na dwa wymiary, dwie sfery:

  • Technosfera reprezentuje wszystkie dziaania i produkty czowieka (produkcja, transformacja, konsumpcja)
  • Ekosfera reprezentuje przede wszystkim rodowisko naturalne. W pewnym sensie ekosfera obejmuje technosfer i dlatego jest ródem wszystkich surowców i odbiornikiem wszystkich odpadów w technosferze.

W celu przeprowadzenia LCA kady system jest dzielony na procesy elementarne, a kady proces elementarny odbiera i przesya przepywy. Podobnie jak dwie sfery (eko i techno), istniej dwa rodzaje przepywu:

  • Podstawowe przepywy, które pochodz (zasoby) lub s przeznaczone (odpady) z ekosfery
  • Przepywy gospodarcze, które pochodz (wejcie) lub s zamierzone (produkcja / produkt) z technosfery

Reformacja poza zakresem gospodarczym

W idealnym przypadku tylko przepywy elementarne powinny wchodzi i wychodzi z systemu, przepywy ekonomiczne powinny suy jedynie czeniu procesów elementarnych midzy nimi (z wyjtkiem produktu kocowego, którym jest przepyw ekonomiczny, który opuszcza system). Wymagaoby to jednak uwzgldnienia zbyt wielu podsystemów, takich jak wszystkie, które s wykorzystywane do produkcji energii elektrycznej niezbdnej do procesu elementarnego. W rezultacie powszechne jest uproszczenie procesów elementarnych, takich jak dostawa energii elektrycznej, jako procesów, których zagregowany wpyw na rodowisko jest znany (wpywy kadego podstawowego procesu wytwarzania energii elektrycznej nie pojawiaj si ju pojedynczo, ale s zagregowane w wpywy globalne) .

Profil ekologiczny

Ekoprofil (lub profil rodowiskowy, odrbny od regionalnego profilu rodowiskowego lub   lokalnego profilu rodowiskowego  ) jest elementem procesu ekoprojektu i/lub oceny rodowiskowej (ilociowej i/lub jakociowej) . Jest to rodzaj   ekologicznego dowodu tosamoci produktu lub usugi, który mona wykorzysta do zaprojektowania obiektu lub zoonych konstrukcji, takich jak pojazd , budynek o wysokiej jakoci rodowiskowej, ZAC lub ekodzielnica, w szczególnoci dla podejcia gospodarki o obiegu zamknitym i rodzaje analizy cyklu ycia .
Ekoprofil to take nazwa metody pozwalajcej na uzyskanie tego typu profilu, który na ogó przedstawiany jest jako wynik modelowania opisujcego bezporednie i porednie oddziaywanie produktu na rodowisko (np. przedmiotu wytworzonego w odlewni w z pleni) lub usugi (na wodzie, powietrzu, glebie, usugach ekosystemowych i ekosystemach) w rednim kontekcie.
W zalenoci od przypadku jest przeprowadzana mniej lub bardziej dogbnie, ale wedug naukowej, opublikowanej, powtarzalnej i weryfikowalnej metody. Moe by czci owiadczenia rodowiskowego. Niektórzy autorzy zaliczaj go do narzdzi ekoinnowacji.

Bazy danych profili ekologicznych

Potrzebne s doskonae modele, aby zdefiniowa nowe europejskie ramy (opracowywane w latach 2017-2018) dla LCA sprztu elektrycznego i elektronicznego oraz dla prawidowego gospodarowania tym sektorem odpadów. Pomog one w wyjanieniu iloci i jakoci wykorzystywanych surowców i substancji (dodatków) (i ewentualnie marnowanych pod koniec ycia). Aby pomóc producentom w ekoprojektowaniu ich produktów w celu zaoszczdzenia zasobów i ograniczenia stosowania niebezpiecznych produktów oraz lepszego zarzdzania recyklingiem (w tym poprzez ponowne wczenie do procesów materiaów pochodzcych z recyklingu lub komponentów wielokrotnego uytku).
W, baza danych zgromadzona przez midzynarodow sie   Life Cycle Data Network   oferuje ponad 60 modelowanych materiaów (stal, aluminium, szko, PP, ABS itp.) znajdujcych si w sprzcie AGD (PAM, GEM, lampy, wietlówki, ekrany paskie) oraz w urzdzeniach profesjonalnych (owietlenie, sprzt medyczny lub budowlany itp.) w tym kilku ywic (ABS, ABS-PC, PC, PBT, PP, PS, PET itp.). Dostawcy oprogramowania LCA mog uywa tej bazy danych do ulepszania i zwikszania porównywalnoci LCA ze sob. Praca ta opiera si na wkadzie/urzdzeniach do odzysku i recyklingu (od zbiórki do zakoczenia ycia lub ponownego wykorzystania materiaów). Ekoorganizacje modeloway wychodzce frakcje i zmierzyy udzia kadej frakcji wysanej do recyklingu (np.: aluminium, stal lub odzysk energii w cementowniach) Tylko niektóre LCI (inwentaryzacje cyklu ycia) wyszczególniaj skad tworzyw sztucznych z dodatkami (ABS z lub bez RFB lub zawierajce wypeniacze (pigmenty, mineray, metale). Dlatego te prace musz by uzupenione (od 2017 r.) o analiz innego typu profesjonalnego sprztu, a nastpnie okresowo aktualizowan. Okoo 50 zakadów przetwarzania ZSEE zostao zamodelowanych i prawie 15 kanaów odzyskiwania i/lub eliminowania kadego materiau.Wszyscy ci usugodawcy zostali poddani ocenie pod ktem zuycia energii i wody.Dane zaczynaj dostarcza ekoprofile (dostpne dla omiu ywic i tworzyw sztucznych z recyklingu w), umoliwiajc producentom wybór tworzyw sztucznych pochodzcych z recyklingu, jeli chc, dziki lepszemu wyobraeniu o ich ladzie rodowiskowym. Przetwórcy tworzyw sztucznych pracujcy dla przemysu opakowaniowego, budowlanego lub motoryzacyjnego bd teraz mogli wybiera midzy ywicami pierwotnymi a materiaami regenerowanymi we Francji, w zalenoci od ich waciwoci rodowiskowych.

Standaryzacja analizy cyklu ycia (LCA)

Seria ISO 14040 zawiera dokumentacj dla kadego z etapów LCA:

  • ISO 14040: Zarzdzanie rodowiskowe - Ocena cyklu ycia - Zasady i ramy
  • ISO 14041: (przestarzae) Zarzdzanie rodowiskowe - Analiza cyklu ycia - Definicja celu i dziedziny bada i analiz
  • ISO 14042: (przestarzae) Zarzdzanie rodowiskowe - Ocena cyklu ycia - Ocena wpywu cyklu ycia
  • ISO 14043: (przestarzae) Zarzdzanie rodowiskowe - Analiza cyklu ycia - Interpretacja cyklu ycia
  • ISO 14044: Zarzdzanie rodowiskowe Ocena cyklu ycia Wymagania i wytyczne. Ta nowa norma, wraz z wersj ISO 14040 z 2006 r., anuluje i zastpuje normy ISO 14041:1999, ISO 14042:2000 i ISO 14043:2000, które zostay zaktualizowane.
  • ISO TS 14048: Formaty dokumentacji danych
  • ISO TR 14049: przykady ilustrujce definicj celu i dziedziny bada oraz analiza inwentaryzacji zgodnie z ISO 14044

Europejska platforma badawcza (wspólne centrum badawcze JRC) publikuje równie podrczniki i poradniki dotyczce analizy cyklu ycia. Publikacje te obejmuj:

  • Szczegóowy przewodnik ogólny, który podejmuje i uzupenia ramy ISO.
  • Przewodnik po metodach oddziaywania, który analizuje istniejce metody, okrela zalecenia europejskie i okrela potrzeby poprawy.

Metodologia

Zgodnie z czterema lub picioma fazami (w zalenoci od tego, czy odnosimy si do grupowania celów ISO i kierunku studiów, czy do rozdzielajcej je ILCD), naley najpierw zdefiniowa cel badania, a nastpnie odpowiednio wybra przedmiot, który ma by badane. Nastpnie konieczne jest zbadanie systemów zwizanych z produktami do porównania, nastpnie przepywów materiaów i energii, a nastpnie znanych wpywów na rodowisko na kadym etapie cyklu ycia. Wreszcie musimy zway te oddziaywania, zwykle w postaci ekologicznych jednostek adunkowych (ECU).

Przegld krytyczny: Dobra praktyka obejmuje wczenie przegldu krytycznego , który jest procesem weryfikacji przez stron trzeci, czy Ocena cyklu ycia spenia wymagania metodologii, danych, interpretacji i komunikacji oraz czy jest zgodna z zasadami metodologii, jak wskazano wedug obowizujcych norm . Stron trzeci moe by ekspert wewntrzny lub zewntrzny lub komitet zainteresowanych stron. Sprawdza spójno metod z obowizujcymi normami, ich wano naukow i techniczn oraz czy dane s istotne dla osignicia celów badania. Sprawdza równie, czy raport z badania jest przejrzysty, weryfikowalny i spójny, a take odzwierciedla interpretacje w wietle zidentyfikowanych ogranicze i celów badania .

