Geocentryzm

Geocentrycznego jest byłym modelem fizycznym, w którym Ziemia jest nieruchoma w centrum wszechświata . Teoria ta pochodzi ze starożytności i była szczególnie broniona przez Arystotelesa i Ptolemeusza . Trwało to aż do XVI th  century do renesansu być stopniowo zastępowane przez teorii heliocentrycznej , że się obraca Ziemi wokół Słońca .

Geocentryzm jest w równym stopniu naukową próbą wyjaśnienia wszechświata, co filozoficzną koncepcją tego świata . Jedna zasada rządzi wszystkimi teoriami geocentrycznymi, druga najbardziej:

  1. Ziemia jest centrum wszechświata, nieruchoma w miejscu (w ciągu roku) i pozycji (w dzień): zmiany pór roku oraz dnia i nocy są zatem spowodowane ruchami poza Ziemią.
  2. ruchy planet (w starym znaczeniu słowo planeta obejmuje Słońce i Księżyc, ale nie Ziemię) muszą być doskonałe, więc dozwolone jest tylko po okręgu, przy czym ruchy kątowe lub prostoliniowe uważa się za nagłe, wymuszone.

Kosmologia wczesnych Greków

W kosmologii pierwszych filozofów greckich (ok. 600 rpne , Anaksymander , Anaksymenes , Tales ) Ziemia jest płaska, gwiazdy to ciała nieruchome na kulach w ruchu obrotowym.

W Pitagorasa filozofowie (koniec VI th  century  BC. ) Wyobraźmy kulistą Ziemię i dziesięć koncentrycznych sfer z różnych gwiazd. Dziesiąta sfera to ta, która niesie gwiazdy. Najbardziej oryginalnym aspektem modelu pitagorejskiego jest próba dopasowania muzycznych interwałów i odległości między sferami. Nazywa się to harmonią sfer . Każda sfera ma wydawać dźwięk w swoim ruchu, dźwięk, którego nie możemy odróżnić, ponieważ jest częścią szumu tła, który słyszymy od urodzenia.

Filozof Platon widzi Ziemię jako sferę w centrum wszechświata, otoczoną sferą wody (grubość 2 promienie ziemskie), sferą powietrza (grubość 5 promieni ziemskich) i sferą ognia (grubość 10 promieni ziemskich). ). Gwiazdy znajdują się w górnej części sfery ognia (tj. 18 promieni ziemskich), podczas gdy 7 planet ewoluuje w regionie pośrednim. Wszystkie te kule obracają się równomiernie wokół tej samej osi.

Eudoksos z Knidos wyobraża sobie 27 koncentrycznych kul, ale nie obracających się wokół tej samej osi, co pozwala wyjaśnić różnice w szerokościach planet.

Heraclides du Pont (ok. 388 - ok. 310 pne ) proponuje mieszany model typu geoheliocentrycznego: Wenus i Merkury krążą wokół Słońca, podczas gdy Ziemia pozostaje nieruchoma, a obroty wokół jej osi wyjaśniają pozorny ruch ciał niebieskich ciała. Teoria ta będzie na tyle popularna w starożytności, że zostanie ponownie podjęta w encyklopedycznym dziele Martianusa Capelli około 420 roku, dzięki czemu będzie znana Kopernikowi .

Jednak żaden z tych modeli nie pozwala na zintegrowanie ruchu wstecznego niektórych planet, ani zmian prędkości w tych ruchach. Na model Arystotelesa musimy poczekać .

Geocentryzm Arystotelesa

W modelu geocentrycznym Ziemia jest okrągła. Wszechświat, następnie skończony w przestrzeni, podzielony jest na dwie części: świat podksiężycowy i ponadksiężycowy . Pierwsza, dotycząca wszystkiego, co znajduje się pod orbitą Księżyca ( Ziemia i jej atmosfera), jest symbolem ruchu , niepewności , nieustannie zmienianej i niestabilnej. Wydaje się, że nie spełnia żadnego prawa i jest raczej trafiony. Żywe istoty rodzą się, zmieniają i umierają. Druga natomiast jest niezmienna, doskonała, stabilna i wieczna. Nic tam nie może powstać ani zniknąć. W gwiazdek prowadzono przez 55 koncentrycznych kulek i porusza się z różnymi prędkościami , co wynika z kołowego toru , ponieważ koła (oraz w tym samym czasie, kula) był według Pitagorejczyków, doskonały rysunku. Ostatnią kulą była kula gwiazd stałych ( gwiazd ); pierwszy z Księżyca. Dla Arystotelesa , kulki są wykonane z kryształu w odróżnieniu od Eudoksosa ( 408 - 355 BC ), które zostały wykonane z materiału o nazwie eter .

Pojawił się jednak problem z trajektorią planet. Czasami wydawało się, że cofają się o jakiś czas, zanim wznowią swój kurs w „normalnym” kierunku, to jest degradacja . Odpowiadając na to, szanując doskonały charakter koła, Arystoteles wyobraził sobie cały system sfer, z których niektóre są tylko po to, aby obracać inne sfery, które ze swojej strony być może będą nosiły gwiazdę. Dlatego potrzeba 55 sfer tylko na sześć planet .

Teoria epicykli

Ta nowa teoria, ogólnie nadana Hipparcha , ale opiera się na pracy Apoloniusz z Perge (nie wiadomo dokładnie częścią jednego i drugiego) pojawia się w II th  wieku  przed naszą erą. Planety AD obracają się na kołach zwanych epicyklami . Te same obracają się na innym kole – zwanym deferens – którego centrum stanowi Ziemia. Jednoczesny obrót tych dwóch umożliwił uzyskanie złożonego ruchu, być może wstecznego , oraz wyjaśnienie ruchu planet i Księżyca, w dużej mierze zachowując założenia filozoficzne z tamtych czasów: ruchy gwiazd są kołowe, wyśrodkowane na Ziemi i jednolita prędkość.

Rozwój tego systemu stanowi duży postęp w starożytnej astronomii. Rozbijając złożone ruchy gwiazd na okręgi, które przemierzają ze stałą prędkością, możliwe było wykonanie bardzo precyzyjnych i wiarygodnych tablic astronomicznych. Tabele te pozwolą na przykład na obliczenia pierwszych zaćmień Słońca . Od tego czasu teoria geocentryczna, jakkolwiek fałszywa, działała.

Jakie były przyczyny przypisywane różnym zaobserwowanym lub wydedukowanym rotacjom?

Według lektury Gilberta Walusińskiego czy Jean-René Roya (por. Bibliografia) wydaje się, że za wystarczające wyjaśnienie Arystoteles uważa liczbę stałych sfer i ich interakcję z ruchem mobile primum (ruch pierwszy). Zgodnie z czytaniem Tomasza z Akwinu w Summie teologicznej , przyjmuje on działanie duchów , tak że Księżyc kontynuuje swoją miesięczną ścieżkę, a Słońce swoją roczną ścieżkę w kierunku przeciwnym do ruchu nieba. Ale Tomasz skomentował książek 1-8 z fizyki z Arystotelesem i zmarł zanim zauważył na drodze z nieba ( De caelo et mundo ), to jednak skomentował się pod koniec trzeciej książce. W przeciwieństwie do Walusinsky'ego czy Roya uważał Arystotelesa za autorytet nie do końca prześcignięty w fizyce.

System Ptolemeusza

Ptolemeusz , II th  century znaki szczyt ewolucji astronomicznej nauki starożytności . Po nim nadal będą „komentatorzy”, czasem interesujący, jak Theon z Aleksandrii , ale żadna nowa teoria nie będzie go kwestionować przed renesansem. Ptolemeusz udoskonalił teorię epicykli, prowadził prace obserwacyjne, obliczenia i kompilację wcześniejszych wyników, pozostawiając 13-tomową pracę o astronomii zwaną Wielką Składnią . Przetłumaczone na arabski i rozpowszechniane pod nazwą Almageste , dzieło to będzie miało znaczny wpływ na astronomię następnych stuleci. W szczególności szczegółowo opisuje ruchy planet w modelu geocentrycznym.

Jeśli chodzi o ruch Słońca, Ptolemeusz bierze model Hipparcha i wyjaśnia go według dwóch równoważnych modeli: ruchu jednostajnego po okręgu o promieniu R, którego środkiem nie jest Ziemia (model ekscentryczny) lub rotacji Słońca na epicyklu, którego środek znajduje się na deferencie promienia R i jest wyśrodkowany na Ziemi, przy czym oba obroty są wykonywane w przeciwnych kierunkach.

Jeśli chodzi o planety, aby lepiej uwzględnić obserwacje, Ptolemeusz nieco zmodyfikuje poprzedni model, wprowadzając pojęcie punktu równorzędnego . Ekwant to ekscentryczny punkt, z którego widzimy, jak planeta opisuje trajektorię ze stałą prędkością kątową . Za Arystotelesa ten punkt był mylony z Ziemią. Wprowadza również ekscentryczny , odwrócony epicykl, na którym obraca się środek nasieniowodu. Ziemia znajduje się w symetrycznym punkcie ekwantu względem środka mimośrodu. Model ten, który umożliwia lepsze uwzględnienie zmian prędkości planet, dlatego nie umieszcza już Ziemi w jej centrum, ale „wyimaginowany” punkt, który nie odpowiada położeniu żadnego ciała niebieskiego. Dzięki tej nowej konstrukcji Ptolemeusz uzyskuje znacznie lepszą zgodność z najdokładniejszymi pomiarami.

Ptolemeusz ogranicza się do przedstawienia i obliczeń geometrycznych obserwowanych i wydedukowanych pozycji i ruchów, nie podając fizycznego wyjaśnienia ruchów. Stwierdza jednak, że „gwiazdy pływają w doskonałym płynie, który nie stawia oporu ich ruchom” . Nie przejmuje zatem kryształowych sfer Arystotelesa, wbrew powszechnemu przekonaniu.

System Nasira ad-Din at-Tusi i Ibn Al-Shatir

Historycy i epistemolodzy doceniają dziś wkład średniowiecznych astronomów muzułmańskich, a w szczególności perskiego Nasira ad-Din at-Tusi (1201-1274) i Ibn al-Shâtira (1304-1375) w oficjalnej sprawie przywrócenia modeli. planetarnego systemu Ptolemeusza.

Obaj mężczyźni byli częścią szkoły Maragha . Nasir al-Din al-Tusi zbudował obserwatorium i zbadał ruchy Księżyca i Słońca. W tamtym czasie astronomowie z Maraghi przekonali się, że zasada Arystotelesa, zgodnie z którą ruchy we wszechświecie mogą być tylko kołowe lub prostoliniowe , jest fałszywe. Nasir al-Din al-Tusi pokaże w geometryczny sposób, że dzięki hipocykloidzie można było wygenerować ruch prostoliniowy tylko z ruchów okrężnych .

W swojej pracy zatytułowanej al-Tadhkira fi 'ilm al-hay'a (Memorandum of Astronomical Sciences) Nasir ad-Din at-Tusi najpierw pyta, czy sama Ziemia nie jest w ruchu i jak pogodzić tę hipotezę z nową obliczenia wykonane w obserwatorium Maragha. Jego propozycja polega na definitywnym wyeliminowaniu w modelu Ptolemeusza pojęcia ekwantu , uznawanego za niekompatybilny z danymi z obserwacji ruchów ciał niebieskich, a tym samym znaczne uproszczenie greckiego modelu planetarnego poprzez zaproponowanie nowego systemu (według rozważanych historyków „pomysłowe na czas”) jednostajnych ruchów kołowych, aby uwzględnić zmiany odległości Księżyca od Ziemi. Ten system jest znany jako „  para Al-Tusi  ” lub „hipocykloid Al-Tusi”; System ten identycznie znajdujemy również w dziele Mikołaja Kopernika zatytułowanym De revolutionibus orbium coelestium, a nikt nie wiedział, w jaki sposób zostałby uzyskany.

Jeśli chodzi o Ibn al-Shatir (Damaszek około 1350 r.), kontynuował on dzieło Al Tusiego, proponując inny system planetarny, ten całkowicie koncentryczny, mechanicznie akceptowalny i uogólniający idee al-Tusiego. Według historyków , Mikołaja Kopernika również podjęły modelu Ziemia-Księżyc-Słońce Ibn al-Shatir emitować swoją teorię heliocentryzmu.