Okrelenie celów i zakresu badania

Ta pierwsza cz jest podzielona na kilka podczci, których struktura bya wczeniej znormalizowana przez norm ISO 14041 .

Okrelenie celu badania
wstawiania przypadków ILCD.

W zalenoci od tych celów wybory dokonane podczas badania mog si róni, podobnie jak cz procesu. Na przykad, analiza cyklu ycia upubliczniona musi zosta poddana przegldowi przez audytorów zewntrznych, co nie ma miejsca w przypadku analizy wykorzystywanej do celów wewntrznych.

Dwa rodzaje udaru

Istniej dwa gówne rodzaje analizy cyklu ycia:

  • LCA-A, atrybucyjna (lub analiza wedug atrybutów): Badany system skada si z procesów elementarnych poczonych przepywami z technosfery bezporednio przypisywanymi systemowi. Uwaa si, e system dziaa (stan ustalony). Konsekwencje wywoane przez porównywane alternatywy nie podwaaj masowo acuchów dostawców (rzdy wielkoci nie s rzdami wielkoci mocy produkcyjnych ani progów implikujcych ich modyfikacje).
  • LCA-C, konsekwencja (lub analiza przez konsekwencje): Badany system skada si z procesów elementarnych poczonych przepywami gospodarczymi, ale take z procesów, na które porednio wpywa ustalenie cyklu ycia badanego produktu lub jego zmiana. (Przykad. Wdraanie urzdze zuywajcych energi elektryczn na du skal daje w sumie wicej ni staa zdolno produkcyjna w stanie pocztkowym. Poza cyklem produktu energochonnego, musimy zbada konsekwencje powstania nowych instalacji do produkcji energii elektrycznej lub wzrost produkcji trybów marginalnych).

W rzeczywistoci metoda jest taka sama, jedyna rónica wystpuje na poziomie granic badanego systemu i metod stosowanych do obliczania wywoywanych przepywów referencyjnych.

Naley zauway, e ACV-C ujawnia nieliniowoci, podczas gdy ACV-A jest czysto liniowy: w ACV-A wpywy (punkt rodkowy, punkt kocowy, pojedynczy wynik) s funkcjami liniowymi jednostki funkcjonalnej. W LCA-C ju tak nie jest, poniewa prawa poday i popytu s liniowe tylko w ramach niewielkich zmian. Bd w wyborze modelowania moe by powany. Wyniki oblicze nakadów i emisji (CO 2na przykad) mog si znacznie róni w zalenoci od tego, czy uyta metoda obliczania jest typu konsekwentnego czy atrybucyjnego .

Funkcjonowa

Wane jest, aby zrozumie, e analiza cyklu ycia wymaga, w zakresie porównawczym, zbadania funkcji produktu. Rzeczywicie, badajc tylko sam produkt, trudno byoby porównywa produkty penice t sam funkcj, ale w inny sposób, takie jak samochody i transport publiczny, których wspóln funkcj jest przemieszczanie ludzi. W zwizku z tym zdecydowanie zaleca si analiz funkcjonaln . To wanie poprzez prawidowe zdefiniowanie badanej funkcji moliwe jest porównywanie produktów ze sob. Dobre zdefiniowanie funkcji umoliwia równie prawidowe okrelenie granic badanego systemu. Przykad funkcji, któr mona wykorzysta do malowania: ochrona i kolorowanie ciany .

Jednostka funkcyjna

Jednostka funkcjonalna reprezentuje zatem kwantyfikacj funkcji produktu. To wanie z tej jednostki bdzie mona porówna scenariusze a priori rónych produktów . Jak kada jednostka, musi by precyzyjna, mierzalna i addytywna. Ogólnie rzecz biorc, jednostka funkcjonalna powinna zawiera element funkcjonalny, kryterium wydajnoci i czas trwania.

W przypadku proponowanej powyej funkcji, jednostk funkcjonaln moe by pokrycie 1  m 2 ciany o nieprzezroczystoci mierzonej dymomierzem co najmniej 0,98 przez 20 lat .

Zdefiniowana w ten sposób funkcja i jednostka funkcjonalna s wystarczajco otwarte, aby porównywa ze sob obrazy, ale take tapety, których funkcja jest taka sama. Parametry bd bezporednio wpywa na wielkoci napotkane w zdefiniowanej jednostce funkcjonalnej. S to kluczowe parametry, którymi w szczególnoci naley si kierowa. Zazwyczaj w gr wchodz pytania dotyczce dugoci ycia, liczby moliwych zastosowa, wydajnoci itp.

W przypadku malowania kluczowymi parametrami mog by ywotno warstwy farby oraz ilo farby potrzebna do odpowiedniego pokrycia powierzchni.

Strumie odniesienia

Przepyw odniesienia okrela ilo analizowanego produktu i materiaów eksploatacyjnych uywanych przez ten produkt, niezbdnych do zaspokojenia potrzeb jednostki funkcjonalnej.

W przypadku ochrony ciany przepyw odniesienia moe wynosi:

  • Dla dobrej jakoci farby (wymaga tylko 2 warstw w cigu 20 lat): 5  kg
  • Dla farby niszej jakoci (wymaga 3 warstw w cigu 20 lat): 7  kg
  • W przypadku tapety ciennej (do wymiany co 20 lat): 2  m 2 + 100  g kleju ...

Granice systemu

Gdy funkcja i jej atrybuty s ju jasno zdefiniowane, konieczne jest okrelenie granic badanego systemu, który bdzie spenia potrzeby funkcji.

Jak wyjaniono poniej, badany system jest zwykle rozkadany na procesy elementarne (wydobywanie surowców, transport, 1 ponowne  przetwarzanie itp.). Zgodnie z teori kady elementarny proces stanowicy wkad do produktu kocowego powinien by uwzgldniony. Jednak w przypadku minimalnie zoonego systemu prowadzi to do niezliczonych procesów elementarnych, z których niektóre maj prawie zerowy wkad.

Dlatego powszechnie przyjmuje si, e okrela si granice systemu, poza które poszukiwanie informacji nie wykroczy. W takim przypadku konieczne jest posiadanie wystarczajco dokadnych danych, aby wypeni luk. Tak wic, o ile nie jest konieczne uwzgldnienie wszystkich podstawowych procesów prowadzcych do wytworzenia energii elektrycznej wykorzystywanej do procesu, to z drugiej strony konieczny jest dostp do tzw. moliwe do ilociowego okrelenia wpywu zuycia energii elektrycznej.

Podstawowy proces, którego wstpne dane wskazuj, e wkad jest minimalny, moe zosta wycofany zgodnie z okrelonymi kryteriami wykluczenia.

Czsto definicja granic bdzie iteracyjna. W rzeczywistoci pocztkowo bdzie mona zbudowa drzewo procesów elementarnych i okreli a priori procesy wczone i wykluczone. W kolejnych fazach czsto konieczne bdzie powrót do granic, aby uwzgldni lub wykluczy procesy, albo dlatego, e nie s dostpne dokadne dane, albo dlatego, e proces musi zosta uwzgldniony, poniewa ma wpyw, który naley dokadniej okreli.

Ogólne kroki do rozwaenia to:

  • Pozyskiwanie surowców i róde energii
  • Transport i dystrybucja
  • Etapy produkcji
  • Zastosowanie produktu
  • Zarzdzanie wycofaniem z eksploatacji (recykling, niszczenie, przechowywanie, odzysk itp.)
  • Produkcja/ycie/koniec okresu eksploatacji infrastruktury niezbdnej na wszystkich tych etapach

Naley zauway, e istniej dwa rodzaje analiz cyklu ycia, zwane atrybucj i konsekwencj. Ten ostatni typ ma wpyw na okrelenie granic.

Analiza inwentaryzacji cyklu ycia

Etap inwentaryzacji analizy cyklu ycia (LCA) polega na wykonaniu inwentaryzacji wszystkich przepywów wewntrz i na zewntrz badanego systemu. Ten krok by wczeniej ustandaryzowany i opisany przez norm ISO 14041 .