Dwóch innych astronomów muzułmańskich jest cytowanych w tej przygodzie modeli niebieskich. Są to Al-Battani , nazywany „doskonałym naśladowcą Ptolemeusza” (zmarł w 929 r.) i Al-Zarqali, który przez czterdzieści lat za pierwszy i dwadzieścia lat za drugi mierzył jednego na Wschodzie. Hiszpania, dzień po dniu, dokładne pozycje Słońca w stosunku do Ziemi i sporządziły tabele precesji równonocy  ; ale zjawisko to, znane od najwyższej starożytności, odkryte, zrozumiane i skwantyfikowane przez Hipparcha , korzystało już z pomiarów rozciągających się na ponad tysiąc lat. Astronomowie arabscy ​​nie wnieśli jednak, jeśli chodzi o teorię, poprawy podstawowych założeń, ograniczając się do podsumowania Almagestu, a nawet miernych kontynuatorów Ptolemeusza. Ze względu na niezgodność obserwatorów i różne wartości, które znaleźli dla obliczenia precesji, arabscy ​​astronomowie wyobrazili sobie system „niepokoju równonocy”, odrzucany od starożytności i wywodzący się z komentarzy do nowych tablic Ptolemeusza . przez Theon Aleksandrii . Stąd surowy osąd Pierre'a Duhema  : „Nauka islamska składa się w dużej mierze z łupów zdobytych na hellenistycznej nauce dekadencji. " Tabele Al Battani są notowane w ostatnich stronach książki De revolutionibus orbium coelestium Kopernika . Al-Zarqali ustaliłby ze swojej strony dokładne tabele (ale nie ma dowodów na to, że jest autorem) ruchu planet, znane jako Tablice Toledo , w oparciu o obserwacje, które poczynił w Toledo między 1061 a 1080. Tabele te były tak precyzyjne, że pozwalały przewidywać zaćmienia.

System Tycho Brahe

W XVI -tego  wieku , duński astronom Tycho Brahe remiksy geocentrycznego Ptolemeuszy. Znając heliocentryczny model Kopernika , nie mógł go zaakceptować z powodów bardziej religijnych niż naukowych. Jednak jego obserwacje doprowadziły go do opracowania osobistego modelu hybrydowego łączącego geocentryzm (jak dla Wszechświata) i heliocentryzm (jak dla Układu Słonecznego, z wyjątkiem Ziemi): Księżyc i Słońce krążą wokół Ziemi – która pozostaje centrum Ziemia „Wszechświat – jak planety krążą wokół Słońca. Model ten został stworzony w celu odpowiedzi na problem faz Wenus w poprzednim układzie geocentrycznym.

Według Arystotelesa , komety były częścią tej sublunar świecie ze względu na ich bardzo ekscentrycznych trajektorii i były nawet związane z meteorologicznych zjawisk . Nie mogli należeć do świata ponadksiężycowego, w którym wszystko było uporządkowane, ponieważ grozili zderzeniem ze sferami krystalicznymi. Jednak Tycho Brahe wykazuje, że kometa z 1577 roku znajduje się w odległości większej niż czterokrotna odległość Ziemia-Księżyc i dlatego jest częścią świata ponadksiężycowego, unieważniając teorię sfer materialnych. Sfery były więc tylko widokiem umysłu .

Ta niezmienność w supralunar świata została podważona przez obserwację nova pięć lat wcześniej. To pojawiło się, a następnie zniknęło 18 dni później, gdzie przedmioty miały nigdy nie umrzeć.

Koniec geocentryzmu

Historyczne debaty wokół geocentryzmu

W scholastycznej prądu , Nicole Oresme spekuluje o możliwości heliocentryzmu, jej zgodności z dziennych i obserwacji astronomicznych. Dochodzi do wniosku, że heliocentryzmu nie można było obalać obserwacjami, ale rzeczywiście był fałszywy. Mikołaj Kopernik ponownie podejmuje swoje argumenty, ale dodaje, że potrafi lepiej obliczyć ruchy planet z wyprzedzeniem, zaczynając od modelu heliocentrycznego. Tycho Brahe , geocentryczny, utożsamiający ekscentryczność Ptolemeusza ze Słońcem, udoskonala obliczenia poza Kopernikiem i poza Ptolemeuszem. Jego asystent Johannes Kepler powraca do hipotezy heliocentrycznej, tym razem posługując się orbitami eliptycznymi i relacją ( prawo Tycjusza-Bode'a ) na odległościach orbit (prawo Tycjusza-Bode'a - z kolei to prawo będzie doskonale rozłączne od reszty teorii i jak dotąd nie ma żadnego teoretycznego uzasadnienia). Model ten zostanie zaakceptowany przez Isaaca Newtona i stanie się jego klasycznym heliocentrycznym modelem, uzasadnionym nową fizyką.

Klasyczne teorie scholastyczne

“  Secunda ratio ad idem probandum talis est. In moventibus i motis ordinatis, quorum scilicet unum per ordinem ab alio movetur, hoc necesse est inveniri, quod, remoto primo movente vel cessante a motione, nullum aliorum movebit neque movebitur: quia primum est causa movendi . Sed si sint moventia et mota per ordinem in infinitum, non erit aliquod primum movens, sed omnia erunt quasi media moventia. Ergo nullum aliorum poterit moveri. I sic nihil movebitur in mundo.  " " Drugie rozumowanie dla wykazania tego samego jest następujące: kiedy silniki i ruchome są uporządkowane, to znaczy, że każdy z nich jest z kolei poruszany przez inny, należy koniecznie sprawdzić, czy pierwszy silnik jest stłumiony lub zatrzymany, żaden z pozostałych nie poruszy się ani nie zostanie poruszony: ponieważ pierwszy jest przyczyną ruchu dla wszystkich innych. Ale jeśli z kolei będą silniki i telefony komórkowe, w nieskończoność, nie będzie pierwszego silnika, ale wszystkie będą, że tak powiem, silnikami pośrednimi. Więc żadnego z nich nie można przenieść. I tak na świecie nic się nie poruszy. "

W tym tekście Tomasz z Akwinu ma na myśli, że na przykład prądy Oceanu są poruszane przez Wiatry Przejścia, które poruszane są przez sferę Księżyca i tak dalej, aż do primum motum (pierwszego ruchu), nieba lub sfera gwiazd stałych poruszana przez Boga . Ten test Boga, jak mówi, jest zgłaszane z VI th księdze Fizyki Arystotelesa:

„Arystoteles (...) stwierdził, że ciała niebieskie są poruszane przez substancje duchowe  ; i próbował ustalić ich liczbę zgodnie z liczbą ruchów, które przejawiają się w gwiazdach. "

„Nie wierzył, że substancje duchowe wywierają bezpośredni wpływ na niższe ciała, z wyjątkiem być może ludzkich dusz działających na ich ciała. A to dlatego, że nie uważał, że w niższych ciałach mogą istnieć inne czynności niż ich naturalne czynności, dla których ruch przekazywany przez ciała niebieskie jest wystarczający. Wierzymy jednak, że w niższych ciałach wiele się dzieje poza ich naturalnymi czynnościami, czego nie można wystarczająco wytłumaczyć działaniem ciał niebieskich; dlatego uważamy za konieczne utrzymywać, że aniołowie mają bezpośredni wpływ nie tylko na ciała niebieskie, ale nawet na ciała niższe. "

Rola Galileusza

Nowa koncepcja fizyki

Dzisiaj definiujemy doświadczenie fizyczne w następujący sposób:

Eksperyment jest materiałem protokół umożliwiający pomiar pewne zjawiska, których teoria daje koncepcyjną reprezentację. Iluzoryczne jest oddzielanie eksperymentu od powiązanej teorii. Fizyk oczywiście nie mierzy rzeczy losowo; musi mieć na uwadze pojęciowy wszechświat teorii. Arystoteles nigdy nie myślał o obliczaniu czasu potrzebnego, aby upuszczony kamień dotarł do ziemi, po prostu dlatego, że jego koncepcja świata podksiężycowego nie miała nic wspólnego z taką kwantyfikacją. Ten eksperyment musiał poczekać na przeprowadzenie Galileo .

Te kwantyfikacje pozwoliły nowej fizyce Galileusza i Newtona osiągnąć niespotykaną wcześniej dokładność: ale zawiera ona inne elementy niż tylko kwantyzacja. Dla Arystotelesa ciężkie i lekkie były dwiema przeciwstawnymi cechami. Dla Galileusza ciężar był zasadniczą cechą materii, a światło staje się w ten sposób zwykłym brakiem materii, negacją. Newton akceptuje tę koncepcję ciężkiego i lekkiego i dodaje do niej teorię grawitacji lub uniwersalnego przyciągania, która przez to jest tylko teorią przyciągania ciężkiego przez ciężkie. Żaden z nich nie wyklucza działania duchów jako nierzeczywistego, ale obaj uważają je za nieistotne w badaniu przyrody. Ani też nie akceptuje tego jako ściśle współczesnego powodu jakiegokolwiek ruchu. I tam też wprowadzają koncepcję ruchu przedłużonego, o ile nie zostanie zatrzymany. Odtąd grawitacja i bezwładność, w tym kontynuacja ruchu, stają się jedynymi przyczynami akceptowanymi przez astronomię.

Zastosowanie paralaksy

W procesie Galileusza inkwizytor św. Robert Bellarmine sprzeciwił się, że jeśli Ziemia się porusza, to do gwiazd powinna występować paralaksa . Ale nie zmierzono paralaksy, fakt ten stał się argumentem przeciwko heliocentryzmowi . Galileusz odpowiedział, że gwiazdy są zbyt daleko, aby paralaksę można było zobaczyć i zmierzyć za pomocą instrumentów dnia.

Paralaksa zmierzona przez Bessela odpowiada przewidywalnej teorii heliocentrycznej. Oczywiście przedstawienie paralaksy jako dowodu heliocentryzmu oznacza, że ​​ruchy innych gwiazd względem Słońca są z założenia znikome w porównaniu z ruchami obiektów w Układzie Słonecznym . Jest to przykład zastosowania zasady skąpstwa  : nie możemy przypisać wszystkim gwiazdom we wszechświecie zbiorowego ruchu (najdalsze gwiazdy muszą poruszać się szybciej...), aby wyjaśnić te same obserwacje, co „możemy wyjaśnić za pomocą ruch pojedynczego obiektu, Ziemi.

Potrzebna jest nowa fizyka

W 1687 roku , Isaac Newton opublikował pierwszy tom jego Philosophiae Naturalis Principia Mathematica . Obejmuje ona prawa znane dziś jako Trzy Prawa Ruchu Newtona , a także Uniwersalne Prawo Grawitacji i Zasada Względności .

Te nowe prawa przewidują ruch dowolnego ciała zgodnie z siłami na nie wywieranymi. Wykorzystywane są od tego czasu i do dziś do wszystkich obliczeń w mechanice (z wyjątkiem niektórych sytuacji ekstremalnych wymagających teorii względności lub fizyki kwantowej ). Stanowią pierwszy spójny mechanizm, który może wyjaśnić wszystkie zjawiska życia codziennego.

Przyznając, że Słońce jest znacznie masywniejsze od planet, prawo grawitacji i prawa ruchu pozwalają wykazać, że ruchy planet są zgodne z prawami Keplera, które sam Kepler zaobserwował eksperymentalnie. Wzmocniono heliocentryzm i eliptyczny charakter orbit.

Jednak dopiero w 1727 roku , po opublikowaniu pracy Jamesa Bradleya o aberracji światła , przedstawiono pierwszy eksperymentalny dowód ruchu Ziemi wokół Słońca.

Zdolne do przewidywania trajektorii komet jako dat zaćmień, prawa Newtona zapewniają fizyczne ramy dla wszystkich ruchów kosmicznych prawie bez interwencji innych sił. Prawie dlatego, że sam Newton twierdził, że kiedy planety opuściły swoje orbity, Bóg umieścił je tam z powrotem. Pierre-Simon de Laplace wykazał później, że prawa Newtona pozwalają układowi słonecznemu być wystarczająco stabilne, aby utrzymać się bez interwencji z zewnątrz.

Filozoficzne znaczenie

Pomysł, że Ziemia powinna znajdować się w centrum Wszechświata, wynikał w dużej mierze ze światopoglądu. Arystoteles zbudował bowiem system według kryteriów estetycznych (wymóg doskonałych sfer) i wagi, jaką przypisywał przedmiotom. Jest to model szczególnie intuicyjny, który przypisuje różne zachowania obiektom ziemskim i niebieskim (musimy poczekać, aż Newton poda wspólne wyjaśnienie ruchów gwiazd i upadków ciał).

Ten intuicyjny charakter jest początkowo siłą modelu geocentrycznego: człowiek nie odczuwa ruchu Ziemi, a obiekty niebieskie nie spadają jak obiekty ziemskie. Jednak według kryteriów dominująca rola intuicji sprawia, że ​​model ten jest oceniany jako nienaukowy.

Żądanie doskonałości sfer zwróciło się również przeciwko geocentryzmowi; odkrycie przez Galileusza kraterów księżycowych potwierdziło jego krytykę tego modelu.

Stanowisko Kościoła

Światopogląd Arystotelesa został w dużej mierze przejęty przez Kościół rzymskokatolicki , co pokazało znaczenie filozofii scholastycznej .

Ponadto niektóre fragmenty Starego Testamentu zostały zinterpretowane jako sugerujące geocentryzm, w zależności od tłumaczeń (np. w Psalmie 93 „Aby świat był mocny, nie chwiał się.”, Słowo „zataczać się” można by zastąpić słowem „Ruch”) .

Nie wyklucza to jednak badań. Sam Mikołaj Kopernik był kanonikiem .

W obliczu Galileusza

Papież Urban VIII upoważnił Galileusza do opublikowania swojego dzieła, pod warunkiem, że zrówna teorie Kopernika i Ptolemeusza; Galileusz przedstawił obie teorie, ale nadal faworyzował teorię Kopernika.