W ramach analizy cyklu ycia identyfikuje si dwa rodzaje przepywów:

  • przepywy ekonomiczne, które s przepywami materiaów, energii, usug itp. wymieniane midzy procesami podstawowymi oraz z systemami zewntrznymi;
  • przepywy elementarne bdce przepywami wymienianymi z ekosfer (surowce, odpady zwracane do rodowiska oraz emisje)

Inwentaryzacja i jej analiza odbywa si w 4 etapach:

  1. kwantyfikacja wszystkich przepywów ekonomicznych i elementarnych zwizanych z kadym procesem elementarnym: dla kadego etapu systemu, uwaanego za czarn skrzynk, konieczne jest kwantyfikowanie wszystkiego, co wchodzi i wszystko, co wychodzi.
  2. Skalowanie przepywów ekonomicznych i podstawowych: wszystkie zidentyfikowane przepywy musz by skalowane zgodnie z przepywem referencyjnym. Polega to na wziciu przepywu referencyjnego (badana ilo produktu kocowego) i przejciu od procesu elementarnego do procesu elementarnego wszystkich odpowiadajcych mu przepywów elementarnych.
  3. Kwantyfikacja emisji i ekstrakcji dla kadego procesu elementarnego: celem tego etapu jest ilociowe okrelenie wszystkich elementów, które maj wpyw na rodowisko na kadym etapie.
  4. Agregacja przepywów podstawowych: wszystkie dane dotyczce róda wpywu s agregowane w celu obliczenia wpywów w nastpnym kroku. Na przykad wszystkie emisje CO 2 wszystkich procesów elementarnych s dodawane razem w jedn warto.

Imputacja i wykluczenie

Czsto spltanie procesów sprawia, e trudno jest okreli róda i cele przepywów. Dotyczy to w szczególnoci procesów wielofunkcyjnych, w których jeden proces generuje kilka produktów. Tak jest na przykad w przypadku rafinacji ropy naftowej, w wyniku której powstaj róne paliwa (olej napdowy, benzyna, gaz ziemny), inne produkty uboczne, takie jak asfalt.

Zakadajc badanie tylko jednego z tych produktów ubocznych, na przykad asfaltu, jak rozoy wpyw poprzednich etapów (wydobycia, rafinacji, transportu itp.) midzy badany produkt a inne produkty uboczne.

Moliwych jest kilka podej, które przedstawiono tutaj w kolejnoci priorytetów zgodnie z ISO:

  • Podejcie dywizyjne  : jest to najprostsze rozwizanie, ale rzadko w peni moliwe do zastosowania. Polega ona na rozdzieleniu procesów wielofunkcyjnych na procesy jednofunkcyjne oraz na wykluczeniu procesów, które nie wchodz bezporednio w acuch badanego produktu.
  • Podejcie przez rozszerzenie granic  : ta metoda jest do wydajna, gdy proces koczy si produktem ubocznym, który mona wytworzy w procesie jednofunkcyjnym. W takim przypadku moliwe jest rozszerzenie granic systemu na ten monofunkcyjny proces, a nastpnie odjcie jego wpywu od procesu wielofunkcyjnego.
Powoduje to jednak konieczno przeprowadzenia bardziej zoonej analizy uwzgldniajcej dodatkowy proces.
  • Podejcie imputacyjne  : imputacja jest ostateczn metod rozwizywania wielofunkcyjnych problemów procesowych, ale czsto w gr wchodz wybory metodologiczne, które nie w peni odzwierciedlaj rzeczywisto. Tak jest w przypadku rafinacji ropy naftowej.
Imputacja polega na podziale danych wejciowych i wyjciowych tak, aby odzwierciedli stopie odpowiedzialnoci kadego produktu ubocznego w generowaniu tych przepywów.
W tym celu naley dokona wyboru wkadu kadego produktu w zalenoci od rodka. Najprostsz metod jest czsto metoda masowa. Kademu produktowi ubocznemu zostanie przypisana cz wej i wyj zgodnie z mas produktu ubocznego w porównaniu z cakowit mas produktów powstaych w procesie. W ten sposób moliwe staje si uwzgldnienie w przeprowadzonej analizie tylko czci uczestników i wyj z procesu.
Kryteria uyte do przypisania bd zalee od wartoci, a gdzie od przyczyny, która skania do przeprowadzenia procesu. Zatem dla procesu rafinacji wytwarzajcego kilka rónych róde energii, kryterium alokacji moe by warto energetyczna (a zatem bilans energetyczny ) kadego z produktów ubocznych. Moliwe jest równie przyjcie wartoci pieninej jako czynnika imputacyjnego.
Kwestia imputacji, która jest prawie nieunikniona w LCA, jest jednym z powracajcych zarzutów wobec tej metody, poniewa moe prowadzi do znacznej zmiennoci wkadu procesu w zalenoci od metody i wybranego kryterium.

Walizka do recyklingu

Proces recyklingu jest typowym przykadem wielofunkcyjnego procesu, którego wpywy bd musiay by rozoone; do tego stopnia, e normy ISO opublikoway szereg zalece na ten temat.

Recykling w obiegu zamknitym

Recykling w obiegu zamknitym to proces, który umoliwia odzyskiwanie materiau praktycznie nieskoczon liczb razy bez zmiany jego jakoci. Tak jest w przypadku niektórych metali, a take katalizatorów reakcji chemicznych.

Ten przypadek jest stosunkowo prosty, wystarczy wzi pod uwag, e dany procent materiau jest zawracany i ponownie wstrzykiwany do badanego procesu. Nastpnie dodaj proces recyklingu do analizy cyklu ycia i usu ilo materiau poddanego recyklingowi ze strumienia materiaów wchodzcego do procesu.

Ogólnie rzecz biorc, nie trzeba wprowadza w gr imputacji, wszystko pozostaje w granicach systemu.

Recykling w ptli otwartej

W przypadku recyklingu w obiegu otwartym, w którym produkt z recyklingu teoretycznie ulegnie degradacji i zostanie wykorzystany do czego innego, konieczna jest moliwo rozoenia wpywu recyklingu na róne procesy. podzieli proces recyklingu midzy proces butelkowania, wiedzc, e

  • bez butelek nie byoby przydatne przechodzenie przez ten proces;
  • recykling pozwala unikn udziau ludzi w procesie wytwarzania koszy na mieci.

ISO oferuje kilka cieek:

  • przybliy zamknit ptl: jeli zmiany w charakterystyce produktu s niewielkie, moemy zaoy zamknity proces. Tak jest w przypadku papieru, który po przetworzeniu bdzie ogólnie mia nieco nisz jako, ale nadal moe by uywany jako papier. W ten sposób znajdujemy si w prostym przypadku recyklingu w obiegu zamknitym;
  • metoda oparta na jakoci materiaów: ta metoda imputacji polega na przypisaniu kadego etapu przy uyciu materiaów pochodzcych z recyklingu zgodnie z jakoci produktu. Odpowiada to ustaleniu wspóczynnika degradacji materiau podczas recyklingu i przypisaniu kademu procesowi funkcji tego wspóczynnika;
  • Metoda oparta na liczbie zastosowa: tym razem wspóczynnik imputacji oblicza si po prostu dzielc wpyw etapów recyklingu przez liczb zastosowa;
  • ekonomiczna metoda imputacji: ta metoda imputacji polega na obliczeniu wspóczynnika imputacji na podstawie wartoci ekonomicznej. Jest to szczególnie przydatne, gdy recykling pozwala uzyska kilka produktów (na przykad oddzielne metale lub ten sam metal o rónych waciwociach);
  • metoda 50/50: najprostsza metoda polegajca na przypisaniu 50% wpywu recyklingu do kadego z procesów, które otocz recykling;
  • metoda rozszerzania granic: ta sama metoda, która zostaa zastosowana w celu uniknicia koniecznoci dokonania przypisania i która polega na wczeniu do systemu procesu korzystajcego z recyklingu oraz procesu, którego uniknito dziki recyklingowi, oraz odjciu uniknitych wpywów z nowego systemu.

Ocena wpywu cyklu ycia

Ocena wpywu cyklu ycia (LCIA) jest wanym krokiem w analizie cyklu ycia i ma na celu przeksztacenie spisu przepywów w seri wyranie identyfikowalnych wpywów.

Ocena wpywu bya wczeniej standaryzowana przez norm ISO 14042, która stanowi, e ten krok moe by wykorzystany do:

  • identyfikowa i pomaga klasyfikowa moliwoci doskonalenia systemu produktów,
  • scharakteryzowa efektywno rodowiskow systemu produktów,
  • porówna kilka systemów produktów o tej samej funkcji,
  • wskaza punkty rodowiskowe wymagajce dziaania.

Podobnie jak reszta oceny cyklu ycia, ocena wpywu opiera si na jednostce funkcjonalnej.

Ocena wpywów cyklu ycia przyjmuje jako dane wejciowe analiz inwentaryzacji cyklu ycia, tj. list przepywów wejciowych (surowców, przetworzonych materiaów, energii) i wyj (zrzuty, odpady, emisje itp.) zagregowanych dla caego produktu na wszystkich etapach ycia.

Przepywy te zostan zagregowane w kategorie wpywu, aby nastpnie otrzyma wskaniki kategorii. Ostatecznie moliwe jest uzyskanie pojedynczego wyniku rodowiskowego, chocia oznacza to wag midzy kategoriami oddziaywania.

Typologia metod ewaluacyjnych

Istnieje kilka metod przeprowadzenia takiej oceny. Metody te mona podzieli na dwie kategorie w zalenoci od ich umiejscowienia w kontinuum acucha przyczynowo-skutkowego.