Galileusz został oskarżony o herezję i ostatecznie musiał zaprzeczyć swoim przekonaniom, aby uniknąć wyroku śmierci. Został skazany na dożywocie, zamieniony na areszt domowy przez Urbana VIII.

W obliczu fragmentów Starego Testamentu Galileusz nie próbował dyskutować o ich interpretacji, ale zakwestionował to, że dosłowne czytanie Biblii może służyć jako odniesienie w nauce.

Ten proces jest szczególnie ważny, ponieważ oznacza to, co niektórzy postrzegają jako konflikt między nauką a religią. W przypadku innych przeciwstawia się tym, którzy szukają opozycji między religią a nauką (tych, którzy potępili Galileusza) tym, którzy starają się je pogodzić (jak sam Galileusz). W każdym razie proces Galileusza stał się symbolem sprzeciwu między nowymi naukowcami a władzami religijnymi. Co więcej, odmowa czytania Biblii dosłownie w sprawach naukowych stała się później niezbędna w opozycji między kreacjonizmem a teorią ewolucji .

Dopiero około 1750 roku, po eksperymentalnym dowodzie dostarczonym przez Jamesa Bradleya, Kościół za pontyfikatu Benedykta XIV porzucił model geocentryczny, a jeszcze znacznie później uznał, że popełnił błąd w procesie Galileusza. i znalazł go słusznie w czytaniu Biblii w sprawach nauki:31 października 1992 r.Papież Jan Paweł II złożył hołd uczonemu podczas przemówienia do uczestników sesji plenarnej Papieskiej Akademii Nauk . Jest wyraźnie widoczne błędy niektórych teologów XVII -tego  wieku , w przypadku:

„W ten sposób nowa nauka, ze swoimi metodami i swobodą badań, którą zakłada, zmusiła teologów do zakwestionowania własnych kryteriów interpretacji Pisma Świętego. Większość nie wiedziała, jak to zrobić. "

Paradoksalnie Galileusz, szczery wierzący, wykazał się większą wnikliwością w tej kwestii niż jego przeciwnicy teologowie. „Jeśli pismo nie może się nie udać”, pisał do Benedetto Castelli , „niektórzy z jego tłumaczy i komentatorów mogą to zrobić i to na kilka sposobów”. Znamy również jego list do Christine de Lorraine ( 1615 ), który jest jak mały traktat o hermeneutyce biblijnej. "

Modele i rzeczywistość

Jeśli mamy taką koncepcję świata, że ​​wymagamy, aby człowiek, a zatem i Ziemia, znajdowały się w centrum Wszechświata, jednym z możliwych środków zaradczych jest rozważenie, że obecny model astronomów, w którym Ziemia jest mobilna (obraca się wokół Słońce, samo poruszające się po Drodze Mlecznej itp.) należy traktować jedynie jako wygodny model do ich obliczeń.

Jest to stanowisko Partii w powieści 1984 . Jest to przykład „  dwumyślności  ”, to znaczy praktyki Partii wymagającej od wszystkich zgody na przyznanie się do sprzecznych rzeczy bez użycia krytycznego umysłu do wskazywania tych sprzeczności.

W Pożegnanie z rozumem , Paul Feyerabend broni, że modele fizyków należy rozważać tylko użyteczny na koniec dokonywania prognoz oraz konkursy pomysł Galileusza, że modele uważane za prawdziwe przez astronomów powinny zostać włączone do wiedzy. Powszechne, jak jest. Według niego Kościół miał rację, odmawiając astronomii statusu rzeczywistości. Większa dziedzina musi umożliwić zdefiniowanie tego, co jest akceptowane jako rzeczywistość wśród modeli naukowców, a Feyerabend uważa, że ​​Kościół, wybierając wiarę jako tę większą dziedzinę, wybrał ramy bardziej akceptowalne w stosunku do ludzkich spraw.

Takie stanowisko jest jednak wyjątkowe. Nie jest to zbyt popularne wśród fizyków, którzy coraz częściej uważają swoje modele za prawdziwe. W 1984 r. stanowisko to nie miało być brane za przykład, gdyż służyło do zilustrowania hipokryzji. Zwolennicy Galileusza śmieją się z paradoksu reprezentowanego przez współczesnych krytyków Galileusza, takich jak Feyerabend, którzy przybyli bronić starożytnego Kościoła przed Galileuszem i współczesnym Kościołem, podczas gdy ci myśliciele są generalnie lewicowi politycznie.

Współczesny geocentryzm

Status w aktualnej nauce

Zwykłe repozytoria

Repozytoria umożliwiające uwypuklenie przybliżeń z punktu widzenia geocentrycznego i heliocentrycznego są następujące:

  • Ziemski układ odniesienia wyśrodkowany w punkcie na Ziemi, jego osie są powiązane z ruchem obrotowym Ziemi. Na przykład lądową ramę odniesienia można zdefiniować na boisku piłkarskim jako układ odniesienia wyśrodkowany w punkcie narożnym, więc osiami są linia boczna, linia bramkowa i słupek narożny.
  • Geocentryczny  układ odniesienia : wywodzi się z ziemskiego środka ciężkości, a jego osie są określone w odniesieniu do odległych gwiazd.
  • Heliocentryczny  układ odniesienia : ma środek Słońca jako stały punkt i podobnie jego osie są określone względem odległych gwiazd.

Użycie geocentrycznego układu odniesienia zaniedbuje zatem ruch Ziemi wokół Słońca, a ziemski układ odniesienia zaniedbuje obrót Ziemi wokół siebie. Te układy odniesienia można uznać za będące w pierwszym przybliżeniu Galileuszem, o ile czas trwania eksperymentu jest krótki w porównaniu z charakterystycznym czasem trwania „niegalilejności” rozważanego układu: odpowiednio jeden dzień dla naziemnego układu odniesienia, jeden rok dla układu geocentrycznego i dziesięć lat (~ okres obrotu Jowisza) dla heliocentrycznego układu odniesienia.

Rotacja w mechanice

Aby zrozumieć skutki, jakie wywołuje przejście z jednego układu odniesienia do drugiego, konieczne jest określenie kilku punktów kinematycznych.

Punkt A obracający się wokół punktu B z prędkością kątową ω po trajektorii o promieniu R ma prędkość chwilową o wartości V = ωR. W dowolnym momencie punkt A ma prędkość o wartości V w kierunku stycznym do okręgu i przyspieszenie o wartości a = ω²R skierowane w stronę punktu B. Przyspieszenie to możemy również wyrazić przez a = V² / R.