Metody zorientowane na problem acuch przyczyn i skutków dla kwestii rodowiskowych jest zoony. Czsto dokonuje si rozrónienia midzy efektami pierwotnymi, wynikajcymi bezporednio z badanych dziaa, takimi jak emisja freonu, a efektami wtórnymi, które w rzeczywistoci s konsekwencjami, takimi jak spadek ozonu stratosferycznego, skutkujcy wzrostem promieni UV oddziaujcych na grunt. , co powoduje problemy z zam i rakiem. Ale najlepiej byoby wzi pod uwag równie efekty synergiczne i kumulacyjne .

Metody zorientowane na problem skoncentruj si na kategoryzacji skutków pierwszego rzdu, na przykad emisji CFC. Metody te s równie znane jako   metoda punktu rodkowego .

Metody zorientowane na szkod W przeciwiestwie do metod zorientowanych na problem, metody zorientowane na szkod bd koncentrowa si na grupowaniu oddziaywa wedug wyników, w miar moliwoci w acuchu przyczynowo-skutkowym. Dlatego te metody s równie okrelane jako   punkt kocowy   .

Metody te maj t zalet, e wyraniej pokazuj wpyw. Zatem zamiast mówi o emisjach gazów typu ODS (takich jak CFC), kategorie wpywu bd okrela ilociowo wpyw, taki jak szkody dla zdrowia ludzkiego (rak, zama itp.).

Jednak ledzenie acucha przyczynowo-skutkowego jest do trudne, zwaszcza w dziedzinie biologii: czas trwania jest dugi, a acuch przyczynowoci nie zawsze jest jasno ustalony.

Dlatego czsto preferowane s metody zorientowane na problem; zawsze mona wywnioskowa ostateczne obraenia z uzyskanych w ten sposób efektów pierwszego rzdu.

Metody zorientowane na problem Metody zorientowane na uszkodzenie
  • EDIP (1997-2003) (Wenzel i in., 1997, Hauschild i Wenzel, 1998a, Hauschild i Potting, 2005, Potting i Hauschild, 2005) EDIP (Dania)
  • IMPACT 2002+ (Szwajcaria)
  • TRACI (Bare, 2002, Bare i in., 2003, Hertwich i in., 1997, Hertwich i in., 1998, Hertwich i in., 1999, Hertwich i in., 2001, Norris, 2002) TRACI (Stany Zjednoczone)
  • LUCAS (Toffoletto i in., 2007)
  • ReCiPe (De Schryver i in., 2007, Huijbregts i in., 2005a, b, Struijs i in., 2007, Van Zelm i in., 2007a-b, Wegener Sleeswijk i in., 2008)
  • Ekowskanik 99 (Goedkoop i Spriensma, 2000) Ekowskanik 99 (Holandia)
  • Impact 2002+ (Crettaz i in., 2002, Jolliet i in., 2004, Payet, 2004, Pennington i in., 2005, Pennington i in., 2006, Rochat i in., 2006, Rosenbaum, 2006, Rosenbaum i in. ..., 2007)
  • CML 2002 (Gwinea i in., 2002)
  • LIME (Itsubo i in., 2004, Hayashi i in., 2000, Hayashi i in., 2004, Hayashi i in., 2006, Itsubo i in., 2008a-d)
  • EPS2000 (Steen, 1999a, b)
  • ReCiPe (De Schryver i in., 2007, Huijbregts i in., 2005a, b, Struijs i in., 2007, Van Zelm i in., 2007a-b, Wegener Sleeswijk i in., 2008)

Metody wymienione w dwóch kolumnach odpowiadaj metodom mieszanym, pozwalajcym na scharakteryzowanie w dwóch skalach punktu rodkowego i punktu kocowego, skali wpywu i uszkodzenia.

lista treci, które nie zostay jeszcze sklasyfikowane: Swiss Ecoscarcity lub Ecological rzadko [ref. niezgodny] .

Etapy oceny wpywu

Wybór kategorii wpywu

Istnieje wiele kategorii wpywu. Widzimy dwa typy, które graj na dwóch poziomach.

Kategorie zorientowane na szkody ( punkt kocowy ) to: zasoby, zmiana klimatu, zdrowie ludzkie i jako ekosystemu.

Kategorie zorientowane na problem ( midpoint ) to:

Istnieje kilka innych kategorii, przy czym gówne rónice polegaj na tym, e niektóre z nich grupuj pewne wpywy pod tym samym hasem. Zgodnie z ISO 14042 kryteriami wyboru dobrych kategorii wpywu s: nie s one zbdne i nie prowadz do podwójnego liczenia, nie ukrywaj znaczcych wpywów, s kompletne i umoliwiaj ledzenie.

Klasyfikacja

Ten drugi krok ma na celu sklasyfikowanie kadego elementu inwentarza cyklu ycia w wybranych kategoriach.

Nie jest to atwe, poniewa niektóre emitowane substancje mog mie wieloraki wpyw na dwa sposoby:

  • równolegle: substancja ma dwa jednoczesne oddziaywania, jak SO 2 jest jednoczenie przyczyn zakwaszenia i jest bezporednio toksyczny dla czowieka (przez drogi oddechowe);
  • szeregowo: substancja ma szkodliwy skutek, który sam staje si przyczyn czego innego. Na przykad SO 2 powoduje zakwaszenie, które powoduje mobilizacj niektórych metali, a nastpnie skutki ekotoksyczne i toksyczne.

Jest to zatem kwestia unikania redundancji róde lub oddziaywa. Tak wic w przypadku równolegych uderze ta sama czsteczka nie bdzie wywiera obu uderze jednoczenie. Wskazane jest rozdzielenie inwentarza moleku na róne przepywy majce swoje wasne oddziaywania. W przypadku uderze seryjnych pamitaj, aby wzi tylko jeden z nich, aby unikn zbdnych.

Charakteryzacja

Ten krok ma na celu scharakteryzowanie podmiotów wchodzcych i wychodzcych zgodnie z ich stopniem wkadu we wpyw. Prowadzi to do przeksztacenia wszystkich elementów uczestniczcych w oddziaywaniu we wspóln miar umoliwiajc pojawienie si wskanika cyfrowego.

Prostym przykadem jest charakterystyka substancji biorcych udzia w globalnym ociepleniu. Powszechnie przyjmuje si, e CO 2jest substancj odniesienia. W ten sposób wszystkie inne substancje biorce udzia w tym oddziaywaniu zostan zamienione na ekwiwalent CO 2 .zgodnie z ich potencjaem oddziaywania. Powszechnie przyjmuje si, e metan ma 20-krotnie wikszy potencja oddziaywania ni CO 2, wic kady gram metanu bdzie równowany 20 gramom ekwiwalentu CO 2.

Ten krok wprowadza róne i zrónicowane parametry i prowadzi do dokonywania wyborów metodologicznych i zaoe, które mog zmienia wynik.

Tak wic nawet w przypadku wpywu zmiany klimatu, który jest jednak jednym z najprostszych (w porównaniu na przykad z ekotoksycznoci), kilka kryteriów utrudnia charakterystyk.

Po pierwsze, umiejscowienie w acuchu przyczynowo-skutkowym w celu rozwaenia równowanoci rónych substancji nie jest oczywiste. Czy zatem charakteryzujemy metan (w stosunku do CO 2) zgodnie z jego udziaem w zaburzeniu bilansu promieniowania (natychmiastowe wymuszenie radiacyjne, efekt pierwszego rzdu) lub w podniesieniu poziomu morza (efekt trzeciego rzdu). Pierwsza jest policzalna, druga mniej pewna. Wymaga to zatem dokonania wyboru metodologicznego, który moe zmodyfikowa wynik.

Rozwaana skala czasowa stanowi równie problem przy charakterystyce substancji majcych wpyw na zmiany klimatyczne. Dziki temu metan ma ywotno 15 razy krótsz ni CO 2(10 lat wobec 150 lat), dlatego charakterystyka metanu zmienia si w zalenoci od wybranego horyzontu czasowego. W horyzoncie 10 lat ogólnie uwaa si, e ma wspóczynnik 62 w odniesieniu do CO 2 podczas gdy w bardzo dugim okresie, na przykad po 500 latach, wspóczynnik ten zmniejsza si do 7,5.

Zatem kady element uczestniczcy w kategorii wpywu musi zosta scharakteryzowany, charakterystyka, która moe si róni w zalenoci od parametrów, które praktyk jest zobowizany ustali zgodnie z wyborami metodologicznymi, które nieuchronnie zmieni wynik.

Normalizacja

Wedug ISO ten opcjonalny krok polega na uzyskaniu znormalizowanej wartoci, aby bya porównywalna z innymi wartociami w tej samej domenie. W zwizku z tym interesujce moe by zredukowanie pewnych wpywów do wartoci przypadajcej na jednostk (podzielonej przez liczb mieszkaców kraju) lub w przeciwiestwie do prognozowania wyniku lokalnego/regionalnego na skal krajow lub globaln.

W standardzie EDIP wartoci zostan zredukowane do jednostki ekwiwalent osoby wedug nastpujcej nomenklatury:

mPE DK90
  • mPE dla ekwiwalentu miliosobowego
  • DK dla Danii (ustawia specyfikacj regionu dla wartoci)
  • 90 dla 1990 (ustawia zaleno czasow)

Przy tym pojedynczym mierniku naley stosowa globalne benchmarki dla oddziaywa globalnych i wartoci regionalne dla oddziaywa regionalnych. Powoduje to konieczno scharakteryzowania oddziaywa regionalnych.

Grupa

Wedug ISO ten krok jest opcjonalny.

Grupowanie ma na celu sortowanie i hierarchizowanie kategorii wpywu. Odbywa si to do rzadko.

Waenie i agregacja

Wedug ISO ten krok jest opcjonalny.

Chocia ten krok jest tym, który przynosi najbardziej zrozumiay wynik dla ogóu spoeczestwa, poniewa daje unikaln warto, jest opcjonalny, poniewa jest równie jednym z najbardziej subiektywnych. Ten krok nie jest nawet zalecany pod pewnymi warunkami.

Celem jest nadanie wartoci wag wszystkim kategoriom w celu zagregowania ich w jeden wynik. Jeli zainteresowanie jest oczywiste dla ogóu spoeczestwa (moliwo porównania jednej oceny midzy rónymi produktami), eliminuje wiele informacji i jest dokonywane przez wybór wagi, która pozostaje do subiektywna. Rzeczywicie, nie ma metody, która pozwoliaby na przykad okreli, która zmiana klimatu lub ekotoksyczno maj najwikszy wpyw.

Istnieje 5 gównych metod wyboru wartoci waenia:

  • spoeczna ocena szkód: polega na pytaniu ludnoci o wzgldn wag, jak przywizuj do kadego ze skutków (zatem zaley w duej mierze od postrzegania problemów przez spoeczestwo);
  • koszty zapobiegania: polega na obliczeniu kosztów zapobiegania (lub korekty) w celu zwalczania skutków (trudnych do oszacowania pod ktem globalnych skutków, takich jak zmiana klimatu);
  • zuycie energii: polega na obliczeniu energii potrzebnej do powstrzymania kadego wpywu;
  • ocena przez ekspertów: panele ekspertów musz zaproponowa wagi (trudne, poniewa niewielu ekspertów ma kilka specjalizacji, wic kady ma tendencj do faworyzowania potencjalnego wpywu swojej dziedziny wiedzy);
  • przekroczenie progu: polega na ustaleniu wspólnie przyjtych progów dla kadej kategorii i waenia zgodnie z rónic istniejc w tych progach.

Interpretacja analizy cyklu ycia

Interpretacja ma na celu wycignicie bezpiecznych wniosków z analizy. Konieczna jest zatem analiza wyników, wycignicie wniosków i wyjanienie ogranicze przeprowadzonej analizy.

Wyniki musz by równie przejrzyste, zgodne z definicj kierunku studiów, kompletne i atwe do zrozumienia.

W kontekcie analizy cyklu ycia zastosowany proces jest równie wany jak wynik kocowy, dlatego konieczne jest pozostawienie tego procesu otwartego i zrozumiaego, aby pozostawi czytelnikowi moliwo oceny wkadu przeprowadzonej analizy.

Interpretacja powinna równie podkrela zastosowane metody weryfikacji i jasno okrela granice badania.

Narzdzia do analizy wyników

Analiza udziau Obliczanie udziau parametru wejciowego w stosunku do parametru wyjciowego. Analiz t mona przeprowadzi w odniesieniu do inwentarza, charakterystyki lub pojedynczego wskanika, jeli zosta obliczony. W ten sposób moliwe bdzie wyrónienie procentów wkadu, co umoliwi zapewnienie spójnoci wyników oraz podkrelenie procesów i elementów, które w najwikszym stopniu przyczyniaj si do cyklu ycia.
Umoliwi to ocen, jakie nakady i jakie procesy s gównymi ródami oddziaywania na rodowisko. Nierzadko zdarza si, e sporód setek procesów elementarnych tylko kilka reprezentuje ponad 80% oddziaywa, zbliajc si tym samym do
zasady Pareto . Identyfikacja tych procesów dostarcza cennych wskazówek dotyczcych elementów, które naley poprawi w badanym systemie.

Analiza dominacji Obliczanie przy uyciu narzdzi statystycznych lub rankingowych w celu wyrónienia znaczcych lub znaczcych wkadów (zazwyczaj polega na tworzeniu kategorii wkadu od silnego do sabego i klasyfikowaniu kadego etapu procesu w tych kategoriach).

Analiza wpywu Analiza majca na celu dostrzeenie moliwoci wpywu na aspekt rodowiskowy i jego wpywu na pen analiz.

Narzdzie do weryfikacji

Celem jest zapewnienie kompletnoci, spójnoci i stabilnoci wyników. Aby to zrobi, naley wykona kilka kroków:

Badanie róde niepewnoci

Musisz spojrze na zmienno parametrów jako funkcj przestrzeni, czasu i relacji midzy ródami a obiektami. Dokadno danych, fakt posiadania brakujcych danych musz by równie dokadnie zbadane, a take zastosowany model i wprowadzone uproszczenia. Na koniec konieczne jest równie oszacowanie niepewnoci zwizanej z wyborami i zaoeniami podejmowanymi w trakcie procesu, a take niepewnoci charakterystycznej dla zbierania danych i ograniczenia wiedzy na temat badanych osób.

Sprawdzenie kompletnoci

Niewiele LCA moe uzyska wszystkie niezbdne dane. Czsto konieczne s przyblienia. Nastpnie konieczne jest uzasadnienie dokonanych wyborów i zweryfikowanie wpywu tych wyborów, jeli dane s wane, oraz uzasadnienie, dlaczego te dane nie s wane, jeli s uwaane za takie.

Kontrola czuoci

Celem jest walidacja wiarygodnoci wyników kocowych poprzez okrelenie wpywu na nie zmiennoci zaoe, danych ródowych i metodologii.

Kontrol wraliwoci mona zastosowa do dowolnego elementu analizy: imputacji, kryteriów wykluczenia, granic systemu, wybranych kategorii wpywu, danych normalizacyjnych  itp.

Moliwe s dwa rodzaje analizy wraliwoci:

  • Czuo na kryterium cige (wynik wyjciowy w funkcji parametru wejciowego). Moliwe jest wówczas wykonanie analizy zakóce.

W tym przypadku moliwe jest zbadanie wpywu zmiennoci x% przepywu elementarnego na inwentarz, wspóczynnika waenia na wynik kocowy itp. Stamtd mona ekstrapolowa czynniki zalenoci (lub korelacji). Nakady majce siln si korelacji z wynikami musz by nastpnie uwanie obserwowane, aby zapewni, e te wartoci, których wpyw jest duy, s jak najbardziej precyzyjne. Analiza ta moe prowadzi do przegldu kierunku studiów i celów zgodnie z wraliwoci niektórych danych;

  • wraliwo na kryterium dyskretne, to znaczy na wybory. Dlatego konieczne jest, w miar moliwoci, przeanalizowanie wyborów innych ni dokonane i zapewnienie, e wyniki uzyskane wedug rónych scenariuszy mieszcz si w dopuszczalnym zakresie.
Kontrola spójnoci

Celem tej kontroli jest zapewnienie, e otrzymane wyniki s zgodne z pierwotnie sformuowanym zakresem badania. W przypadku porównania rónych scenariuszy wskazane jest równie wykazanie, e zaoenia wybrane w kadym ze scenariuszy s ze sob spójne.

Te rónice midzy scenariuszami mog wynika z rónic w ródach danych, w precyzji danych, w reprezentacjach technologicznych Rónice zwizane z czynnikiem czasu, czynnikiem geograficznym, wiekiem danych, i do wskaników naley równie wzi pod uwag.

Ocena jakoci danych

Zwykle na najwczeniejszych etapach inwentaryzacji praktycy powinni ustali zalecenia dotyczce jakoci danych, w tym pokrycia czasowego i geograficznego, dokadnoci, reprezentatywnoci, spójnoci i odtwarzalnoci pomiarów, róde danych i poziomów niepewnoci.

Na etapie weryfikacji wykorzystane dane naley porówna z pocztkowymi zaleceniami. Odchylenia musz by udokumentowane i uzasadnione.

Analiza niepewnoci

Ma na celu zweryfikowanie wpywu niepewnoci danych gównych na wyniki modelu. Odbywa si to zwykle za pomoc narzdzi komputerowych, na przykad przy uyciu metody Monte-Carlo . Niektóre narzdzia do analizy cyklu ycia pozwalaj wprowadzi niepewno wartoci wraz z rozkadem. Nastpnie program wygeneruje rozkad wyników, który pozwoli albo zapewni, e zmienno nie bdzie miaa zbyt duego wpywu, albo e wynik porównania kilku scenariuszy bdzie wany w warunkach niepewnoci.