Galileo wykazał jednak, że prędkości nie są odczuwalne same w sobie, tylko przyspieszenia są proporcjonalne do ich wartości. Ze szczególną teorią względności , Albert Einstein potwierdził, że ta obojętność do prędkości jest prawdziwe dla wszystkich praw fizyki, elektromagnetyzmu (zatem włączone światła).

W praktyce oznacza to, że ruch obrotowy Ziemi opisany przez Galileusza powoduje bardzo mało zauważalny ruch. Jednak ruch obrotowy Ziemi wokół Słońca jest znacznie mniej czuły. I dlatego ruch Ziemi w stosunku do centrum galaktyki o 200 km/s jest znacznie trudniejszy do wykazania niż w stosunku do Słońca (co sprowadza się do stwierdzenia, że ​​generalnie możemy pominąć), z prędkość 30km/s.

Kinematyka i dynamika

W kinematyka jest ustalenie równania położeń obiektów w czasie, bez angażowania pojęć siły. Z punktu widzenia kinematyki jak najbardziej możliwe jest wybranie środka Ziemi jako punktu początkowego układu odniesienia, bez generowania błędu.

Możemy dokonać takiego wyboru, gdy mamy problem, który dotyczy tylko satelitów Ziemi, a więc interesuje nas tylko ruch tych satelitów w stosunku do niej. Zazwyczaj w przypadku konstelacji satelitów telewizyjnych trajektorie satelitów w oprawie geocentrycznej służą do wykazania, że ​​satelita zawsze znajduje się w zasięgu wzroku określonego obszaru.

Rzeczywiście, obserwacje Galileusza były zgodne z modelem Kopernika , a nie Ptolemeusza . Z drugiej strony możemy zbudować system zgodny ze wszystkimi obserwacjami astronomicznymi, wprawiając Słońce w ruch obrotowy wokół Ziemi, a pozostałe obiekty w rotację wokół Słońca jak w modelu Kopernika. Jednak po rozważeniu wszystkich planet uzyskany model wydaje się być niepotrzebnie skomplikowany w porównaniu z modelem Kopernika.

W dynamice wybór repozytorium nie jest już tak swobodny. Dynamika wymaga wyjaśnienia ruchów siłami, a zatem wybór złego układu odniesienia narzuca dodanie fikcyjnych sił, aby dopasować trajektorie do obecnych sił. Z fizycznego punktu widzenia ziemskie ramy odniesienia są akceptowalne dla większości doświadczeń życia codziennego. Z drugiej strony, gdy tylko zostaną wykonane dokładne pomiary, ziemski układ odniesienia wymaga dodania do niego fikcyjnych sił, odzwierciedlających jego niegalilejski charakter.

Wszechświat nie ma centrum

Newton obliczył, że w ograniczonym wszechświecie, niezależnie od początkowego rozmieszczenia gwiazd, cała materia ostatecznie połączy się pod wpływem grawitacji. Dlatego postulował, że wszechświat jest nieskończony, wypełniony nieskończoną liczbą gwiazd. Dzisiaj kosmologowie ustalili, że wszechświat jest albo nieskończony, albo zamknięty w sobie (trójwymiarowy odpowiednik powierzchni kuli). Twierdzenie, że Ziemia, a nawet Słońce, jest w centrum wszechświata, traci w obu przypadkach wszelkie znaczenie (tak jak żaden punkt na powierzchni Ziemi nie może być jego środkiem).

Innym pytaniem jest, czy Ziemia znajduje się w określonym miejscu we wszechświecie, co czyniłoby z niej uprzywilejowany punkt obserwacji. Nawet w dziedzinie całkowicie fizycznej kwestia ta nie jest jeszcze rozstrzygnięta, ale astrofizycy uważają, że rozsądniej jest przyznać, że tak nie jest, i starać się wyjaśnić geometrię wszechświata, uznając, że „musi on być taki sam ze wszystkich punkt widokowy. Kopernikańska rewolucja po wycofane z Ziemi swój status jako centrum wszechświata, założenie to zostało nazwane zasada kopernikańska .

Pytanie o ciszę

Względność Galileusza czyni przestarzałą ideę, że układ odniesienia byłby absolutnym układem odniesienia, w odniesieniu do którego możemy określić ruchy wszystkich obiektów we wszechświecie. Sam Newton przypuszczał istnienie takiego układu odniesienia, ale wykazał, że prawa fizyki stosują się w ten sam sposób w każdym układzie odniesienia w przekładzie w stosunku do tego, który w rzeczywistości stał się bezużyteczny. ( Augustyn Fresnel wprowadził nieruchome medium, eter , do rozchodzenia się światła, ale teoria względności stłumiła ten artefakt). Układ odniesienia nie może zatem być absolutny.

Stawką staje się wtedy wiedza, czy Ziemia lub Słońce stanowią inercyjne układy odniesienia, czy Galileuszowe układy odniesienia , to znaczy, czy uznając jeden z dwóch za nieruchomy, uzyskujemy ruchy dla wszystkich gwiazd zgodne z siłami, które one są poddawane. Właściwość ta jest zdefiniowana aż do przesunięcia prostoliniowego, co oznacza, że ​​jeśli znajdzie się układ odniesienia weryfikujący tę właściwość, inny układ odniesienia, którego środek porusza się ze stałą prędkością w wartości jak w kierunku, również zweryfikuje tę właściwość. Z drugiej strony ta właściwość nie może być weryfikowana jednocześnie przez ramki odniesienia, które nie podlegają translacji. Oznacza to, że układy odniesienia wyśrodkowane na Ziemi i Słońcu nie mogą być zarówno inercyjne, ani nawet quasi-inercyjne (a przynajmniej jeden z nich będzie miał znacznie większe niedoskonałości).

Ogólna teoria względności sprawia, że pojęcie czysto lokalnym repozytorium. Problem bezruchu Ziemi nie jest całkowicie zniesiony: nawet w ogólnej teorii względności, jeśli zbudujemy układ współrzędnych, w którym Ziemia jest nieruchoma, obiekty, które nie są poddane żadnej sile niegrawitacyjnej, nie podążają za nią. geodezja (ogólna teoria względności, w tym grawitacja w krzywiźnie wszechświata). Wręcz przeciwnie, trajektoria Ziemi w układzie współrzędnych, w którym nieruchome jest Słońce, jest bardzo zbliżona do geodezyjnej. Jeśli operatory są bardziej skomplikowane, nie należy sądzić, że teoria względności postawiłaby na równi geocentryzm i heliocentryzm lub jakikolwiek system, który byłby jeszcze bardziej precyzyjny.

Zwiększona dokładność

Poszukiwanie układ inercjalny pozwoliło stwierdzić, że heliocentryczny układ odniesienia jest bardzo dobrym przybliżeniem Galilejczykiem ramy odniesienia, ale że rama odniesienia wybiera jako stałego punktu środka masy układu słonecznego (nieco różni się od środka Słońca), czy repozytorium Kopernika było jeszcze lepsze. Ale geocentryczny układ odniesienia pozostaje wystarczający do pierwszego przybliżonego badania ruchu satelity naziemnego, a naziemny układ odniesienia jest wystarczający dla większości obecnych eksperymentów.

Prędkość Ziemi w geocentrycznym układzie odniesienia wynosi około jednej dziesiątej prędkości Słońca w galaktycznym układzie współrzędnych . Jednak teoria względności pokazuje, że prędkości prostoliniowe nie powodują wykrywalnego ruchu. Jednak ruch Słońca jest prawie kołowy, ale o promieniu tak dużym, że wydaje się być prostoliniowy (z wyjątkowo słabym przyspieszeniem w kierunku tego środka). Dlatego też niedoskonałość heliocentrycznego układu odniesienia jest niezwykle niska w porównaniu z geocentrycznym układem odniesienia. Zauważ, że niewykrywalny charakter jednostajnego ruchu prostoliniowego i słabość tego przyspieszenia wyjaśniają, dlaczego ruch całego Układu Słonecznego we współrzędnych galaktycznych pozostaje nieznany dłużej niż ruch Ziemi wokół Słońca.

We wspólnych doświadczeniach i problemach

Niektórzy obrońcy geocentryzmu wskazują, że w zależności od rozważanego problemu, fizycy mogą uznać Ziemię za nieruchomą. W rzeczywistości nie oznacza to, że fizycy wracają do geocentryzmu, ale po prostu przyznają, że dla rozważanego problemu uzyskana różnica będzie znikoma.

Zazwyczaj ugięcie na wschód można obliczyć z wystarczającą dokładnością nawet przy założeniu, że Ziemia obraca się wokół siebie, ale jej środek jest nieruchomy. W przypadku problemów dotyczących jeszcze mniejszych odległości możemy założyć, że Ziemia jest nie tylko nieruchoma, ale również płaska, a pole grawitacyjne niezależne od wysokości.

Użycie geocentrycznego układu odniesienia nie oznacza zatem akceptacji geocentryzmu.

Należy zauważyć, że w większości aktualnych eksperymentów przyjmuje się, że grawitacja nie zależy od wysokości (absurdalne ze względu na rygorystyczne jej wyrażenie, widoczne w liczbowej ocenie pierwszych warunków ograniczonego rozwoju ). W rzeczywistości większość obliczeń trajektorii obiektu na powierzchni Ziemi można wykonać nawet przy założeniu, że Ziemia jest płaska.

Stan końcowy

W wyniku wszystkich opisanych powyżej rozważań należy stwierdzić, że niemożliwe jest stwierdzenie bezruchu lub centralności jakiegokolwiek obiektu niebieskiego.

Co więcej, fakt, że w związku z heliocentryzmem należy wprowadzić wiele poprawek, nie umniejsza prawdziwości zdania „Ziemia krąży wokół Słońca”, ponieważ w odniesieniu do hipotezy o bezruchu Słońca Ziemia obrót Ziemi wokół siebie eliminuje najważniejsze przyspieszenia pasożytnicze, aw porównaniu z hipotezą o niezmienności Ziemi obracającej się wokół siebie, Ziemia obracająca się wokół Słońca nadal znacznie redukuje pozostałości.

Wiadomości o geocentryzmie

Fenomenologia

W swoim studium L'Arche-originaire Terre nie porusza się: fundamentalne badania nad fenomenologicznym pochodzeniem przestrzenności przyrody (1934) fenomenolog Edmund Husserl stara się wykazać, że punkt widzenia fizyki obiektywnej nie może zastąpić egzystencjalnego i percepcyjny punkt widzenia człowieka. Husserl ponownie zastanawia się nad pojęciem przestrzeni na podstawie bezpośredniego badania przyrody , a nie zapośredniczonego, jak są do niego przywiązane nowoczesne nauki . Przestrzeń jest nie tylko obiektywną daną doświadczenia  : jest ramą, w której wszystkie istoty opierają swoją egzystencję. W ten sposób, zdaniem Husserla, ziemia nie porusza się: nie jest tylko jednym z wielu ciał niebieskich, jest dla człowieka także podstawą i niezastąpioną podstawą jego percepcji i osądu. W tym sensie jest „centralny”, a firmament krąży wokół niego, ponieważ jest nie tylko widziany, ale doświadczany jako „  łuk  ” naszej percepcji.

Fenomenologia geocentrycznego Husserl był wielkim zainteresowaniem naukowców dzisiaj ze względu na jego filozofii pogrubioną czcionką .

Obrońcy geocentryzmu

Chociaż heliocentryzm jest prawdą fizyki uznawaną przez całe środowisko naukowe, od czasu postępującego uznania pracy Galileusza pozostaje faktem, że model geocentryczny jest nadal poważnie broniony, już nie z punktu widzenia fizyki, ale z semantycznego i semantycznego punktu widzenia. „metafizyczny” punkt widzenia .

Z „metafizycznej” perspektywy Julius Evola wyjaśnia:

„Teoria geocentryczna uchwyciła w świecie pozorów zmysłowych aspekt odpowiedni do oparcia prawdy innego rodzaju i niepodważalnej: prawdy o „bycie”, centralności duchowej, jako zasady prawdziwej istoty człowieka. „- Łuk i maczuga , rozdział 1: „Cywilizacje czasu i cywilizacje przestrzeni”, trad. Filipa Bailleta.

Mówiąc bardziej ogólnie, geocentryzm w filozofii, a w szczególności w fenomenologii, nie oferuje teorii konkurencyjnej lub przeciwstawnej heliocentryzmowi w fizyce: podobnie jak Andreas Osiander w jego przedmowie do Revolution of the Celestial Orbs Kopernika (1543), bronią oni teorii równoważność hipotez wobec konkurencji hipotez . Ta teoria oferuje różne punkty widzenia wiedzy. Dla filozofa Jeana Borelli w Kryzysie symbolizmu religijnego oraz historii i teorii symbolu starożytna kosmologia i tradycyjne nauki zbliżające się do metafizyki badają naturę semantyczną. Przyroda jest postrzegana jako dostarczająca sens egzystencji, przy założeniu, że wszelka wiedza jest hermeneutyką rzeczywistości. Podejście to ma charakter ściśle jakościowy, opiera się na poznawczej zdolności intuicji i zwraca uwagę na fakt, że wszelkie informacje czerpane z doświadczenia są obiektywną treścią znaczeniową. Fizyka współczesna ze swej strony bierze za przedmiot naturę rozumianą jako naturę fizyczną, mierzalną i policzalną za pomocą przyrządów i zgodnie z metodologicznymi zasadami analizy empirycznej. Tak więc zmobilizowany tutaj geocentryczny punkt widzenia jest albo fenomenologiczny, albo astrologiczny : jego paradygmat jest semantyczny, nawet metafizyczny, a nie fizyczny.