Narzdzia LCA

Centrum Badawcze Komisji Europejskiej opublikowao list oprogramowania, narzdzi i usug LCA . (Ostatnia aktualizacja: 27 stycznia 2014 r. od daty opublikowania)

Oprogramowanie to generalnie umoliwia tworzenie modeli cyklu ycia. Dziaaj lub zawieraj bazy danych inwentaryzacyjnych i metody oceny wpywu. Umoliwia to obliczenie potencjalnego wpywu na podstawie wyprodukowanych modeli.

Lista komisji jest niepena. Na przykad praktycy LCA maj Brightway2 [1] i Open LCA [2] . Wiki idealnie nadaje si do niezbdnej pracy kolekcjonowania, czego dowodem jest praca Christophera Davisa, 2012.

Przykady zastosowa

Budynek we Francji

Kady zbudowany element moe teoretycznie by przedmiotem LCA, co jest tym bardziej zoone, e konstrukcja i jej zastosowania s zoone. We Francji 43% energii kocowej (> 100  Mtoe / rok ) jest zuywane przez budynki, których budowa i rozbiórka generuje ponad 40 milionów ton odpadów, które wci s mao i sabo poddawane recyklingowi, co oznacza, e s to emisje gazowe. efekt cieplarniany sektor mieszkalno-usugowy (24%) jest przed transportem (23%), przemysem i rolnictwem. Po wnioskach o wyniki [Co] I oceny rodowiskowej ze strony HQE, refleksja skupia si na budynkach zamieszkaych, zwaszcza z lat 2000. Ustawa Grenelle 2 (2010) popycha sektor budowlany w kierunku LCA, poprzez nowe artykuy Kodeksu Budownictwa i Mieszkalnictwa , których celem jest etykieta rodowiskowa integrujca cay cykl ycia budynku.
W, projekt dekretu i zarzdzenia w sprawie deklaracji rodowiskowej wyrobów budowlanych moe prowadzi do powstania obowizku LCA dla podmiotów, które chc informowa o wpywie swoich konstrukcji na rodowisko. Dekret zosta opublikowany w Dzienniku Urzdowym : Dekret nr 2013-1264 z dnia 23 grudnia 2013 r. dotyczcy deklaracji rodowiskowej niektórych wyrobów budowlanych przeznaczonych do stosowania w pracach budowlanych. LCA jest wtedy wieloskalowa; produkty i podstawowe elementy (formularz deklaracji rodowiskowej i zdrowotnej lub FDES, PEP, EPD dostpne z francuskiej krajowej bazy referencyjnej IIES ) do samych budynków (ilociowa ocena efektywnoci rodowiskowej), a czasami w skali blokowej, ekodzielnicy lub infrastruktury. Za wypenienie tego arkusza odpowiadaj producenci (lub stowarzyszenie zawodowe) produktu. Norma pr EN 15804 (która czciowo zastpi NF P01-010 w 2012 r.) okrela metod uzyskiwania i format deklarowania informacji dotyczcych rodowiska i zdrowia.

Narzdzia komputerowe do obliczania pomocy nadal wymagaj udoskonalenia, przetestowania, walidacji i standaryzacji (np. norma ISO 15392:2008 dotyczca zrównowaonego rozwoju w budownictwie, norma europejska prEN 15804 dotyczca deklaracji rodowiskowych dla wyrobów budowlanych, która w 2012 r. powinna zastpi norm NF P01-010 , norma EN 15978, która ma zastpi XP P01-020-3 w 2012 r. w sprawie wskaników i metod obliczania wpywu budynków na rodowisko). W 2011 r. kilka podej moe da róne wyniki.

Jednak konwergencja benchmarków oceny (skala produktu: NF EN 15804, PCR PEP v3, ISO 21930. Skala budowlana NF EN 15978) jest w toku.

Praca nad artykulacj LCA z ssiedztwem i skal miasta jest równie prowadzona w ramach komisji AFNOR ds. zrównowaonego i prnego rozwoju: AFNOR / ADR oraz instytutu Efficacity: instytutu badawczo-rozwojowego na rzecz transformacji energetycznej miasta.

LCA jest obecnie uznawana za jedn z metod oceny rodowiskowej zalecanych w szczególnoci przez Komisj Europejsk w jej mapach drogowych Wydajno zasobów i Gospodarka o obiegu zamknitym.

Przykad wyników

Oto kilka porównawczych danych liczbowych dotyczcych oddziaywa midzy infrastrukturami i procesami (zgodnie z Ekowskanikiem 99, pojedyncza punktacja (w punkcie hierarchicznym) [ref. Niezbdne] .

Wpyw na infrastruktur Wykorzystanie wpywu procesu
Topienie 8% 92%
Gazeta 13% 87%
Sklejka 3% 97%
Organiczny ziemniak 96% 4%
Moc wiatru 99% 1%
Elektryczno wodna 92% 8%
Elektryczno z wgla 5% 95%
Jdrowy 32% 68%
Moc oleju napdowego 4% 96%
Energia z gazu ziemnego 1% 99%
Samochód ciarowy 33% 67%
Samochód 24% 76%
Spopielanie 3% 97%
Recykling 19% 81%
Skadowisko 96% 4%

W Quebecu

Analiza cyklu ycia jest wykorzystywana przez korporacje Crown lub agencje rzdowe oprócz wyników, które zostay opublikowane w mediach Quebecu.

Midzynarodowe Centrum Referencyjne Cyklu ycia Produktów, Procesów i Usug (CIRAIG), grupa badawcza ds. cyklu ycia i zrównowaonego rozwoju, we wspópracy z baz danych ecoinvent [What] oraz Ministerstwem rodowiska i Walki ze Zmian Klimatu , opracowaa baz danych inwentaryzacji cyklu ycia (LCI) specyficzn dla [Których] danych z Quebecu.

Zalety i wady

Analiza cyklu ycia oferuje globaln wizj wpywu sektora na rodowisko, umoliwia przewidywanie pewnych transferów zanieczyszcze, ocen, jaki rodzaj wpywu na rodowisko jest dominujcy w produkcji produktu i które etapy (etap produkcji, uytkowanie, utylizacja ) lub które poszczególne czci produktu maj najwikszy udzia. Osiga si to dziki podejciu, które jest jak najbardziej wyczerpujce i zgodnie z jasno udokumentowanym procesem. Ta metoda pozwala równie na ujcie rónych rodzajów wpywu w odpowiedniej perspektywie, zamiast ograniczania si do konkretnego rodzaju wpywu.

Jest to równie przydatne narzdzie do dokonywania wyborów zarówno globalnych (wybór polityki rodowiskowej, np. korzyci z recyklingu niektórych produktów), jak i lokalnych (wybór projektu i produkcji produktu).

Jednak wiele przeszkód sprawia, e analiza cyklu ycia nigdy nie bdzie uniwersalnym narzdziem. Po pierwsze, prawie niemoliwe jest uzyskanie wszystkich przepywów wykorzystywanych dla produktu, wic musisz zadowoli si czasami ograniczonymi danymi i korzysta z danych ogólnych, które w zwizku z tym s nieprecyzyjne.

W obecnym oprogramowaniu do analizy cyklu ycia procesy s generalnie zregionalizowane (w przeciwiestwie do oddziaywa, które maj miejsce w geograficznie niezrónicowany sposób i nie zale od regionu lub regionów, w których odbywa si cykl ycia): zwykle istnieje wiele instancji dla kadego procesu, w zalenoci w miejscu uytkowania. Na przykad w przypadku tego samego oprogramowania do analizy cyklu ycia istnieje kilka procesów wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach wglowych w rónych krajach, a te elektrownie maj znaczco róne profile emisji ni w poszczególnych krajach. Jednak nie wszystkie regiony wiata s reprezentowane dla tego samego typu procesu. Dlatego te czsto jest trudne, jeli nie niemoliwe, przeprowadzenie analizy cyklu ycia, która w peni i perfekcyjnie uwzgldnia specyfik i kontekst kadego kraju. Z drugiej strony, dopóki istniej wymagane procesy reprezentatywne, mona szybko i atwo zastpi jeden proces innym w ramach tej samej analizy cyklu ycia. Uatwia to, w granicach dostpnoci odpowiednich procesów, modyfikacj analizy cyklu ycia w celu dostosowania jej do kontekstowej rzeczywistoci innego kraju lub regionu.

Ponadto kilka wyborów metodologicznych pozostaje do subiektywnych, takich jak wybór imputacji i charakterystyka wpywu, standaryzacja i metody waenia, jeli s stosowane. Nierzadko zdarza si, e w kontekcie porównania klasyfikacja midzy kilkoma produktami jest odwracana zgodnie z wybran metod oceny i to tylko na poziomie charakterystyki.

Kilku autorów postuluje równie ponown ocen koncepcji zasobów naturalnych w LCA.

Podsumowujc, analiza cyklu ycia ma wiele zalet. Jednak same wyniki mog by zawsze wtpliwe w zalenoci od dokonanych wyborów metodologicznych. Dlatego uzyskane wartoci nie mog by wykorzystywane przez ogó spoeczestwa i musz by szczegóowo zbadane.

Przepyw i metoda matematyczna LCA

Rozdzielczo matematyczna

Analiza cyklu ycia w znacznym stopniu wykorzystuje obliczenia macierzy, aby przej od inwentaryzacji przepywów do agregacji oddziaywa, przechodzc przez kilka etapów porednich. Obliczenia te s zazwyczaj przeprowadzane przy uyciu oprogramowania symulacyjnego, ale nadal warto zna poszczególne etapy.

Od surowych zapasów po skalowane i zagregowane zapasy

Podczas tego pierwszego kroku macierze wchodzce w gr skadaj si z nastpujcych przepywów:

  • a ij  : przepyw ekonomiczny i procesu elementarnego j
  • b ij  : przepyw elementarny i procesu elementarnego j
  • s j  : wspóczynnik skalujcy j

Kady proces elementarny jest reprezentowany jako wektor w bazie przepywów ekonomicznych i bazie przepywów elementarnych, co daje nastpujc macierz:

  • Na podstawie przepywów ekonomicznych
  • B elementarna macierz strumienia
  • Macierz skalowania S

Umoliwia to uzyskanie przeskalowanych wartoci przepywu referencyjnego.

f i  : suma przepywów gospodarczych i przeskalowana / f macierz przepywów gospodarczych przeskalowana, odpowiada popytowi kocowemu.

g i  : sumy przepywów elementarnych i przeskalowane / g macierz przepywów elementarnych przeskalowana.

As = f

Generalnie znamy popyt kocowy f oraz przepywy ekonomiczne, wic moliwe jest uzyskanie wspóczynnika skalowania.

s = A- 1 .f

Wtedy mona otrzyma macierz przepywów elementarnych:

Bs = g

Dziki temu moliwe jest uzyskanie przeskalowanych i zagregowanych wszystkich przepywów elementarnych i ekonomicznych.

Od wektora zapasów do wektora wskanika oddziaywania

Jak wyjaniono w ocenie wpywu cyklu ycia, celem jest zredukowanie wykazów do jasno ustalonych kategorii wpywu. Moliwe jest wówczas sprowadzenie wszystkich przepywów inwentaryzacyjnych nalecych do kategorii wpywu do wartoci równowanej w odniesieniu do jednostki odniesienia. Na przykad dla kategorii wpywu na globalne ocieplenie wszystko zostanie zredukowane do kg CO 2równowarto.

W tym celu naley ustanowi macierz charakteryzacji Q, która powie wektor inwentaryzacji z wektorem wskaników oddziaywania h, któr otrzymujemy w nastpujcy sposób:

h = Qg z g jako wektorem inwentaryzacyjnym

W kierunku znormalizowanego wektora wpywu

Moliwe jest wtedy ustalenie macierzy normalizacji. Ta ostatnia to macierz diagonalna, której wartoci wynosz 1/ i dla kadej kategorii uderzenia. W ten sposób moliwe jest uzyskanie znormalizowanego wektora wskanika uderzenia ~ h

Umoliwia to generalnie przejcie z wartoci w jednostkach ekwiwalentnych na wartoci bez jednostek lub w punktach, które s atwiejsze do porównania midzy sob iz innymi LCA.

Pojedynczy wskanik

Wreszcie, moliwe jest ustalenie wektora wagowego w pomidzy rónymi badanymi kategoriami. Wiedzc, e wartoci zostay wczeniej znormalizowane i dlatego s wyraone bez jednostki, mona je zsumowa. W ten sposób uzyskujemy:

W = w. ~ H

Uwagi i referencje

  1. Unia Europejska (2010), Podsumowanie i szczegóowy przewodnik: Podrcznik dotyczcy midzynarodowego referencyjnego systemu danych dotyczcych cyklu ycia (ILCD) Ogólny przewodnik dotyczcy oceny cyklu ycia  ; EUR - Raporty z bada naukowych i technicznych; 978-92-79-19092-6
  2. Wytyczne do analizy spoecznej cyklu ycia produktów , Program rodowiskowy Organizacji Narodów Zjednoczonych ,, 104  pkt. ( ISBN  978-92-807-3051-7 , przeczytaj online [PDF] ).
  3. (w) Catherine Benedict , Gregory A. Norris , Sonia Valdivia i Andreas Ciroth ,   Wytyczne dotyczce spoecznej oceny cyklu ycia produktów: w sam raz!   , The International Journal of Life Cycle Assessment , tom.  15 N O  2, s.  156-163 ( ISSN  0948-3349 i 1614-7502 , DOI  10.1007 / s11367-009-0147-8 , przeczytane online , dostp 9 kwietnia 2020 r. ).
  4. (w) Sara Russo Garrido , Social Life-Cycle Assessment: An Introduction , w Encyclopedia of Sustainable Technologies , Elsevier,( ISBN  978-0-12-804792-7 , czytaj online ) , s.  253-265.
  5. (w) Podrcznik midzynarodowego referencyjnego systemu danych dotyczcych cyklu ycia (ILCD): W kierunku bardziej zrównowaonego wytwarzania i konsumpcji na rzecz zasobooszczdnej Europy ( czytaj online ).
  6. I. Boustead ,   LCA jak to si zaczo w Wielkiej Brytanii  , wyd. J. LCA , West Grinstead, Horsham, GB-RH 13 7BD, Wielka Brytania,
  7. Robert G. Hunt i William E. Franklin ,   LCA Jak to si stao osobiste refleksje na temat pochodzenia i rozwoju LCA w USA  , Midzynarodowy dziennik oceny cyklu ycia , tom.  1, N O  1, , s.  47 ( czytaj online , konsultacja 5 grudnia 2014 r. )
  8. [PDF] sekcja wprowadzajca , na europa.eu.
  9. Leclerc A. (2004) Zastosowanie uproszczonej analizy cyklu ycia w praktyce wzornictwa przemysowego do projektowania produktów lub usug o mniejszym wpywie na rodowisko
  10. Colomber, M., Chastenet, CD, Diab, Y., Gobin, C., Herfray, G., Jarrin, T., ... i Trocmé, M. (2011). Analiza cyklu ycia w skali ssiedztwa: narzdzie wspomagajce podejmowanie decyzji Sprawa ZAC Claude Bernard w Paryu (Francja). rodowisko miejskie / rodowisko miejskie (tom 5).
  11. Musy, MM, La Villettes, EP i GRISON, MD (20122), Eco-profile: narzdzie pomocy w ekoprojektowaniu architektonicznym
  12. MUSY, MM, La Villettes, EP i GRISON, MD (2012). Eko-profil: narzdzie wspomagajce ekoprojektowanie architektury , PDF, praca dyplomowa o objtoci 246 stron, publicznie zaprezentowana i obroniona w dniu 12.11.2012 r. za uzyskanie stopnia doktora Uniwersytetu Lotaryngii (specjalno: nauki architektoniczne)
  13. RIMOUX, L. i CORSON, B. (2010). Zintegruj eko-projektowanie odlewów w odlewni. Magazyn odlewniczy, (8), 22-35 ( podsumowanie )
  14. Tyl, B., Legardeur, J., Baldacchino, C. (2011) Opracowanie narzdzia kreatywnoci do generowania ekoinnowacji . Artyku przedstawiony na Midzynarodowym Kongresie Analizy Cyklu ycia, Lille, Francja. Dokument, 6
  15. magazynu rodowiska (2017), WEEE: ponad 60 materiay wzór -; Pierwsza baza danych do oceny wpywu WEEE na rodowisko zostaa wanie opublikowana przez Eco-systems i Récylum, dwie eko-organizacje, które przy wsparciu ADEME prowadziy t prac przez 18 miesicy.
  16. Podrcznik ILCD: Ogólny przewodnik dotyczcy oceny cyklu ycia szczegóowe wskazówki
  17. Podrcznik ILCD: Zalecenia dotyczce oceny wpywu cyklu ycia na podstawie istniejcych modeli i czynników oceny oddziaywania na rodowisko environmental
  18. Krytyczna recenzja , UVED
  19. [PDF] Podrcznik ILCD , na europa.eu, dostp 6 lipca 2016 r.
  20. Thomas Dandres, Uniwersytet w Montrealu, http://publications.polimtl.ca/881/1/2012_ThomasDandres.pdf Opracowanie metody analizy konsekwencji cyklu ycia; Foresight makroskopowy: ocena polityki bioenergetycznej w Unii Europejskiej do 2025 r. , Wydzia Inynierii Chemicznej, Politechnika Montrealska (praca), PDF 241 s.
  21. Laratte B (2013). dynamiczny i skumulowany wpyw na rodowisko jako cz analizy cyklu ycia (rozprawa doktorska, Troyes).
  22. Brand i in., 1998, Müller-Wenk, 1994
  23. Ahbe i in., 1990, Frischknecht, 2008,2006a
  24. Metodologia MEEuP (Kemna i in., 2005
  25. EcoSense, IER 2008.
  26. Zrozumie otwarte dane od surowych danych do praktycznych informacji.
  27. L.111-9 i L.111-10 u Kodeks budowlany i mieszkaniowy
  28. Strony informacyjne Ministerstwa Ekologii, Zrównowaonego Rozwoju i Energii na temat przepisów dotyczcych deklaracji rodowiskowych wyrobów i urzdze budowlanych.  "
  29. JORF nr 0302 z 29 grudnia 2013 r., strona 21754, tekst nr 21, DECRET. Dekret nr 2013-1264 z dnia 23 grudnia 2013 r. dotyczcy deklaracji rodowiskowej niektórych wyrobów budowlanych przeznaczonych do stosowania w robotach budowlanych
  30. INIES - francuska referencyjna baza danych na temat waciwoci rodowiskowych i zdrowotnych wyrobów budowlanych.  » , W www.inies.fr (konsultowany w dniu 31 lipca 2015 )
  31. ródo: stowarzyszenie HQE, w HQE Performance, 2012; Pary - http://www.assohqe.org
  32.   Efficacity, instytut badawczo-rozwojowy ds. transformacji energetycznej miasta  
  33. (w)   Komisja Europejska / rodowisko / Efektywne gospodarowanie zasobami  
  34. Instytut GOZ  "
  35. (w) Pascal Lesage i Réjean Samson ,   The Quebec Life Cycle Inventory Database Project   , The International Journal of Life Cycle Assessment , tom.  21 N O  9,, s.  1282-1289 ( ISSN  1614-7502 , DOI  10.1007 / s11367-013-0593-1 , czytanie online , dostp 18 listopada 2020 ).
  36. Jo Dewulf i in. (2015) Ponowne przemylenie obszaru ochrony Zasoby naturalne w rodowisku oceny cyklu ycia . Nauka. Technol., ASAP DOI Artyku: 10.1021/acs.est.5b00734; 13 kwietnia 2015