Istnieje zatem poważna obrona geocentryzmu rozumianego jako teoria semantyczna i symboliczna, a nie jako teoria fizyczna.

W fizyce

Pewne nurty, często o inspiracji chrześcijańskiej lub muzułmańskiej, utrzymują się jednak w obronie modelu geocentrycznego z fizycznego i astronomicznego punktu widzenia . Argumenty są czasami na podstawie wyników fizyki XX -tego  wieku  : Udzielenie wyniku zerowego z eksperymentu Michelsona-Morleya do unieruchomienia roszczenia Ziemi sprawia, że względność wszystkich repozytoriów na tej samej płaszczyźnie. Argumenty często opierają się na słabym zrozumieniu fizyki: na przykład konserwapedia twierdzi, że dzisiejsi fizycy posługują się zarówno teorią heliocentryczną, jak i teorią geocentryczną, myląc model i teorię (wykonywanie obliczeń w geocentrycznym układzie odniesienia nie oznacza, że ​​wierzymy, że Ziemia jest nieruchomy, ale wiemy, że wynik obliczeń będzie odpowiadał rzeczywistości nawet przy takim założeniu). The Final Theory , książka Marka McCutcheona broniąca geocentryzmu, twierdzi, że obecna fizyka nie jest w stanie wyjaśnić, w jaki sposób światło przyspiesza ze szkła do powietrza (myląc prędkość i pęd ).

Wspomniano także o początkowych błędach Foucaulta podczas rozwoju jego wahadła .

Bibliografia

  • Niebo, przeszłość, teraźniejszość , autorstwa Gilberta Walusińskiego
  • Astronomia i jej historia , Jean-René Roy
  • L'Image du Monde des Babyloniens à Newton , Arkan Simaan i Joëlle Fontaine, Adapt Éditions, 1999.
  • Świat kul , 2 tomy, Les Belles Lettres, Michel-Pierre Lerner.
  • Les Somnambules , Editions Calmann-Lévy, Paryż 1960, Arthur Koestler .

Uwagi i referencje

  1. (w) William Harris Stahl , Martianus Capella i Siedem Sztuk Wyzwolonych: Tom I. Kwadrywium Martianusa Capelli. Tradycje łacińskie w naukach matematycznych , Nowy Jork, Columbia University Press,1971, s.  175
  2. George Saliba , „Teorie planetarne” , w: Roshdi Rashed, Historia nauk arabskich: astronomia teoretyczna i stosowana , t.  1, próg,1997( ISBN  978-2-02-062025-3 ) , s.  74/75
  3. N. Halma, L'Almageste de Ptolémée , XIII, 12, wydanie i przekład, Paryż, 2 t., 1813-1817, przedruk Hermann, Paryż - 1927. - Halma, op. cyt. , przedmowa, s.  15-16 .
  4. Por. § „Krytyka Ptolemaizmu i Nowych Szkół (1025-1450)” w „  Astronomii Arabskiej  ”.
  5. (w) AI Sabra, „Konfigurowanie wszechświata aporetycznego, rozwiązywania problemów i modelowania kinematycznego tematów astronomii arabskiej” on Science Perspectives , tom. 6, 1998, s.  288-330 .
  6. Ahmed Djebbar , A History of Arab Science [ szczegóły wydania ], s.  192-197 .
  7. (w) George Saliba , Historia astronomii arabskiej: teorie planetarne podczas złotego wieku islamu , New York University Press, 1994b ( ISBN  0814780237 ) , s.  152 i kolejne w Książkach Google .
  8. Nasir Al-Din Al-Tusi, przekład J. Ragep, Springer-Verlag, Berlin i Heidelberg, 1993 ( ISBN  3540940510 ) .
  9. (w) F. Jamil Ragep Dick Teresi i Roger Hart, „Ancient Roots of Modern Science”, Talk of the Nation, National Public Radio , 2000.
  10. Para Al-Tusi z kopią XIV e  wieku rękopisu (Watykan arabskie 319 ms, fol 28V; ... 13 c).
  11. Djebbar , s.  196.
  12. Jacques Blamont , Le Chiffre et le songe, Polityczna historia odkrycia , wydania Odile Jacob, 1993, s.  166.
  13. Jacques Blamont , op. cyt. , s.  167.
  14. Pierre Duhem , System świata, Historia doktryn kosmologicznych od Platona do Kopernika , Tom II, Hermann, 1914, s.  179 (przeczytaj online)
  15. Pierre Duhem , op. cyt. , s.  250 i następne.
  16. (w) Thomas F. Glick, Średniowieczna nauka, technologia i medycyna: encyklopedia . Thomas F. Glick, Steven John Livesey, Faith Wallis eds, 2005 ( ISBN  9780415969307 ) , s.  478–481 .
  17. (w) Nasir al-Din Tusi, Contemplation and Action: The Spiritual Autobiography of a Muslim Scholar , przekład Seyyed H. Badakhshani, 1999.
  18. Tomasz z Akwinu, Contra Gentiles, lib. 1 nakrętka. 13 przyp. 14
  19. Moglibyśmy przetłumaczyć w moventibus i motis ordinatis przez „w seryjnych silnikach i mus (zamiast serializowanych)”
  20. Św. Tomasz z Akwinu, Summa Theologica, I, Q110 , a następnie spójrz na A1, ad 2.
  21. „Oto wreszcie niepodważalny dowód, choć spóźniony i nieoczekiwany, że Ziemia krąży wokół Słońca”. LM Celnikier, Histoire de l'astronomie, Technika i dokumentacja-Lavoisier, Paryż, 1986.
  22. Sprawa Galileusza
  23. pełny tekst, na stronie Watykanu
  24. Louis Saint-Martin, Mądrość tradycyjnej astrologii: Esej o naturze i podstawach astrologii , L'Harmattan, coll. Théôria, Paryż, 2018, s.44 i n.
  25. „  Krytyka teorii względności przez politechnika (X61)  ” ( ArchiwumWikiwixArchive.isGoogle • Co robić? ) (Dostęp 13 maja 2013 )
  26. „  Teoria geocentryczna – Conservapedia  ” ( ArchiwumWikiwixArchive.isGoogle • Que faire? ) (dostęp 13 maja 2013 r. )
  27. Śmiertelne błędy w nauce
  28. Strona protestancka

Zobacz również

Powiązane artykuły