Zobacz równie

Powizane artykuy

Koo ycia

Normalizacja

Linki zewntrzne

Bibliografia

  • Chen IC, Fukushima Y., Kikuchi Y. i Hirao M. (2012). Graficzna reprezentacja dla oceny cyklu ycia przyszych technologii , Cz 1: Ramy metodologiczne. The International Journal of Life Cycle Assessment, 17 (2), 119-125.
  • Dandres, Thomas (2012) Université de Montréal, http://publications.polimtl.ca/881/1/2012_ThomasDandres.pdf Opracowanie metody analizy konsekwencji cyklu ycia; Foresight makroskopowy: ocena polityki bioenergetycznej w Unii Europejskiej do 2025 r. , Wydzia Inynierii Chemicznej, Politechnika Montrealska (praca), PDF 241 s.
  • T. Dandres, C. Gaudreault, P. Tirado-Seco i R. Samson (2011). Ocena niemarginalnych zmian z wynikajc z tego LCA: Zastosowanie w europejskim sektorze energetycznym . Renewable and Sustainable Energy Reviews, 15 (6), 3121-3132 * Earles, J. i Halog, A. (2011). Wynikowa ocena cyklu ycia: przegld . Midzynarodowy Dziennik Oceny Cyklu ycia, 16 (5), 445-453
  • Ekvall, T. i Andrae, ASG (2006). Atrybucyjna i wynikowa ocena rodowiskowa przejcia na luty bezoowiowe . International Journal of Life Cycle Assessment, 11 (5), 10
  • Ekvall, T. i Weidema, BP (2004). Granice systemu i dane wejciowe w analizie inwentaryzacji cyklu ycia.Midzynarodowe  ; Journal of Life Cycle Assessment, 9 (3), 11
  • Komisja Europejska Wspólne Centrum Badawcze (JRC) Instytut rodowiska i Zrównowaonego Rozwoju: Podrcznik midzynarodowego referencyjnego systemu danych dotyczcych cyklu ycia (ILCD) Ogólny przewodnik dotyczcy oceny cyklu ycia Szczegóowe wytyczne. Wydanie pierwsze, marzec 2010 r. 24 708 EUR EN. Luksemburg. Urzd Publikacji Unii Europejskiej; 2010
  • JRC, E., 2011. Podrcznik ILCD: Zalecenia dotyczce oceny wpywu cyklu ycia oparte na istniejcych modelach i czynnikach oceny wpywu na rodowisko. Urzd Publikacji Unii Europejskiej.
  • JRC, E., 2012. Raport referencyjny JRC Podrcznik ILCD W kierunku bardziej zrównowaonej produkcji i konsumpcji na rzecz zasobooszczdnej Europy. Urzd Publikacji Unii Europejskiej.
  • Hamelin L., Wesnaes MS, Wenzel H. i Petersen B.r. M. (2011). Konsekwencje dla rodowiska przyszych technologii biogazowych opartych na odseparowanej gnojowicy . Nauka o rodowisku i technologia, 45 (13), 5869-5877.
  • Olivier Jolliet, Myriam Saadé-Sbeih, Pierre Crettaz, Nicole Jolliet-Gavin i Shanna Shaked, Analiza cyklu ycia: Zrozumienie i przeprowadzenie ekorównowagi , Lozanna, Presses polytechniques et universitaire romandes , coll.  "Nauka i inynieria rodowiska",, 352  s. ( ISBN  9782889151356 , prezentacja online )
  • Lesage, P., Deschenes, L. i Samson, R. (2007). Ocena caociowych konsekwencji rodowiskowych opcji zarzdzania terenami poprzemysowymi z wykorzystaniem oceny cyklu ycia z rónych perspektyw . Zarzdzanie rodowiskowe, 40, 15
  • Pehnt, M., Oeser, M. i wider, DJ (2008). Konsekwentna analiza systemu rodowiskowego przewidywanej produkcji energii elektrycznej z wiatru na morzu w Niemczech . Energia, 33, 13
  • Reinhard, J. i Zah, R. (2009). Globalne konsekwencje dla rodowiska zwikszonego zuycia biodiesla w Szwajcarii: wynikowa ocena cyklu ycia.Journal of Cleaner Production , 17 (Suplement 1), S46-S56
  • Reinhard, J. i Zah, R. (2011). Konsekwentna ocena cyklu ycia wpywu na rodowisko zwikszonej produkcji estru metylowego rzepaku (RME) w Szwajcarii. Biomasa i bioenergia , w prasie, skorygowany dowód
  • Sanden BA i Karlstrom M. (2007). Pozytywne i negatywne informacje zwrotne w konsekwencji oceny cyklu ycia. Dziennik Czystszej Produkcji, 15, 13 * Schmidt, JH (2008). Delimitacja systemu w rolniczym nastpczym LCA. Zarys metodologii i ilustracyjne studium przypadku pszenicy w Danii . International Journal of Life Cycle Assessment, 13 (4), 15
  • Thomassen, MA, Dalgaard, R., Heijung s, R. i Boer, I.d. (2008). Atrybucyjna i wynikowa LCA produkcji mleka . International Journal of Life Cycle Assessment, 13 (4), 11
  • Weidema, BP, Frees, N. i Nielsen, A.-M. (1999). Marginalne technologie produkcji dla inwentaryzacji cyklu ycia . International Journal of Life Cycle Assessment, 4 (1), 9
  • Weidema, BP (2010). LCA masterclass (Dyskusja na temat wykorzystania modelu równowagi ogólnej w ocenie konsekwencji cyklu ycia wyd.). Montreal

Mamy nadzieję, że informacje, które zgromadziliśmy na temat Analiza cyklu ycia, były dla Ciebie przydatne. Jeśli tak, nie zapomnij polecić nas swoim przyjaciołom i rodzinie oraz pamiętaj, że zawsze możesz się z nami skontaktować, jeśli będziesz nas potrzebować. Jeśli mimo naszych starań uznasz, że informacje podane na temat _title nie są całkowicie poprawne lub że powinniśmy coś dodać lub poprawić, będziemy wdzięczni za poinformowanie nas o tym. Dostarczanie najlepszych i najbardziej wyczerpujących informacji na temat Analiza cyklu ycia i każdego innego tematu jest istotą tej strony internetowej; kierujemy się tym samym duchem, który inspirował twórców Encyclopedia Project, i z tego powodu mamy nadzieję, że to, co znalazłeś o Analiza cyklu ycia na tej stronie pomogło Ci poszerzyć swoją wiedzę.

Opiniones de nuestros usuarios

Max Owczarek

Dzięki za ten post na Analiza cyklu ycia, właśnie tego potrzebowałem

Tomasz Lis

Wreszcie! W dzisiejszych czasach wydaje się, że jeśli nie piszą artykułów składających się z dziesięciu tysięcy słów, to nie są szczęśliwi. Panowie autorzy treści, to TAK to dobry artykuł o Analiza cyklu ycia.

Wiktor Panek

Ładny artykuł z _zmienna.